Nowelizacja PIT i CIT: co z datą 5 listopada 2026 r.?

Ustawa z 18 września 2026 r. przewiduje uchylenie dwóch ustępów art. 14 ustawy o PIT oraz zmianę przepisu o rozliczaniu kosztów przez przedsiębiorców. Nie można jednak przesądzić, że od 5 listopada 2026 r. nowe zasady obejmą wszystkich podatników PIT i CIT. Dla prawidłowego rozliczenia trzeba oddzielić potwierdzone zmiany od kwestii wymagających ustalenia: szczegółowego zakresu zmian w CIT, terminu ich wejścia w życie oraz zasad rozliczania wcześniejszych zdarzeń.

Jedna ustawa zmienia dwa podatki, ale nie wszystkie rozliczenia

Ustawa z 18 września 2026 r., ogłoszona pod poz. 1371 Dziennika Ustaw, dotyczy dwóch ustaw: o podatku dochodowym od osób fizycznych, czyli PIT, oraz o podatku dochodowym od osób prawnych, czyli CIT.

Sam tytuł aktu nie oznacza jednak powszechnej zmiany opodatkowania. O tym, kogo obejmie nowelizacja — ustawa zmieniająca dotychczasowe przepisy — decydują konkretne zmieniane artykuły i opisane w nich sytuacje.

W przypadku PIT można wskazać dwie wyraźne ingerencje ustawodawcy: usunięcie art. 14 ust. 2h i 2i oraz zastąpienie dotychczasowego brzmienia art. 22p ust. 1 nowym tekstem. Druga z tych zmian jest skierowana do podatników prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Nie daje to podstaw do automatycznego odnoszenia jej do każdej osoby rozliczającej PIT.

Art. 14 ustawy o PIT: znikają dwa ustępy, nie cały artykuł

Art. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej zawiera jednoznaczne polecenie dotyczące art. 14 ustawy o PIT:

1. w art. 14 uchyla się ust. 2h i 2i; — Art. 1 pkt 1 ustawy z 18 września 2026 r., Dz. U. poz. 1371

Uchylenie oznacza usunięcie przepisu z ustawy. Zmiana obejmuje zatem dwa wskazane ustępy, a nie cały art. 14. To ważne rozróżnienie: nie można opisywać tej regulacji jako likwidacji wszystkich zasad zawartych w tym artykule.

Nie należy też utożsamiać usunięcia przepisu z automatycznym anulowaniem skutków wcześniejszych zdarzeń. O tym, jak rozliczać sytuacje powstałe przed zmianą, mogą rozstrzygać przepisy przejściowe, czyli reguły określające, kiedy stosuje się jeszcze stare prawo, a kiedy już nowe.

Samo polecenie uchylenia art. 14 ust. 2h i 2i nie wystarcza do stwierdzenia, że podatnicy powinni skorygować wcześniejsze rozliczenia. Nie pozwala również określić, jakie dokładnie obowiązki przestaną ich dotyczyć, bez ustalenia dotychczasowej treści tych ustępów i powiązań z pozostałymi regulacjami.

Art. 22p ustawy o PIT: zmiana dotyczy kosztów przedsiębiorców

Art. 1 pkt 2 lit. a ustawy zmieniającej nadaje nowe brzmienie art. 22p ust. 1 ustawy o PIT. Początek tego przepisu wskazuje jego adresatów:

1. Podatnicy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą… — Art. 1 pkt 2 lit. a ustawy z 18 września 2026 r. — początek nowego art. 22p ust. 1 ustawy o PIT

Chodzi więc o podatników prowadzących działalność gospodarczą, a nie o wszystkich rozliczających podatek dochodowy od osób fizycznych. Dla przedsiębiorcy istotne jest również to, że zmieniany przepis dotyczy kosztów uzyskania przychodów — wydatków uwzględnianych przy podatkowym ustalaniu dochodu.

Początek nowego art. 22p ust. 1 opisuje ograniczenie zaliczania kosztu w części związanej z płatnością dotyczącą transakcji określonej w art. 19 Prawa przedsiębiorców. Jest to odesłanie, czyli wskazanie innego przepisu, który trzeba uwzględnić przy odczytywaniu danej zasady.

Nie można jednak na tej podstawie wskazać kompletnego katalogu płatności objętych ograniczeniem ani określić wszystkich wyjątków. Nie ma również podstaw, by ogłaszać konkretny nowy limit kwotowy, zniesienie ograniczeń albo swobodę wyboru dowolnego sposobu zapłaty.

W praktyce przedsiębiorca powinien zatem sprawdzić dwie rzeczy łącznie: czy jego transakcja mieści się w zakresie wskazanego odesłania oraz jakie warunki płatności określa pełne nowe brzmienie art. 22p. Sam fakt posiadania faktury nie odpowiada jeszcze na te pytania.

CIT: tytuł ustawy nie określa kręgu objętych nią podatników

Ustawa obejmuje również podatek dochodowy od osób prawnych. Nie uprawnia to jednak do przyjęcia, że każda zmiana w PIT ma identyczny odpowiednik w CIT albo że obejmuje wszystkich podatników tego podatku.

