Umowa Polska–Japonia: ustawa ratyfikacyjna od 28.10.2026

Ustawa dotycząca ratyfikacji polsko-japońskiej umowy o zabezpieczeniu społecznym wchodzi w życie 28 października 2026 r. Nie oznacza to jednak automatycznie, że od tego dnia umowa zmienia zasady opłacania składek lub ustalania świadczeń pracowników. Dla osób pracujących między Polską a Japonią kluczowe jest rozróżnienie tych etapów oraz sprawdzenie, jakie sytuacje obejmują postanowienia samej umowy.

Od podpisania umowy do zgody na ratyfikację

Umowę między Rzecząpospolitą Polską a Japonią o zabezpieczeniu społecznym podpisano w Tokio 15 kwietnia 2026 r. Następnie uchwalono ustawę z 18 września 2026 r. o jej ratyfikacji, ogłoszoną w Dz. U. z 2026 r. pod poz. 1326.

Ratyfikacja oznacza formalne potwierdzenie przez państwo zgody na związanie się umową międzynarodową. Ustawa ratyfikacyjna pełni tutaj określoną funkcję: udziela Prezydentowi RP zgody na dokonanie tej czynności. Nie zastępuje natomiast treści umowy i nie opisuje szczegółowych zasad ubezpieczenia pracowników.

To rozróżnienie ma znaczenie dla każdego, kto planuje zatrudnienie, wyjazd służbowy lub przeniesienie pracy między oboma państwami. Samo pojawienie się ustawy w Dzienniku Ustaw nie odpowiada jeszcze na pytanie: „W którym kraju mam płacić składki?”. Nie przesądza też, jakie świadczenia i jakie grupy osób obejmie umowa.

Co dokładnie przewidują dwa artykuły ustawy

Ustawa jest krótka: zawiera dwa artykuły. Pierwszy dotyczy zgody na ratyfikację, drugi — rozpoczęcia obowiązywania samej ustawy.

Decydujące sformułowanie art. 1 wskazuje zarówno charakter zgody, jak i organ uprawniony do dalszego działania:

Wyraża się zgodę na dokonanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ratyfikacji… — Art. 1 ustawy z 18 września 2026 r., Dz. U. poz. 1326

Przepis pozwala zatem dokonać ratyfikacji wskazanej umowy. Nie jest sam w sobie potwierdzeniem, że ratyfikacja już nastąpiła ani że umowa zaczęła wiązać Polskę i Japonię.

W ustawie nie zapisano natomiast zasad dotyczących wysokości składek, długości pozostawania w ubezpieczeniu jednego państwa podczas pracy w drugim ani sposobu ustalania emerytury. Nie ma w niej również wykazu świadczeń objętych umową. Odpowiedzi na te pytania należy szukać w postanowieniach umowy, a nie wyprowadzać z ustawowej zgody na jej ratyfikację.

28 października 2026 r. to data dotycząca ustawy

Art. 2 określa moment wejścia w życie ustawy, czyli dzień, od którego zaczyna ona obowiązywać:

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. — Art. 2 ustawy z 18 września 2026 r., Dz. U. poz. 1326

Datą wejścia w życie ustawy jest 28 października 2026 r. Termin ten dotyczy jednak właśnie ustawy udzielającej zgody na ratyfikację, a nie automatycznie wszystkich rozwiązań przewidzianych w umowie.

Warto uporządkować chronologię:

Zdarzenie	Data lub sposób jej ustalenia
Podpisanie umowy w Tokio	15 kwietnia 2026 r.
Uchwalenie ustawy ratyfikacyjnej	18 września 2026 r.
Wejście w życie ustawy ratyfikacyjnej	28 października 2026 r.
Wejście w życie umowy między państwami	Wymaga odrębnego sprawdzenia; nie wynika z art. 2 ustawy

Pracodawca nie powinien więc traktować 28 października jako samodzielnej podstawy do zmiany rozliczeń składkowych. Najpierw trzeba potwierdzić datę rozpoczęcia obowiązywania umowy oraz sprawdzić, od kiedy jej konkretne postanowienia mają zastosowanie do danej sytuacji.

Którzy pracownicy powinni sprawdzić swoją sytuację

Umową powinny zainteresować się przede wszystkim osoby, których praca lub historia ubezpieczenia łączy Polskę i Japonię. Chodzi między innymi o pracowników wysyłanych przez pracodawcę do drugiego państwa, osoby podejmujące tam zatrudnienie oraz tych, którzy mają za sobą okresy pracy w obu krajach.

Jest to jednak wskazanie, kto powinien zweryfikować swoje położenie, a nie potwierdzona lista osób objętych umową. Ustawa ratyfikacyjna nie określa takiej listy. Nie pozwala też przesądzić, czy znaczenie będzie miało obywatelstwo, miejsce zamieszkania, rodzaj zatrudnienia lub dotychczasowe ubezpieczenie.

Dla pracownika i działu kadr istotne będą trzy grupy pytań:

• Kogo obejmuje umowa? Czy jej postanowienia dotyczą konkretnego pracownika i jego formy aktywności zawodowej?
• Jakie ubezpieczenia i świadczenia obejmuje? Czy reguluje obowiązek opłacania składek, prawo do emerytury, inne świadczenia albo kilka tych kwestii?
• Jak działa w czasie? Czy i w jaki sposób odnosi się do zatrudnienia oraz okresów ubezpieczenia sprzed jej wejścia w życie?

