Psychiatria i leczenie uzależnień: zmiany od 24.10.2026 r.

24 października 2026 r. wchodzi w życie rozporządzenie zmieniające zasady świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Dla placówek najważniejsze jest ustalenie, czy zmiany obejmują ich zakres świadczeń i wymagają dostosowania organizacji pracy. Sama data wejścia w życie nie rozstrzyga jednak ani o nowych obowiązkach, ani o ewentualnym okresie dostosowawczym.

Zmiana dotyczy rozporządzenia z 19 czerwca 2019 r.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2 października 2026 r., Dz.U. poz. 1312, jest nowelizacją, czyli aktem zmieniającym istniejące przepisy. Nie zastępuje całego rozporządzenia dotyczącego psychiatrii i leczenia uzależnień nowym dokumentem.

Podstawą jego wydania jest art. 31d ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zmieniany akt pochodzi z 19 czerwca 2019 r.; nowelizacja odsyła do jego publikacji w Dz.U. z 2026 r. pod poz. 383.

Warto przypomnieć, czym są świadczenia gwarantowane. Wyjaśnienie tej kategorii przywołał Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 27 marca 2024 r., IV SA/Wr 449/23:

Świadczeniem gwarantowanym jest świadczenie opieki zdrowotnej finansowane w całości lub współfinansowane ze środków publicznych na zasadach i w zakresie określonych w ustawie (art. 5 pkt 34, pkt 37, pkt 38, pkt 35, u.ś.o.z.). — WSA we Wrocławiu, IV SA/Wr 449/23

Chodzi więc o świadczenia objęte finansowaniem publicznym, na określonych zasadach. Nie należy utożsamiać ich automatycznie ze wszystkimi usługami oferowanymi przez poradnię, szpital czy prywatny ośrodek terapii.

Co wynika z § 1 nowelizacji

Punktem wyjścia do ustalenia zmian jest § 1 rozporządzenia z 2 października 2026 r. Wskazuje on jednoznacznie, który akt zostaje zmieniony:

§ 1. W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz. U. z 2026 r. poz. 383) wprowadza się następujące zmiany: — § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2 października 2026 r.

Oznacza to, że nowe zasady trzeba odczytywać łącznie z rozporządzeniem z 2019 r. Samo przeczytanie aktu zmieniającego nie wystarczy do poznania wszystkich warunków realizacji danego świadczenia.

§ 1 pkt 1 lit. a nowelizacji wskazuje zmianę w § 2 pkt 1a rozporządzenia podstawowego. Samo oznaczenie zmienianego przepisu nie pozwala jednak określić treści nowego wymagania. Nie przesądza również, jakich zawodów, kwalifikacji czy sposobów organizacji świadczeń dotyczy ingerencja.

Dokładnego porównania „było–jest” nie da się sporządzić na podstawie samego wprowadzenia do § 1. Konieczne jest zestawienie pełnego dotychczasowego brzmienia § 2 pkt 1a z pełną treścią zmiany. Bez tego nie można odpowiedzialnie podawać nowych norm zatrudnienia, wymiaru pracy personelu, wymagań lokalowych ani zasad prowadzenia terapii.

Dla zarządzającego placówką istotne jest rozróżnienie: wskazanie miejsca zmiany to dopiero początek analizy, a nie gotowa odpowiedź, co trzeba zmienić w działalności.

Które placówki powinny sprawdzić swoje warunki

Rozporządzenie podstawowe ma znaczenie dla różnych zakresów opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Pokazują to sprawy dotyczące konkursów Narodowego Funduszu Zdrowia, czyli postępowań służących wyborowi placówek, z którymi Fundusz zawrze umowy.

W wyroku z 19 października 2023 r., II SA/Go 436/23, WSA w Gorzowie Wielkopolskim opisał konkurs obejmujący świadczenia psychiatryczne ambulatoryjne dla dorosłych — udzielane bez całodobowego pobytu w placówce. Rozporządzenie z 19 czerwca 2019 r. należało do podstaw prowadzenia tego postępowania.

Z kolei sprawa II SA/Go 438/23, rozstrzygnięta tego samego dnia, dotyczyła świadczeń terapii uzależnienia i współuzależnienia od alkoholu. Także tutaj stosowano rozporządzenie z 2019 r. Oba orzeczenia zostały oznaczone jako nieprawomocne, a więc nie można przedstawiać ich jako ostatecznie zakończonych spraw.

Te przykłady pokazują znaczenie regulacji dla placówek działających w różnych zakresach. Nie stanowią jednak listy świadczeń zmienionych od 24 października 2026 r. Taką listę można ustalić dopiero przez przyporządkowanie poszczególnych zmian do konkretnych świadczeń i warunków ich realizacji.

Nie należy zatem zakładać ani że każda poradnia i każdy oddział muszą przejść identyczne dostosowanie, ani że placówka o określonej nazwie jest automatycznie poza zakresem nowelizacji.

