Prawo o ruchu drogowym: zmiany od 21 listopada 2026 r.

Od 21 listopada 2026 r. niebezpieczne zachowania na przejazdach kolejowych zostaną powiązane z nowymi podstawami zatrzymania prawa jazdy. Zmienią się również przepisy Kodeksu karnego dotyczące zakazu prowadzenia pojazdów. Wyjaśniamy, jakie sytuacje obejmuje ustawa, kogo dotyczą nowe rozwiązania i czy przewidziano osobne zasady dla wcześniejszych zdarzeń.

Jedna ustawa zmienia trzy akty prawne

Ustawa z 8 października 2026 r., ogłoszona w Dz.U. pod poz. 1466, to nowelizacja, czyli ustawa zmieniająca już obowiązujące przepisy. Jej zakres nie ogranicza się do Prawa o ruchu drogowym. Obejmuje również Kodeks karny oraz ustawę o kierujących pojazdami.

Zmiany tworzą dwa główne obszary. Pierwszy dotyczy konsekwencji określonych zachowań na przejazdach kolejowych: zatrzymania prawa jazdy oraz dalszych rozstrzygnięć dotyczących kierującego. Drugi obejmuje sądowe zakazy prowadzenia pojazdów w związku ze skazaniem za przestępstwa wskazane w art. 173 i 174 Kodeksu karnego.

Nie jest to zatem ogólna reforma wszystkich zasad ruchu drogowego. Ustawa nie wprowadza też powszechnego obowiązku wymiany dokumentów czy składania wniosków przez posiadaczy prawa jazdy. Jej praktyczne znaczenie wiąże się przede wszystkim z konsekwencjami konkretnych naruszeń oraz rozstrzygnięciami sądów.

Przejazdy kolejowe: nowe podstawy zatrzymania prawa jazdy

Art. 1 ustawy dodaje lit. d i e w dwóch miejscach Prawa o ruchu drogowym: w art. 135 ust. 1 pkt 2 oraz w art. 135a ust. 1 pkt 2. Nowe przepisy opisują następujące zachowania:

objeżdżanie opuszczonych zapór lub półzapór;
wjazd na przejazd, gdy opuszczanie zapór już się rozpoczęło albo ich podnoszenie jeszcze się nie zakończyło;
wjazd za sygnalizator lub inne urządzenie nadające sygnały przy świetle czerwonym, czerwonym migającym albo dwóch naprzemiennie migających sygnałach czerwonych;
wjazd na przejazd, gdy po drugiej stronie nie ma miejsca do dalszej jazdy.

Ostatni przypadek został zapisany w nowej lit. e art. 135a ust. 1 pkt 2:

e) wjeżdżaniu na przejazd kolejowy, jeżeli po jego drugiej stronie nie ma miejsca do kontynuowania jazdy; — Art. 135a ust. 1 pkt 2 lit. e Prawa o ruchu drogowym, dodawany przez art. 1 pkt 2 lit. a ustawy nowelizującej

Znaczenie tego przepisu jest konkretne: samo podniesienie zapór nie wystarcza, aby bezpiecznie podjąć decyzję o wjeździe. Trzeba również sprawdzić, czy pojazd będzie mógł opuścić przejazd.

Przykładowo kierujący dojeżdża do przejazdu, za którym stoi kolejka samochodów. Zapory są podniesione, ale za torami nie ma miejsca na jego pojazd. Wjazd w takiej sytuacji odpowiada zachowaniu opisanemu w nowej lit. e. Przepis nie uzależnia tego opisu od późniejszego zderzenia czy pojawienia się pociągu.

Ustawa nie ogranicza tych nowych przypadków do kierowców zawodowych. Decydujące jest opisane zachowanie kierującego, a nie to, czy jedzie służbowo, czy prywatnie.

Zmieniają się także powiązane przepisy o uprawnieniach

Dodanie nowych liter nie jest jedyną zmianą w art. 135 i 135a. W ust. 3 każdego z tych artykułów dotychczasowe wskazanie całego „ust. 1 pkt 2” zostaje zawężone do „ust. 1 pkt 2 lit. a–c”.

To istotna różnica. Nowe lit. d i e nie zostają objęte zakresem ust. 3. Nie można więc automatycznie zakładać, że wszystkie rozwiązania odnoszące się do wcześniejszych przypadków będą działały identycznie przy naruszeniach na przejazdach kolejowych.

W art. 135 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawodawca zastępuje ponadto wyrazy „zabudowanym lub” wyrazem „zabudowanym,”. Jest to element przebudowy wyliczenia; sam w sobie nie ustanawia nowego limitu prędkości.

Równolegle art. 3 ustawy nowelizującej dodaje pkt 10 i 11 do art. 102 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami. Odpowiadają one opisanym zachowaniom na przejazdach.

Nowe punkty zostają też dopisane do odesłań, czyli wskazań innych przepisów, które należy uwzględnić przy stosowaniu danej regulacji. Dotyczy to:

art. 102 ust. 1b, 1c, 1e, ust. 2b i ust. 3;
art. 103 ust. 1 pkt 5 oraz ust. 1a;
art. 104a ust. 1 pkt 2.