Przykładowo: firma planująca wysłanie pracownika z Polski do Japonii nie powinna zakładać wyłącznie na podstawie ustawy, że składki pozostaną należne tylko w Polsce. Powinna najpierw ustalić, czy umowa obejmuje taki wyjazd, jakie stawia warunki i jak należy potwierdzić ich spełnienie.

Ubezpieczenie społeczne nie oznacza automatycznie ochrony zdrowotnej

Szczególnej ostrożności wymaga dostęp do leczenia. Nazwa „umowa o zabezpieczeniu społecznym” nie wystarcza, aby uznać, że pracownik będzie miał zapewnione świadczenia zdrowotne w drugim państwie.

Znaczenie tej różnicy pokazuje wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lipca 2025 r., II GSK 2705/24. Sprawa dotyczyła umowy Polski z Koreą Południową, nie z Japonią. Sąd wyraźnie rozdzielił jednak dwa pojęcia:

Ubezpieczenia zdrowotne i ubezpieczenia społeczne są pojęciami o różnym zakresie znaczeniowym na gruncie polskiego systemu prawa, jak i w kontekście ww. umów. — Wyrok NSA z 15 lipca 2025 r., II GSK 2705/24

W praktyce oznacza to konieczność osobnego sprawdzenia obowiązku ubezpieczenia społecznego oraz ochrony zdrowotnej. Rozstrzygnięcie dotyczące Korei Południowej nie ustala zakresu umowy polsko-japońskiej. Pokazuje natomiast, dlaczego nie należy obiecywać pracownikowi dostępu do leczenia jedynie na podstawie nazwy porozumienia.

W sprawie II GSK 2705/24 sąd analizował art. 2 umowy polsko-koreańskiej, określający jej zakres, oraz art. 11 odnoszący się do ochrony osób delegowanych. To konkretne postanowienia, a nie sam tytuł umowy, pozwalały ocenić sytuację zainteresowanej osoby.

Okresy pracy w obu krajach trzeba oceniać według konkretnej umowy

Drugą ważną kwestią są emerytury. Osoba, która pracowała w Polsce i Japonii, powinna sprawdzić, czy umowa pozwala uwzględnić okresy ubezpieczenia z obu państw i na jakich zasadach odbywa się obliczenie świadczenia. Z ustawy ratyfikacyjnej nie wynika odpowiedź na żadne z tych pytań.

Nie należy też zakładać, że zastosowanie umowy międzynarodowej zawsze oznacza wyższą emeryturę. W uchwale III UZP 9/18 z 2019 r. Sąd Najwyższy rozpatrywał art. 9 pkt 4 w związku z pkt 3 umowy polsko-amerykańskiej. Wskazał, że ustalona według tych postanowień emerytura jest korzystniejsza wtedy, gdy jej wysokość przewyższa świadczenie obliczone wyłącznie na podstawie polskich okresów ubezpieczenia.

Nie jest to reguła rozstrzygająca sytuację osób pracujących w Japonii. To przypomnienie, że ocena korzyści wymaga zastosowania właściwej umowy i porównania konkretnych kwot, zamiast opierania się na ogólnym oczekiwaniu poprawy sytuacji.

Jak przygotować się do sprawdzenia skutków umowy

Pracownik powinien zebrać informacje o miejscach i okresach zatrudnienia, dotychczasowym ubezpieczeniu oraz planowanym wyjeździe. Pracodawca — opisać warunki wykonywania pracy, jej przewidywany czas i dotychczasowy sposób rozliczania składek. To praktyczny sposób przygotowania sprawy, nie katalog nowych obowiązków ustanowionych przez ustawę.

Następnie należy sprawdzić oficjalną publikację umowy i informację o jej wejściu w życie. Dopiero wtedy warto zwrócić się do instytucji właściwej dla danego ubezpieczenia z pytaniem dotyczącym konkretnego pracownika.

Zamiast pytać ogólnie „czy umowa już działa?”, lepiej ustalić: jakie przepisy obejmują tę osobę, w którym państwie powinna być ubezpieczona, jakie dokumenty to potwierdzają i od jakiej daty można zmienić rozliczenia.

Co to oznacza w praktyce

1. Oddziel dwie daty. 28 października 2026 r. zaczyna obowiązywać ustawa ratyfikacyjna. Termin wejścia w życie umowy trzeba potwierdzić osobno.
2. Nie zmieniaj składek na podstawie samej ustawy. Nie określa ona państwa ubezpieczenia ani warunków dotyczących pracy w drugim kraju.
3. Sprawdź osobno ochronę zdrowotną. Nie zakładaj, że ustalenia dotyczące ubezpieczeń społecznych zapewniają również dostęp do leczenia.
4. Zweryfikuj skutki dla emerytury indywidualnie. Znaczenie mają postanowienia właściwej umowy, przebieg ubezpieczenia i sposób obliczenia świadczenia.
5. Przygotuj konkretny opis sytuacji. Daty zatrudnienia, kraj wykonywania pracy i dokumenty ubezpieczeniowe pozwolą uzyskać odpowiedź przydatną pracownikowi i działowi kadr.

Źródła

• Ustawa z 18 września 2026 r. o ratyfikacji Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Japonią o zabezpieczeniu społecznym, Dz. U. z 2026 r. poz. 1326.
• Wyrok NSA z 15 lipca 2025 r., II GSK 2705/24.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 2019 r., III UZP 9/18.