Świadczenie to nie tylko praca terapeuty

Przy przeglądzie warunków realizacji świadczeń łatwo skupić się wyłącznie na personelu. Tymczasem znaczenie może mieć także cały zakres pomocy, który placówka ma zapewnić pacjentowi.

W wyroku z 27 sierpnia 2024 r., IV SA/Wr 596/23, WSA we Wrocławiu opisał zasady dotyczące świadczeń realizowanych w warunkach dziennych, czyli bez pobytu całodobowego. Odwołał się przy tym do § 7 rozporządzenia:

W zakresach tych świadczeniodawcy zapewniają realizacje świadczeń, o których mowa w § 7 rozporządzenia (tj. świadczenia terapeutyczne, programy terapeutyczne, niezbędne badania diagnostyczne, leki, wyżywienie, działania edukacyjno-konsultacyjne dla rodzin). — WSA we Wrocławiu, IV SA/Wr 596/23

Z tego wynika praktyczna wskazówka: sprawdzając zgodność działania placówki z przepisami, trzeba oceniać nie tylko samą terapię, lecz również pozostałe elementy wymagane w danym zakresie. Przytoczony opis dotyczy zasad analizowanych przez sąd w 2024 r.; nie potwierdza ich zmiany w październiku 2026 r.

Przykładowo kierownik oddziału dziennego, który sprawdzi wyłącznie dokumenty potwierdzające kwalifikacje terapeutów, nie zweryfikuje w ten sposób całej organizacji świadczenia. Osobnego sprawdzenia wymagają elementy pomocy przypisane do prowadzonego zakresu.

Co zweryfikować przed 24 października

Przegląd przygotowawczy powinien obejmować trzy poziomy: przepisy, rzeczywistą działalność i dokumenty dotyczące współpracy z NFZ.

Najpierw warto sporządzić wykaz prowadzonych świadczeń oraz przypisać im właściwe przepisy rozporządzenia. Następnie dla każdej rzeczywiście zmienionej jednostki redakcyjnej — oznaczonego fragmentu aktu, np. paragrafu lub punktu — należy zapisać:

• dotychczasowe i nowe brzmienie;
• zakres świadczeń, którego dotyczy zmiana;
• różnicę między nowym wymaganiem a obecną organizacją placówki;
• działanie potrzebne do dostosowania oraz osobę odpowiedzialną.

W zależności od treści konkretnej zmiany sprawdzenia mogą wymagać dokumenty personelu, harmonogramy, procedury organizacyjne lub zakres zapewnianych świadczeń. To lista obszarów do weryfikacji, a nie stwierdzenie, że nowelizacja zmienia każdy z nich.

Warto również porównać ustalenia z dokumentami dotyczącymi umowy z NFZ. Przywołane sprawy konkursowe pokazują bowiem, że rozporządzenie o świadczeniach gwarantowanych funkcjonuje obok innych regulacji dotyczących zawierania i wykonywania takich umów.

Czy przewidziano przepisy przejściowe

Przepisy przejściowe to regulacje określające, jak przejść ze starych zasad na nowe — przykładowo, które reguły stosować do trwających sytuacji lub czy przewidziano szczególny termin dostosowania.

Nie można potwierdzić ani wykluczyć ich istnienia na podstawie samego początku § 1 nowelizacji. Kategoryczna odpowiedź wymaga sprawdzenia dalszych paragrafów rozporządzenia z 2 października 2026 r.

Należy przy tym odróżnić datę wejścia aktu w życie od ewentualnego szczególnego terminu wykonania konkretnego obowiązku. Data 24 października 2026 r. jest wskazana jako termin wejścia rozporządzenia w życie, ale sama nie dowodzi istnienia dodatkowego czasu na dostosowanie.

Placówka nie powinna więc planować działań w oparciu o założenie, że dotychczasowa umowa z NFZ automatycznie zapewnia okres ochronny. Nie ma również podstaw, by bez sprawdzenia pełnych przepisów ogłaszać brak jakichkolwiek rozwiązań przejściowych.

Co to oznacza w praktyce

1. Trzeba sprawdzić pełną treść zmiany. Wskazanie § 2 pkt 1a nie wystarcza do ustalenia nowych obowiązków.
2. Analizę należy prowadzić osobno dla każdego zakresu świadczeń. Nazwa placówki nie zastępuje przyporządkowania właściwych przepisów.
3. Porównanie powinno obejmować przepis i rzeczywistą organizację pracy. Dopiero to pokazuje, czy potrzebne jest dostosowanie.
4. Nie warto ograniczać kontroli do personelu. Znaczenie może mieć również pozostały wymagany zakres pomocy.
5. Nie należy zakładać okresu dostosowawczego. Jego istnienie i warunki wymagają odrębnego potwierdzenia w rozporządzeniu.

Źródła

• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2 października 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień
• Wyrok WSA we Wrocławiu z 27 marca 2024 r., IV SA/Wr 449/23
• Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 19 października 2023 r., II SA/Go 436/23
• Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 19 października 2023 r., II SA/Go 438/23
• Wyrok WSA we Wrocławiu z 27 sierpnia 2024 r., IV SA/Wr 596/23