Ts 91/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 21 lutego 2024 r. Pozycja 23 POSTANOWIENIE z dni a 27 kwietnia 20 2 3 r. Sygn. akt Ts 91/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym s karg i konstytucyjn ej [ … ] Sp. z o.o. z siedzibą w T . o zbadanie zgodności : 1) art. 15zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwią- zaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzy- sowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) z art. 45 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucj i, 2) art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) w zakresie, w jakim „ przyjmuje się, że stanowi on delegację do stosowania w toku wskazanego w nim postępowania przepisów Ustawy Kodeks Postę- powania Cywilnego (Dz. U. 1964 Nr 43 poz. 296) oraz Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2005 Nr 167 poz. 1398) ” , z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 oraz art. 79 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji , 3) art. 117 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), w zakresie zwrotu „fizyczna”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, 4) art. 117 § 3 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, 5) art. 398 23 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, w zakresie zwrotu „jako sąd drugiej instancji”, z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, 6) art. 118 § 5 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego z art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie , art. 10 ust. 2 w zwią - zku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 79 ust. 1, art. 79 ust. 1 w związku z art. 7 oraz art. 79 ust. 1 w zwią zku z art. 10 ust. 2 Konstytucji, 7) art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 20 22 r. poz. 1360, ze zm.) w zakresie, w jakim „nie obejmuje on ochroną «prawa do Sądu» określonego w Art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz A rt. 79 ust. 1 Konstytu- OTK ZU B/2024 Ts 91/22 poz. 23 2 cji”, z art. 32 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie , art. 31 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 79 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nada nia dalsz ego bieg u skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału K onstytucyjnego 25 kwietnia 202 2 r. (data nadania ), [ … ] Sp. z o.o. z siedzibą w T . (dalej: skarżąc a ) – reprezentowan a przez p ełnomocnik a z wyboru – wystąpi ł a z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejsze- go postanowienia w związku z następując ym stan em faktyczn ym : 1.1. Wyrokiem z 8 września 2017 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Rejonowy w K . oddalił po- wództwo skarżącego o zapłatę. Apelacja od tego orzeczenia została oddalona przez Sąd Okręgowy w K . w wyroku z 6 września 2021 r. (sygn. akt [ … ] ). 1.2. W związku z orzeczeniem sądu drugiej instancji skarżąca wystąpiła o ustanowie- nie dla niej pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia: – skargi do Sądu Najwyższego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawo mocnego orzeczenia; – skargi konstytucyjnej do Trybunału Konstytucyjnego. Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w K . , postanowieniem z 16 lutego 202 2 r. (sygn. akt [ … ] ), ustanowił dla skarżącej pełnomocnika z urzędu odnośnie do skargi o stwier- dzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia . Z kolei referendarz sądowy w Są- dzie Rejonowym w T . , postanowieni em z 31 stycznia 2022 r. (sygn. akt [ … ] ) , oddalił wnio- sek o ustanowienie pełnomocnika do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej ; orzeczenie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Rejonowego w T . z 30 marca 2022 r. (sygn. akt [ … ] ). 2. Zdaniem skarżącej kwestionowane przepisy naruszają powołane przez nią regulacje konstytucyjne, gdyż – odpowiednio : – umożliwiają zmianę składu orzekającego sądu cywilnego z trzech sędziów na jedne- go po wszczęciu postępowania – art. 15zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalcza- niem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. poz. 374, ze zm.) ; – ograniczają uzyskanie ochrony w postaci skargi konstytucyjnej poprzez ograniczenie prawa ubogich – art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ) oraz art. 117 § 2 i 3 i art. 118 § 5 ustawy z dnia ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego ( Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) ; – nieprawidłowo kształtują system kontroli orzeczeń referendarza sądowego (art. 398 23 k.p.c.) ; – nie zapewniają ochrony prawa do sądu, które – zdaniem skarżącej – jest dobrem oso bistym (art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm. ; dalej: k.c. ). OTK ZU B/2024 Ts 91/22 poz. 23 3 3. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2022 r. (którego odpis został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 11 lipca 2022 r.) skarżąca została wezwa- nia do poinformo wania, czy od któregokolwiek wskazanego w skardze konstytucyjnej osta- tecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. W sporządzonym przez pełnomocnika i wniesionym do Trybunału 18 lipca 2022 r. (data nadania) piśmie procesowym skarżąca poinformowała, że od wyroku Sądu Okręgowego w K . z 6 września 2021 r. (sygn. akt [ … ] ) została wniesiona skarga o stwierdzenie niezgodno- ści z prawem teg o orzeczenia. 4. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 20 lutego 2023 r. ( którego odpis został doręczony pełnomocnikowi skarżące j 2 7 lutego 2023 r. ) skarżąc a został wezwa- ny do usunięcia brak u formaln ego skargi konstytucyjnej przez wyjaśnienie, w jakim zakresie podstawę postanowienia referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w T . z 31 stycznia 2022 r. (sygn. akt [ … ] ) oraz postanowienia Sądu Rejonowego w T . z 30 marca 2022 r. (sygn. akt [ … ] ) stanowiły: a) art. 117 § 2 oraz art. 118 § 5 k.p.c., b) art. 23 k.c . W sporządzonym przez pełnomocnika i wniesionym do Trybunału 6 marca 2023 r. (data nadania) piśmie procesowym skarżąca podniosła , że „ w skutek szykanowania jej przez normę prawną Art.117 § 2 Ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. Ustawy Kodeks Postępowania Cywilnego, która wyklucza skarżącą z zakresu beneficjentów tegoż przepisu poprzez użycie zaskarżonego zwrotu «fizyczna» – nie mogła skutecznie domagać się rozpoznania jej wniosku w sposób jednakowy z innymi osobami wznoszącymi o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Ustawodawca ustalił bowiem odmienne, a w ocenie skarżącej «gorsze» i dyskryminu- jące skarżącą przepisy regulujące podstawy faktyczne w jakich może skarżąca domagać się ustanowienia pełnomocnik a. (…) Natomiast Art. 118 § 5 Ustawy Kodeks Postępowania Cywilnego był przedmiotem rozważań zawartych w uzasadnieniu Wyroku z dnia 8 września 2017 r. Sygn. a kt [ … ] oraz Wyroku z dnia 6 września 2021 r. Sygn. Akt [ … ] w którym oddalono apelację skarżącej. W istocie rzeczy przepis ten stanowił więc podstawę faktyczną w/w orzeczeń, podobnie jak norma Art. 23 KC” (k. 100 - 101 akt o sygn. Ts 91/22 – z zachowaniem oryginalnej pisowni). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. Stosownie do art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK Trybunał odmawia nadania dalszego biegu skar- dze konstytucyjnej, jeżeli: – nie spełnia ona wymogów określonych w ustawie i usunięcie braków nie jest możli- we (pkt 1); – braki, o których mowa w art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, nie zostały usunięte w terminie (pkt 2); – jest ona oczywiście bezzasadna (pkt 3). 2. W niniejszej sprawie podmiotem inicjującym postępowanie jest osoba prawna – spół ka kapitałowa. OTK ZU B/2024 Ts 91/22 poz. 23 4 3. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego w obecnym składzie nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej jest niedopuszczalne . Artykuł 79 ust. 1 obowiązującej Konstytucji stanowi, co następuje: „Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na za- sadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. Cytowany przepis znajduje się w rozdziale II Konstytucji, zatytułowanym: „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela”. Tym samym – zachowując konsekwencję termi- nologiczną – zaimek „każdy”, użyty w art. 79 ust. 1 Konstytucji, należy rozumieć jako „każdy człowiek i obywatel”. Rozszerzanie zaimka „każdy” na osoby prawne lub inne podmioty nie- będące „człowiekiem i obywatelem”, zgodnie z dyrektywą wykładni systemowej Konstytucji, jest nieuprawnione. Trybunał w obecnym składzie ma świadomość tego, że w orzecznictwie sądowokon- stytucyjnym od 1997 r. utrwaliło się rozszerzające rozumienie wspomnianego zaimka „każ- dy” – jako obejmującego nie tylko osoby fizyczne, ale także i osoby prawne ; nie towarzyszy jednakże temu stanowisku wnikliwsze uzasadnienie prawne. Co więcej, problem ten nigdy nie był przedmiotem głębszej analizy Trybunału Konstytucyjnego. Przyznanie legitymacji skar- gowej podmiotom niemającym statusu „człowieka i obywatela” następowało niejako „auto- matycznie”, tytułem wcześniejszej praktyki orzeczniczej. Orzekając w sprawie analizowanej skargi konstytucyjnej, w której skarżąc ą jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, Trybunał nie podziela stanowiska (prezentowanego we wcześniejszych orzeczeniach – w szczególności w wyroku z 24 lutego 1999 r., sygn. SK 4/98, OTK ZU nr 2/1999, poz. 24 ), że podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi jest nie tylko osoba fizyczna, ale także i osoba prawna. Z aimek „każdy” – ze względu na tytuł rozdziału II Konstytucji – rozumie ć bowiem należy jako „każd ego człowiek a ” (por. : Słownik języka polskiego , t. 2, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, Warszawa 1902, s. 309; Słownik języka polskiego PWN , t. 1, red. M. Szymczak, Warszawa 1984, s. 906 ; Mały słownik języka polskiego PWN , red. E. Sobol, Warszawa 1999, s. 305 ) . Nie jest przy tym argumentem prawnym okoliczność utylitarna, że rozszerzająca wykładnia art. 79 ust. 1 Konstytucji uza- sadniona jest tym, iż szerokie rozumienie zaimka „każdy” „pozwala np. na nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej wniesionej nie tylko przez osobę fizyczną, ale także przez osobę prawną” (tak w wyroku w sprawie SK 4/98) . Nie sposób przy tej okazji nie zauważyć, że w obowiązującej Konstytucji brak jest analogicznych do przewidzianych dla „człowieka i obywatela” procedur, które w zbliżony sposób pozwalałyby na ochronę praw podmiotów zbiorowych. Nie jest jednak dobrym rozwiązaniem w tej sytuacji wtłaczanie niejako „na siłę” podmiotów zbiorowych w procedury przewidziane dla „człowieka i obywatela”. Oznaczałoby to w praktyce pozakonstytucyjne przyznanie tym podmiotom zbiorowym de facto praw i wol- ności zastrzeżonych konstytucyjnie tylko dla „człowieka i obywatela”. W ty m stanie rzeczy – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – należało postano- wić jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżąc e j przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowieni e w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.