Praktyczny wniosek: zmiana nie kończy się na dopisaniu zachowania do katalogu podstaw zatrzymania prawa jazdy. Ustawodawca włącza nowe przypadki również do powiązanych mechanizmów ustawy o kierujących pojazdami. Przy ocenie konkretnej sprawy trzeba zatem czytać te regulacje łącznie.

Kodeks karny: obowiązkowy zakaz przy art. 173 i 174

Art. 2 pkt 1 nowelizacji dodaje do art. 42 Kodeksu karnego § 1b i 1c. Oba posługują się sformułowaniem „Sąd orzeka”. Oznacza ono obowiązek zastosowania zakazu w razie skazania za wskazane przestępstwo, a nie jedynie możliwość pozostawioną ocenie sądu.

Nowy § 1b określa również minimalny czas zakazu:

§ 1b. Sąd orzeka, na okres niekrótszy niż 3 lata, zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju w razie skazania za przestępstwo określone w art. 173. — Art. 42 § 1b Kodeksu karnego, dodawany przez art. 2 pkt 1 lit. a ustawy nowelizującej

Z tego przepisu wynikają dwie odrębne kwestie. Po pierwsze, zakaz ma trwać co najmniej trzy lata, a nie zawsze dokładnie trzy lata. Po drugie, może obejmować wszystkie pojazdy albo pojazdy określonego rodzaju.

Nowy art. 42 § 1c przewiduje obowiązek orzeczenia zakazu przy skazaniu za przestępstwo określone w art. 174. Nie zawiera jednak takiego samego, wyraźnie zapisanego minimum trzyletniego. Nie należy więc przenosić liczby z § 1b do § 1c.

Jednocześnie z art. 42 § 2 zostaje wykreślone wskazanie art. 173. Trzeba odczytywać tę zmianę razem z dodaniem § 1b: nie oznacza ona rezygnacji z zakazu, lecz wprowadzenie dla niego osobnej podstawy.

Warto też rozróżnić zatrzymanie prawa jazdy od sądowego zakazu prowadzenia pojazdów. Ustawa zmienia oba obszary, ale nie są one jednym i tym samym rozstrzygnięciem.

Ucieczka i używki po zdarzeniu mają dodatkowe znaczenie

Art. 2 pkt 2 nadaje nowe brzmienie art. 84 § 2 Kodeksu karnego. Przepis określa sytuacje, w których nie stosuje się rozwiązania przewidzianego w § 1 tego artykułu.

Nowe brzmienie obejmuje między innymi sprawcę, wobec którego orzeczono środek karny na podstawie art. 42 § 1b. Środek karny to dodatkowa konsekwencja przewidziana przez prawo karne — tutaj zakaz prowadzenia pojazdów.

Wyłączenie zastosowania art. 84 § 1 dotyczy takiego sprawcy, jeżeli:

zbiegł z miejsca zdarzenia określonego w art. 173 albo
po zdarzeniu, lecz przed badaniem przez uprawniony organ, spożywał alkohol lub zażywał środek odurzający.

Chodzi o badanie służące ustaleniu zawartości alkoholu lub środka odurzającego w organizmie. Przy stosowaniu art. 84 znaczenie ma więc nie tylko podstawa orzeczenia zakazu, lecz także zachowanie sprawcy po zdarzeniu.

Wejście w życie i brak osobnych przepisów przejściowych

Ustawę ogłoszono 6 listopada 2026 r. Jej art. 4 określa jeden termin wejścia w życie:

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. — Art. 4 ustawy z 8 października 2026 r.

Czternaście dni upływa 20 listopada, a nowe regulacje zaczynają obowiązywać 21 listopada 2026 r. Ustawa nie przewiduje różnych terminów dla poszczególnych zmian.

Nie zawiera również odrębnych przepisów przejściowych, czyli reguł wskazujących, jak traktować wcześniejsze zdarzenia lub sprawy będące już w toku. Nie ma osobnej klauzuli dotyczącej niezakończonych postępowań ani dodatkowego okresu dostosowawczego.

Brak takich postanowień nie oznacza jednak sam przez się, że nowe konsekwencje można automatycznie odnosić do każdego wcześniejszego zdarzenia. W konkretnej sprawie trzeba oddzielnie ocenić datę zachowania i zasady stosowania przepisów zmieniających się w czasie.

Co to oznacza w praktyce

Przed przejazdem sprawdź możliwość zjazdu. Nowa podstawa dotyczy także wjazdu przy braku miejsca po drugiej stronie, nie tylko naruszania sygnałów czy omijania zapór.
Nie ruszaj, zanim podnoszenie zapór się zakończy. Przepis obejmuje również wjazd w trakcie ich podnoszenia.
Nie traktuj nowych przypadków identycznie jak wcześniejszych. Art. 135 ust. 3 i art. 135a ust. 3 będą wskazywały tylko lit. a–c, bez nowych lit. d i e.
Rozróżniaj podstawy sądowego zakazu. Minimum trzech lat zapisano w nowym art. 42 § 1b dotyczącym art. 173, nie w dodawanym § 1c dotyczącym art. 174.
Przy wcześniejszym zdarzeniu ustal właściwe przepisy. Sama data rozstrzygnięcia po 21 listopada 2026 r. nie zastępuje analizy zasad stosowania prawa w czasie.

Źródła

Ustawa z dnia 8 października 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2026 r. poz. 1466