Ts 4/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 15 lipca 2026 r. Pozycja 81 POSTANOWIENIE z dnia 15 lipca 2025 r. Sygn. akt Ts 4/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M . J . o zbadanie zgodności: art. 53 ust. 1 pkt 3 oraz art. 5 9 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organi- zacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ) z art. 79 ust. 1, art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie w związku z art. 79 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol- skiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 grudnia 2022 r. (data nadania) M . J . , reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żą - daniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującej sprawy. Trybunał Konstytucyjny 12 października 2022 r. wydał ( w zainicjowanej przez skar- żącego innej sprawie ) postanowienie o umorz eniu postępowania z uwagi na określoną w art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) negatywną przesłankę procesową, tj. niedopuszczalność wydania wyroku. Trybunał uznał, że skarżący nie uzasadnił wyst a rczająco zarzut u niezgodności przedmiotu zaskarżenia ze wskazanymi wzorcami . Stwierdził wówczas, że zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1 - 3 u.o.t.p.TK skarga konstytu- cyjna powinna zawierać: określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu nor- matywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w sto- sunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją (pkt 1); wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (pkt 2); uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu u stawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (pkt 3). Try- OTK ZU B/2026 Ts 4/23 poz. 81 2 bunał podkreślił wówczas, że prawidłowe wykonanie przez skarżącego obowiązku przedsta- wienia, jakie konstytucyjne prawa lub wolności (i w jaki sposób) zostały naruszone przez przepisy stanowiące przedmiot wnoszonej skargi konstytucyjnej, polegać powinno nie tylko na wskazaniu (numerycznym) postanowień Konstytucji i zasad z nich wyprowadzanych, z którym i – zdaniem skarżącego – niezgodne są kwestionowane przepisy, lecz także na przed- stawieniu treści prawa lub wolności, wywodzonych z tych postanowień, a naruszonych przez normodawcę. Powinna temu towarzyszyć stosowna argumentacja prawna, uprawdopodabnia- jąca stawiane zarzuty. Z powyższego obowiązku nie może zwolnić skarżącego, działający ex officio , Trybunał Konstytucyjny. W konsekwencji poprzestanie przez skarżącego na lako- nicznym lub zdawkowym uzasadnieniu zarzutu albo na całkowitym nieuzasadnieniu sformu- ło wanych zarzutów stanowi niewykonanie dyspozycji ustawowej, co skutkuje umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK.). S karżący wskazał ten judykat jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Skarżący uznał, że wydając to postanowienie Trybunał wykroczył poza swoje usta- wowe uprawnienia i naruszył tym samym przysługujące skarżącemu prawo do skargi konsty- tucyjnej (art. 79 ust. 1 Konstytucji) oraz prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W ocenie skarżącego Trybunał nie może umorzyć postępowania, wskazując jako jego podstawę niedo- puszczalność wydania wyroku wynikającą z niewypełnienia ustanowionych w art. 53 u.o.t.p.TK warunków merytorycznego rozpoznania skargi. Jego z daniem żaden z przepisów tego artykułu nie wymusza uprawdopodobnienia czy wykazania przez skarżącego niekonsty- tucyjności przepisów . Brzmienie to jest wynikiem racjonalnego, w opinii skarżącego, założe- nia ustawodawcy, że o ile określenie kwestionowanego przepisu, wskazanie naruszonych wolności i praw oraz uza sadnienie zarzutu nie wykraczają poza możliwości przeciętnego za- wodowego pełnomocnika, to już właściwa, dogłębna i nie budząca wątpliwości analiza skut- ków działania zaskarżonej normy prawnej może przekraczać możliwości nawet zawodowego pełnomocnika . Podstawowym argumentem potwierdzającym , w ocenie skarżącego, naruszenie wyni- kającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu w tej sprawie jest wydane w ramach kontroli wstępnej rozstrzygnięcie, w którym TK stwierdził, że „ brak jest (…) podstaw do wy- kluczenia możliwości dochodzenia w trybie skargi konstytucyjnej ochrony konstytucyjnych wolności lub praw, naruszonych na skutek wydania [ przez Trybunał Konstytucyjny ] orzecze- nia w drodze wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej. [ … ] Powstaje jedynie pytanie, czy można uznać Trybunały, w tym Trybunał Konstytucyjny, za «sąd» w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Ratio legis wskazanego przepisu i przyjęta