Ustawa o VAT od 18 listopada 2026 r. – kogo dotyczą zmiany?

Ustawa zmieniająca przepisy o VAT, wchodząca w życie 18 listopada 2026 r., nadaje nowe brzmienie definicji eksportu towarów. Tej części regulacji powinny przyjrzeć się przede wszystkim firmy uczestniczące w dostawach poza Unię Europejską — zarówno gdy organizują transport, jak i wtedy, gdy robi to zagraniczny nabywca. Przed listopadowym terminem warto sprawdzić przebieg takich transakcji i zasady rozliczenia dostaw przypadających na okres zmiany prawa.

Zmiana dotyczy ustawowej definicji eksportu

Ustawa z 8 października 2026 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług, ogłoszona w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1446, zmienia ustawę o VAT z 11 marca 2004 r. Jej art. 1 pkt 1 nadaje nowe brzmienie art. 2 pkt 8, czyli przepisowi wyjaśniającemu, co na potrzeby tego podatku oznacza eksport towarów.

To ważne rozróżnienie: chodzi o definicję ustawową, a nie jedynie o potoczne określenie sprzedaży za granicę. Dla przedsiębiorcy istotne są więc konkretne cechy transakcji: skąd i dokąd przemieszczają się towary, kto odpowiada za ich wysyłkę oraz — w jednym z opisanych wariantów — gdzie siedzibę ma nabywca.

Nadanie przepisowi nowego brzmienia nie mówi jeszcze, czy zakres definicji został rozszerzony, czy zawężony. Taki wniosek wymaga porównania całej dotychczasowej i nowej regulacji. Nie należy też utożsamiać zmiany definicji z automatyczną zmianą stawek VAT.

Co zapisano w art. 2 pkt 8 ustawy o VAT

Początek definicji, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej, określa kierunek przemieszczania towarów:

eksporcie towarów – rozumie się przez to dostawę towarów wysyłanych lub transportowanych z terytorium kraju poza terytorium Unii Europejskiej przez: — Art. 2 pkt 8 ustawy o VAT w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 ustawy z 8 października 2026 r.

Wynika z tego, że samo przekroczenie polskiej granicy nie wystarcza do opisania transakcji jako eksportu według tego przepisu. Kierunkiem wysyłki lub transportu ma być miejsce poza Unią Europejską. Również sama zagraniczna siedziba klienta nie zastępuje tego warunku.

Następnie przepis rozróżnia dwa warianty organizacji przewozu. Pierwszy, zapisany w lit. a, dotyczy dostawcy:

a) dostawcę lub na jego rzecz, lub — Art. 2 pkt 8 lit. a ustawy o VAT w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 ustawy z 8 października 2026 r.

Dostawca nie musi zatem przewozić towaru osobiście. Sformułowanie „na jego rzecz” obejmuje również sytuację, w której transport odbywa się na rzecz dostawcy, choć wykonuje go inny podmiot. Przy analizie transakcji nie należy więc ograniczać się do pytania, czy sprzedawca korzysta z własnego samochodu.

Drugi wariant, opisany w lit. b, odnosi się do nabywcy. Początek tej części przepisu brzmi:

b) nabywcę mającego siedzibę poza terytorium kraju lub na jego rzecz... — Art. 2 pkt 8 lit. b ustawy o VAT w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 ustawy z 8 października 2026 r.

Tutaj znaczenie ma nie tylko organizacja transportu, lecz także siedziba kupującego. Ustawodawca posługuje się określeniem „poza terytorium kraju”, a nie „poza terytorium Unii Europejskiej”. To dwa różne kryteria: jedno dotyczy siedziby nabywcy, drugie — kierunku przemieszczania towarów.

Litera b zawiera również wyłączenie odnoszące się do niektórych towarów wywożonych przez samego nabywcę do wyposażenia lub zaopatrzenia statków rekreacyjnych. Nie można zatem przyjmować, że każdy samodzielny wywóz przez zagranicznego kupującego automatycznie spełnia definicję eksportu.

Które firmy powinny sprawdzić swoje transakcje

Zmianie definicji powinny przyjrzeć się przede wszystkim dwie grupy przedsiębiorców.

Pierwsza to dostawcy organizujący wysyłkę towarów z Polski poza UE, samodzielnie albo za pośrednictwem podmiotu działającego na ich rzecz. W ich przypadku podstawowym zadaniem jest ustalenie, czy rzeczywisty przebieg dostawy odpowiada wariantowi opisanemu w art. 2 pkt 8 lit. a.

Druga grupa to dostawcy sprzedający towary nabywcom z siedzibą poza Polską, którzy sami organizują wywóz albo zlecają go na swoją rzecz. Tutaj trzeba osobno sprawdzić siedzibę klienta, kierunek transportu i ewentualne wyłączenia.