Aby wskazać konkretny obowiązek podatnika CIT, trzeba ustalić:

• który artykuł ustawy o CIT został zmieniony;
• jakie sytuacje opisuje nowe brzmienie;
• czy przewidziano wyjątki;
• od kiedy przepis znajduje zastosowanie.

Szczegółowego zakresu zmian w CIT nie można przesądzić na podstawie samego tytułu ustawy ani zmian wskazanych w jej art. 1, dotyczącym PIT. Nie ma więc podstaw do podawania numerów zmienionych przepisów CIT, nowych obowiązków czy grup przedsiębiorstw bez ich potwierdzenia w treści regulacji.

Podobieństwo obu podatków nie zastępuje sprawdzenia przepisów. Dla osoby odpowiedzialnej za rozliczenia firmy to zasadnicza granica między informacją o zmianie prawa a gotową instrukcją księgowania.

Czy nowe zasady obowiązują od 5 listopada 2026 r.?

Data uchwalenia ustawy, jej ogłoszenia i wejścia w życie oznaczają różne etapy. Żadnej z nich nie należy automatycznie utożsamiać z dniem, od którego nowa zasada obejmuje konkretny wydatek lub płatność.

Termin 5 listopada 2026 r. wymaga potwierdzenia w przepisie określającym wejście ustawy w życie. Nie ma podstaw do traktowania go jako ustalonej daty zmiany wszystkich rozliczeń PIT i CIT.

Nawet po potwierdzeniu dnia wejścia ustawy w życie pozostaje osobne pytanie: do jakich zdarzeń stosować nowe zasady? Znaczenie może mieć data płatności, uzyskania przychodu albo inne zdarzenie wskazane przez ustawodawcę. Nie wolno samodzielnie wybierać jednego z tych kryteriów.

Z tego samego powodu nie można zakładać, że zmiana obejmie wszystkie transakcje zawarte po określonej dacie albo wszystkie rozliczenia za cały 2026 r. Każde takie twierdzenie wymaga konkretnej podstawy w ustawie.

Dlaczego przepisy przejściowe mogą zdecydować o rozliczeniu

Znaczenie reguł rozdzielających stare i nowe prawo dobrze pokazuje wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 28 lipca 2022 r., I SA/Go 180/22. Wojewódzki sąd administracyjny, czyli sąd kontrolujący zgodność działania administracji z prawem, analizował w nim wcześniejszą nowelizację z 2018 r.

Odnosząc się do jej art. 44 ust. 1, sąd wyjaśnił:

Wynika z niego, że przepisy ustawy o CIT, w brzmieniu nadanym tą ustawą, stosuje się do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2019 r. — Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 28 lipca 2022 r., I SA/Go 180/22

W tamtej sprawie o wyborze przepisów decydował wskazany w ustawie moment uzyskania dochodu lub przychodu. Sąd uznał, że do dochodów uzyskanych w 2014 r. należało stosować wcześniejsze regulacje.

Nie jest to rozstrzygnięcie dotyczące ustawy z 18 września 2026 r. Nie można przenosić z niego dat ani szczegółowych zasad. Pokazuje ono natomiast, dlaczego przed zmianą rozliczeń trzeba ustalić nie tylko nowe brzmienie artykułu, lecz także reguły jego stosowania w czasie.

Płatność na przełomie zmian: czego nie zakładać

Przykładowo przedsiębiorca otrzymuje fakturę przed wskazywanym terminem zmiany, a płaci po nim. Sama kolejność tych zdarzeń nie daje jeszcze odpowiedzi, czy zastosować stare, czy nowe brzmienie art. 22p ust. 1.

Najpierw trzeba ustalić warunki przewidziane w tym przepisie, a następnie sprawdzić zasady przejściowe. Dopiero wtedy można ocenić konkretny koszt. Podobnie nie należy korygować wcześniejszych rozliczeń wyłącznie dlatego, że ustawa usuwa dwa ustępy art. 14.

Ostrożność powinna działać w obie strony: nie wolno ani obiecywać podatnikowi oszczędności, ani przypisywać mu nowego obciążenia bez odczytania całej właściwej regulacji.

Co to oznacza w praktyce

1. Przedsiębiorcy rozliczający PIT powinni sprawdzić art. 22p ust. 1. Potwierdzona zmiana dotyczy przepisu o podatkowym rozliczaniu kosztów związanych z określonymi płatnościami.
2. Uchylenie art. 14 ust. 2h i 2i nie oznacza uchylenia całego artykułu. Nie stanowi też samoistnej podstawy do poprawiania wcześniejszych rozliczeń.
3. Podatnicy CIT potrzebują odrębnej weryfikacji zmienionych przepisów. Nie należy stosować do nich automatycznie wniosków dotyczących PIT.
4. Daty 5 listopada 2026 r. nie należy traktować jako potwierdzonego terminu stosowania wszystkich zmian. Trzeba ustalić zarówno wejście ustawy w życie, jak i zakres zastosowania nowych zasad.
5. Przed zmianą sposobu rozliczania płatności trzeba sprawdzić przepisy przejściowe. Szczególnej uwagi wymagają transakcje i płatności przypadające po przeciwnych stronach terminu zmiany prawa.

Źródła

• Ustawa z 18 września 2026 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, Dz. U. z 2026 r. poz. 1371
• Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 28 lipca 2022 r., I SA/Go 180/22