w orzecznictwie TK dyrektywa wy- kładni, zgodnie z którą wątpliwości interpretacyjne dotyczące praw konstytucyjnyc h roz- strzygać należy na korzyść jednostki, wskazują na zasadność szerokiej wykładni pojęcia «sąd» użytego w art. 79 Konstytucji, obejmując nim także Trybunały. W konkluzji stwierdzić należy, iż za «ostateczne rozstrzygnięcie» w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji można tak- że uznać orzeczenie [ Trybunału Konstytucyjnego ] wydane w ramach wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej ” (s. 6 skargi, postanowienie TK z 25 stycznia 2005 r., sygn. Ts 109/04 , OTK ZU nr 1/B/2005, poz. 38 ) . Uzasadniając zarzut naruszenia wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji prawa do skargi konstytucyjnej skarżący stwierdził, że polega na możliwości poddania kontrol i co do zgodności z Konstytucją określonego przepisu z uwzględnieniem okoliczności jego zastoso- wania w jej indywidualnej sprawie. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji b ez znaczenia jest , w ocenie skarżącego, czy ktoś kiedyś wcześniej weryfikował w zakresie zgodności z Konsty- tucją przepis podobnie brzmiący lub podobny, albo ten sam lecz w innym brzmieniu ( np. przed nowelizacj ą). Zarządzeniem P rezesa Trybunału Konstytucyjnego z 22 lutego 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżące go 13 marca 2023 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braku OTK ZU B/2026 Ts 4/23 poz. 81 3 formalnego polegającego na doręczeniu jednego, zawierającego wszystkie strony, odpisu skargi konstytucyjnej. Pismem z 20 marca 2023 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do powyższego wezwania. S ę dzia TK zarządzeniem z 29 listopada 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżą- cego 18 grudnia 2023 r.) wezwał skarżącego do: 1 ) doręcz enia j ed nego kompletn ego odpi s u skargi konstytu c yjnej wraz załącznikami; 2) wyjaśni enia, w jaki sposób każdy zakwestiono- wany w skardze przepis narusza konstytu c yjne wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w: a) art.79 ust. 1 Konstytucji, b) art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie w z wiązku z art.79 ust. 1 Konsty- tucji, c) art. 45 ust. 1 w związku z art.79 ust. 1 Konstytucji (wraz z czterema kopiami ); 3) uzasadn i enia zarzut u niezgodności każdego zakwestionowanego w skardze przepisu z po- szczególnymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącego , o których mowa w punkcie 2, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (wraz z czterema kopiami); 4) poinformowa nia , czy od wskazanych w skardze ostatecznych orzeczeń został wniesiony nad z wyczajny środek zaskarżenia (wraz z czterema kopiami) . Skarżący w piśmie z 27 grudnia 2023 r. (data nadania) zadośćuczynił – w swoim mniemaniu – obowiązkom wy- nikającym z zarządzenia wyda nego na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia licznych prze- słanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Weryfikacja tych przesłanek nas tępuje na eta- pie wstępnego rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (art. 61 ust. 1 u.o.t.p.TK). S zczególnie istotny m warunk iem dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi jest uzależnienie jej od wydania w sprawie skarżącego ostatecznego rozstrzygnięcia, którego skutkiem jest naruszenie jego prawa lub wolności konstytucyjnych wynikających z zastoso- wania niezgodnego z Konstytucją przepisu. To ono powinno stanowić asumpt do podjęcia postępowania skargowego. Zasada o statecznoś ci rozstrzygnięcia, o której mo wa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, rozumiana jest inaczej niż przewidziana w art. 190 ust. 1 Konstytucji zasa- da ostateczności orzeczeń Trybunału. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału, zaak- ceptowaną przez doktrynę prawa konstytucyjnego, ostateczność rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego, jako przesłanka dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytu- cyjnej, oznacza niemożność złożenia od takiego judykatu zwyczajnego środka zaskarżenia. N ie każde prawomocne rozstrzygnięcie będzie mogło być uznane jednak za ostateczne. Uwa- runkowane jest to wykorzystaniem przez skarżącego wszystkich przysługujących, zgodnie z obowiązującymi przepisami, mechanizmów dochodzenia sanacji swojej sytuacji prawnej. Ostateczność rozstrzygnięć Trybunału, tj. wyroków oraz postanowień umarzających postępowanie przed TK wydanych na etapie merytorycznym, opisana w art. 190 ust. 1 Kon- stytucji , oznacza, że są one niewzruszalne. Niewzruszalność powinno się w tym kontekście rozumieć jako niemożność podważenia, uchylenia