Jak to działa w praktyce? Polska firma sprzedaje towary, które przewoźnik zabiera na jej rzecz poza Unię. Taki sposób organizacji przewozu odpowiada wariantowi z lit. a. Jeżeli natomiast zagraniczny klient odbiera towary i organizuje ich transport poza UE, analizę należy prowadzić z uwzględnieniem lit. b.

To przykłady przyporządkowania sposobu transportu do poszczególnych części definicji, nie pełna ocena podatkowa transakcji. Samo ustalenie organizatora przewozu nie rozstrzyga jeszcze wszystkich kwestii związanych z rozliczeniem VAT.

Czy przewidziano przepisy przejściowe

Przepisy przejściowe to reguły określające, jak przejść ze starego prawa na nowe — na przykład które zasady stosować do transakcji rozpoczętych wcześniej albo do trwających postępowań.

Nie można potwierdzić, czy ustawa z 8 października 2026 r. przewiduje szczególne rozwiązania przejściowe, ani jaka miałaby być ich treść. Nie należy więc twierdzić ani że takich przepisów nie ma, ani że wszystkie dostawy rozpoczęte przed 18 listopada będą rozliczane na dotychczasowych zasadach.

Sama data wejścia ustawy w życie nie odpowiada na każde pytanie dotyczące transakcji obejmującej kilka zdarzeń: zamówienie, odbiór towaru, rozpoczęcie transportu i zakończenie wywozu. Przed rozliczeniem takiej dostawy trzeba ustalić, czy ustawa zawiera szczególną regułę wskazującą, które przepisy zastosować.

Znaczenie takich rozwiązań pokazuje wyrok WSA w Bydgoszczy z 8 października 2024 r., I SA/Bd 549/24. Sąd omawiał art. 25 ustawy zmieniającej VAT z 26 maja 2023 r. Przepis ten nakazywał stosowanie nowych regulacji art. 112b i art. 112c do określonych postępowań i kontroli wszczętych, lecz niezakończonych przed wejściem odpowiedniego przepisu w życie.

Była to konkretna decyzja ustawodawcy dotycząca innej zmiany prawa. Nie wolno przenosić jej automatycznie na nowelizację z 2026 r. Przykład pokazuje natomiast, dlaczego sprawdzenie przepisów przejściowych jest osobnym etapem przygotowań, a nie formalnością.

Co przygotować przed 18 listopada

Przedsiębiorca uczestniczący w dostawach poza UE powinien zacząć od przeglądu faktycznego przebiegu transakcji. Warto zestawić informacje znajdujące się w zamówieniu, ustaleniach z klientem i dokumentach przewozowych: kto organizuje transport, na czyją rzecz on się odbywa oraz gdzie towary mają trafić.

Szczególnej uwagi wymagają dostawy przypadające na okres bezpośrednio przed i po 18 listopada. Praktycznym rozwiązaniem będzie przygotowanie ich listy wraz z datami poszczególnych etapów. Nie oznacza to, że każda z tych dat samodzielnie przesądza o rozliczeniu — chodzi o zebranie danych potrzebnych do zastosowania właściwej reguły.

Warto również uzgodnić między działem sprzedaży, logistyką i księgowością jednolity sposób opisywania transportu. Ogólna informacja „wysyłka zagraniczna” może nie wystarczyć do rozróżnienia wariantów wskazanych w definicji.

Są to zalecenia organizacyjne, a nie stwierdzenie, że ustawa nakłada odrębny obowiązek sporządzenia takiego zestawienia do 17 listopada. Nie należy też wywodzić z samej zmiany definicji nakazu zmiany cenników, stawek lub skorygowania wcześniejszych faktur.

Co to oznacza w praktyce

1. Sprawdź dostawy towarów poza UE. To one są punktem odniesienia dla omawianej definicji; sam zagraniczny klient nie przesądza o eksporcie.
2. Ustal organizatora transportu. Rozróżnij przewóz przez dostawcę lub na jego rzecz od przewozu przez zagranicznego nabywcę lub na jego rzecz.
3. Nie pomijaj siedziby kupującego i wyłączeń. Mają znaczenie przy analizie wariantu opisanego w art. 2 pkt 8 lit. b.
4. Osobno zweryfikuj zasady przejściowe. Nie zakładaj, że data zamówienia, odbioru albo faktury automatycznie rozstrzyga o stosowaniu starego lub nowego prawa.
5. Oddziel przygotowania od obowiązków ustawowych. Przegląd dokumentów jest rozsądnym działaniem, ale konkretne zmiany rozliczeń muszą wynikać z właściwych przepisów.

Źródła

• Ustawa z dnia 8 października 2026 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług, Dz.U. z 2026 r. poz. 1446
• Wyrok WSA w Bydgoszczy z 8 października 2024 r., I SA/Bd 549/24