Ts 94/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 listopada 2023 r. Pozycja 31 2 POSTANOWIENIE z dnia 2 sierpnia 2023 r. Sygn. akt Ts 94/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konsty tucyjnej M.J. w sprawie zgodności: 1) art. 25b ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w spra - wach cywilnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 755) z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1, art. 79 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 394 2 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296) w zakresie, w jakim ,,nie określa zasad zaskarżenia orzeczenia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych gdy o zwolnieniu od kosztów po raz pierwszy orzeka Sąd II instancji”, z art. 45 ust. 1, 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469) z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nada nia skardze konstytucyjnej dalsz ego bieg u . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 marca 202 1 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżąc y ), reprezentowan y przez pełnomocnika z wyboru , wystąpi ł z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego : P rze d Sądem Rejonowym w O. – w sprawie toczącej się z powództwa przeciwko skarżącemu – został wydany wyrok z 28 czerwca 2017 r. (sygn. akt […] ). Na skutek apelacji skarżącego Sąd Okręgowy w K . wydał wyrok z 20 października 2020 r. (sygn. akt […] ). Skarżący złożył wniosek o pisemne uzasadnienie tego wyroku i jednocześnie wniósł o zwol - nienie od opłaty od uzasadnienia. Postanowieniem z 15 grudnia 2020 r. (sygn. akt […] ) S ą d Okręgowy w K. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od opłaty sądowej od uzasadnienia . Następnie – pismem OTK ZU B/2023 Ts 94/21 poz. 31 2 2 z 17 grudnia 2020 r. – wezwał skarżącego do uzupełnienia braku wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z 20 października 2020 r. poprzez uiszczenie opłaty w kwocie 100 zł w terminie tygodnia , pod rygorem odrzucenia wniosku. S karżący wniósł o sporządzenie pisemnego uzasadnienia postanowienia z 15 grudnia 2020 r., jak również o zwolnienie od opłaty od uzasadnienia. Sąd Okręgow y w K. postanowieniem z 11 stycznia 2021 r. (sygn. a kt […] ) odrzucił jako niedopuszczalny wniosek skarżącego o sporządzenie i doręczenie uzasadnieni a posta - nowienia Sądu Okręgowego w K. z 15 grudnia 2020 r. Następnie p ostanowieniem z 18 stycznia 2021 r. (sygn. akt […] ) Sąd O kręgowy w K. odrzucił wniosek skarżącego o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia w yroku Sądu Okręgo - wego w K. z 20 października 2020 r. (sygn. akt […] ). W uzasadnieniu wskazał, że wniosek skarżącego o uzasadnienie wyroku z 20 października 2020 r. dotknięty był brakiem fiskalnym , który nie został usunięty w wyznaczonym terminie, a kolejny wniosek skarżącego o uzasadnienie postanowienia z 15 grudnia 2020 r. nie miał wpływu na bieg terminu uiszczenia opłaty. Skarżący złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia postanowienia z 11 stycznia 2021 r. oraz o zwolnienie od opłaty od uzasadnienia. Wnioski te zostały odrzucone jako niedopuszczalne postanowieniem z 4 lutego 2021 r. (sygn. akt […] ) wydanym przez Sąd Okręgowy w K . Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 14 maja 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżące go 2 5 maja 2021 r.) wezwał skarżąc ego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez : 1) doręczenie odpisów poświadczonych za zgodność z oryginałem: a) wyr oku Sądu Rejonowego w O. z 28 czerwca 2017 r. (sygn. akt […] ), b) postanow ień Sądu Rejonowego w O. z: 5 stycznia 2017 r. ( sygn. akt […] ), 2 marca 2017 r. (sygn. akt […] ), 14 czerwca 2017 r. (sygn. akt […] ) wraz z kompletnym uzasadnieniem, 15 grudnia 2020 r. (sygn. akt […] ), 11 styczni a 2021 r. (sygn. akt […] ), 18 stycznia 2021 r. (sygn. akt […] ), 4 lutego 2021 r. (sygn. akt […] ); 2) doręczenie poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii koperty, w której doręczone zostało ostateczne rozstrzygnięcie wskazane w skardze konstytucyjnej; 3) poinformowanie, czy od ostatecznego rozstrzygnięcia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia . Skarżący odniósł się do zarządzenia pismem z 31 maja 2021 r. (data nadania ) oraz przesłał wskazane w nim dokumenty . Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 listopada 202 1 r. (dorę - czonym pełnomocnikowi skarżące go 9 grudnia 202 1 r.) skarżąc y został wezwan y do usu - nięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) wskazanie: a) ostatecznego – w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – orzeczenia o wolnościach lub prawach skarżącego, b) jakie wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1, art. 79 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 Konstytucji, i w jaki sposób, zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 25b ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 755), c) jakie wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 Konstytucji, i w jaki sposób, zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 394 2 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie określonym w petitum skargi, d) jakie wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 2 Konstytucji, i w jaki sposób, zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469); 2) precyzyjne określenie jednostki redakcyjnej art. 78 Konstytucji – powołanego przez skarżącego jako wzorzec kontroli – ponieważ przepis ten nie posiada wskazanego w petitum OTK ZU B/2023 Ts 94/21 poz. 31 2 3 skargi ,,ust. 1 i 2”; następnie określenie jakie wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w tym przepisie w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, i w jaki sposób, zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 25b ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; 3) dokładne uzasadnienie zarzutu niezgodności przepisów wskazanych w petitum skargi z prawami lub wolnościami konstytucyjnymi, wynikającymi z przywołanych wzorców kontroli, z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie; 4) poinformowanie, czy od ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia . Skarżąc y odni ósł się do tego zarządzenia w piśmie procesowym z 1 3 grudnia 202 1 r. (data nadania). Zdaniem skarżącego , art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Ko - deks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469) narusza zasadę państwa prawa (art. 2 Konstytucji), a w konsekwencji prawo do rzetelnej procedury sądowej (tj. art. 45 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji). Na skutek zastosowania art. 25b ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 755) naruszono jego prawo do rzetelnej procedury sądowej w demokratycznym państwie prawa (art. 45 Konstytucji), prawo do naprawienia szkody wyrządzonej niezgodnym z prawem działaniem organów władzy publicznej (art. 78 Konsty - tucji , błędnie wskazany w skardze jako art. 78 ust. 1 Konstytucji ), a także zakaz zamykania drogi sądowej określony w art. 77 ust. 2 Konstytucji. W odniesieniu do art. 394 2 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296 , ze zm. ) skarżący wskazał, że zostało naruszone jego prawo do właściwego sądu drugiej instancji (w zakresie zażalenia do innego składu sądu drugiej instancji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu nieja - wnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. 2. Skarżąc y zakwestionował : art. 25b ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 1125 , ze zm. ; dalej: ustawa o kosztach sądowych ) o treści: ,,Opłatę stałą w kwocie 100 złotych pobiera się od wniosku o doręczenie orzeczenia albo zarządzenia z uzasadnieniem zgłoszonego w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia albo doręczenia tego orzeczenia albo zarządzenia” ; art . 394 2 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 , ze zm. ; dalej: k.p.c. ) w brzmieniu : ,,W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia, o którym mowa w § 1 i 1 1 , przepisy art. 394 § 2 i 3 oraz art. 395 - 397 stosuje się odpowiednio” oraz art. 9 ust. 2 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469 : dalej: ustawa nowelizująca ) , zgodnie z którym ,, [d] o spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustaw zmienianych w art. 1 i art. 5, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą”. 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 listopada 2021 r. (dalej: zarządzenie) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytu - OTK ZU B/2023 Ts 94/21 poz. 31 2 4 cyjnej , m.in. przez wskazanie , jakie jego konstytucyjne wolności lub prawa, wyrażone w powołanych wzorcach kontroli i w jaki sposób, zostały naruszone przez zakwestionowan y w skardze art. 9 ust. 2 ustawy nowelizującej, jak również dokładne uzasadnienie zarzut u nie - zgodności tego przepisu z prawami lub wolnościami konstytucyjnymi, wynikającymi z przy - wołanych wzorców kontroli, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie . 4. Trybunał stwierdz ił , że skarżący nie usunął braków skargi konstytucyjnej we wska - zanym powyżej zakresie. W piśmie procesowym przesłanym w celu wykonania zarządzenia skarżący , uzasadniając zarzut niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy nowelizującej z Konstytucją, wskazał , że ,,objęcie nowelizacją przepisów prawa procesowego także postępowań «w toku» naruszyło zasady państwa prawa” , ponieważ w toku postępowania zostały na niego nałożone ,,nowe obowiązki fiskalne, ograniczenia i nakazy procesowe, których się nie spodziewał i nie miał się prawa spodziewać wszczynając proces 3 lata przed dokonaniem nowelizacji ustawy” (strona 3 pisma procesowego z 13 grudnia 2021 r.). Skarżący nie wskazał , jakie konkretnie obowiązki fiskalne, ograniczenia i nakazy procesowe naruszyły jego prawa. Nie wskazał również , z jakich przepisów wynikają te obowiązki, ani w jakim zakresie zostały zmi enione w porównaniu ze stanem prawnym obowiązującym przed nowelizacją. N ie precyzyjne określenie zarzut ów dotyczących art. 9 ust. 2 ustawy nowelizującej nie pozwala nawet na stwierdzenie , czy i w jakim zakresie przepis ten miał zastosowanie w sprawie skarżącego . Nieusunięcie braków formalnych skargi konstytucyjnej jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania jej dalszego bieg u . 5. Skarżący zakwestionował art. 394 2 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim ,,nie określa zasad zaskarżenia orzeczenia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych gdy o zwolnieniu od kosztów po raz pierwszy orzeka Sąd II instancji”. Trybunał zwrócił uwagę, że skarżący powinien wskazać prawomocne rozstrzygnięcie, które zostało wydane w oparciu o zaskar - żony przepis . Tylko regulacja prawna, będąca podstawą ostatecznego orzeczenia odnoszącego się do praw lub wolności skarżącego, może być przedmiotem skargi, która – w przeciwnym wypadku – nabrałaby charakteru actio popularis (zob. postanowienie Trybunału z 1 czerwca 20 22 r., sygn. Ts 185 / 21 , OTK ZU B /20 23 , poz. 32 ). Na podstawie dołączon ych do skargi dokument ów Trybunał stwierdz ił , że skarżący nie uzyskał ostatecznego orzeczenia wydanego na podstawie kwestionowanego przepisu k.p.c. Zaniechanie to wyklucza możliwość merytorycznego rozpoznania wniesionej skargi konstytucyjnej. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego , dla zbadania zgodności z Konstytucją przepisów zamykających drogę sądową bądź wykluczających dopuszczalność wniesienia do sądu określonego środka prawnego , konieczne jest uprzednie uzyskanie orzeczenia w przedmiocie odrzucenia niedopuszczalnego z mocy prawa środka. Dopiero dysponując takim orzeczeniem, skarżący mógłby dochodzić stwierdzenia naruszenia prawa do sądu ( zob. m.in. postanowienia TK z: 5 kwietnia 2017 r., sygn. Ts 222/16, OTK ZU B/2017, poz. 81; 8 kwietnia 2019 r., sygn. Ts 147/17, OTK ZU B/2019, poz. 136; 15 stycznia 2020 r., sygn. Ts 90/18, OTK ZU B/2020, poz. 261; 19 stycznia 2021 r., sygn. SK 47/19, OTK ZU A/2021, poz. 9 oraz 12 maja 2021 r., sygn. SK 116/20, OTK ZU A/2021, poz. 28). 6. W odniesieniu do art. 25b ust. 1 ustawy o kosztach sądowych skarżący wskazał , że mechanizm zwolnienia od kosztów sądowych jest skrajnie uznaniowy i nieweryfikowalny przed sądem drugiej instancji. Jego zdaniem , granice oceny sytuacji majątkowej strony postępowania starają cej się o zwolnienie od kosztów nie spełniają ,,żadnych standardów sądu w demokratycznym państwie prawa”. Należy zwrócić uwagę, że przedstawiona przez skarżącego argumentacja w przeważającej mierze sprowadza się do przedstawienia jego sytu - OTK ZU B/2023 Ts 94/21 poz. 31 2 5 acji majątkowej związanej z koniecznością ponoszenia kosztów w licznych sprawach sądo - wych , w których jest on stroną. Z powyższego wynika, że zarzut skarżącego dotyczy w isto - cie warunków zwalniania od kosztów sądowych . Wobec powyższego Trybunał stwierdz ił , że uzasadnienie zarzutów podniesionych przez skarżącego nie odnosi się do treści normatywnej zakwestionowanego przepisu, ponieważ art. 25b ust. 1 ustawy o kosztach sądowych nie dotyczy warunków zwalniania od kosztów sądowych , lecz określa wysokość opłaty sądowej. Z tych przyczyn , mając na uwadze , że skarga nie spełnia wymogów formalnych, o których mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 - 3 u.o.t.p.TK, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżące mu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.