czy mo dyfikacji orzeczenia Trybunału, nawet przez sam Trybunał. Jak wskazuje się w literaturze , niewzruszalność „orzeczenia ozna- cza, że nie istnieje ani nie może zostać wprowadzona procedura zakwestionowania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie i rozstrzygającego ją co do istoty w drodze wniesienia przeciwko orzeczeniu środków zaskarżenia lub żądania ponownego rozpatrzenia sprawy. Me- rytoryczne postępowanie przed TK jest jednoinstancyjne, a co za tym idzie – TK nie ma kom- petencji do rozpoznawania środków z askarżenia wnoszonych na podstawie odpowiednio sto- sowanych przepisów postępowania cywilnego. Nie znajduje w postępowaniu przed TK zasto- sowanie konstytucyjne prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w I instancji, o którym OTK ZU B/2026 Ts 4/23 poz. 81 4 mowa w art. 78 [Konstytucji], a z istoty rzeczy – jako do postępowania, które nie jest « postę- powaniem sądowym » , w rozumieniu art. 176 ust. 1 (…) – wyrażona tam zasada dwuinstan- cyjności” ( A. Mączyński, J. Podkowik, Artykuł 190 [w:] M. Safjan, L. Bosek [ red. ] , Konstytu- cja RP. Komentarz. Art. 8 7 - 243, tom II , Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2016, s. 1193 ) . Skarżący , uzasadniając naruszenie swojego prawa do sądu , wynikającego art. 45 ust. 1 Konstytucji , przywołuje orzeczenie, w którym Trybunał dopuścił możliwość odniesienia tego przepisu wobec postępowania przed Trybunałem w ramach kontroli wstępnej. Tymczasem w powołanym przez skarżącego postanowieniu z 25 stycznia 2005 r., sygn. Ts 109/04 ( OTK ZU nr 1/B/2005, poz. 38) Trybunał odniósł się wyłącznie do charakteru prawnego postępo- wania w ramach tzw . przedsądu , czyli wstępnej kontroli skarg konstytucyjnych. Nie można argumentów podniesionych w tym judykacie stosować do etapu merytorycznej kontroli kon- stytucyjności. Tymczasem jako ostateczne rozstrzygnięcie w tej sprawie skarżący powołał postanowienie o umorzeniu post ę powania wydane przez Trybunał właśnie na etapie meryto- rycznym. Bezsprzecznie korzysta ono, w świetle wskazanych wyżej argumentów, z przymiotu ostateczności wynikającego z art. 190 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem Trybunału umożliwienie zaskar żenia postępowań o formalnym charakterze, lecz wydanych na etapie merytorycznym, stałoby w sprzeczności z logiką funkcjonowania najwyższych organów sądowniczych. Instrumentu takiego nie przewidują przepisy regulujące procedurę postępowania ani przed polski m ani przed amerykański m Sąd em Najwyższy m . Kolejnym argumentem przeczący m poglądowi skarżącego jest kwestia organu, który mógłby dokonywać weryfikacji takich rozstrzygnięć. Gdyby przyznać rację skarżącemu, w wielu wy- padkach „kontroli instancyjnej” dokonywa łyby te same osoby, które wydały poprzedni judy- kat. Można przyjąć, że takie rozwiązanie byłoby sprzeczne z podstawową zasadą każdego demokratycznego systemu prawnego , stanowiącą , że nikt nie może być sędzią we własnej sprawie . Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał odmówił nadania skardze konstytucyjnej dal- szego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK z powodu oczywistej bezzasadności ocenianej skargi. Poza powyższymi fundamentalnymi zastrzeżeniami analizowan a skarg a budzi szereg innych wątpliwości. Skarżący nie odniósł się w ogóle do naruszenia powołanego jako akceso- ryjny wzorzec kontroli – za ró wno wobec zarzutu niezgodności z art. 79 ust. 1 , jak i art. 45 ust. 1 Konstytucji – art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał nie może zgodzić się również z twier- dzeniem, że profesjonalny pełnomocnik nie jest w stanie dokonać dogłębnej analizy prawnej zaskarżonych w konkretnej sprawie przepisów. Skarżący ma jednak rację wskazując, że inter- pretacja pełnomocnika nie musi być „niebudzącą wątpliwości”, ich rozstrzygnię cie jest bo- wiem wynikającym z Konstytucji obowiązkiem Trybunału. Istotą ciążącego na skarżącym obowiązku w tym zakresie jest tymczasem próba udowodnienia, że w sprawie skarżącego zaskarżony akt normatywny (lub jego redakcyjna część) rzeczywiście naruszył przysługujące mu prawo określone w ustawie zasadniczej. Próba ta powinna być realizowana przez „powo- łanie argumentów lub dowodów” na poparcie jego zarzutów. Trybunał stanął na stanowisku, że z a skuteczną próbę uzasadnienia skargi konstytucyjnej nie można uz nać przywołania wy- rwanych z kontekstu, niemających związku z sytuacją skarżącego i niepodlegających żadnej analizie orzeczeń Trybunału , a do tego de facto sprowadzają się wywody skarżącego . Mając powyższe na względzie Trybunał postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.