Ts 27/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 września 2025 r. Pozycja 221 POSTANOWIENIE z dnia 8 lutego 2023 r . Sygn. akt Ts 27/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M . M . o zbadanie zgodności: 1) art. 519 1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości wniesienia skargi kasacyjnej na wydane postanowienie przez sąd drugiej instancji, oddalające zażalenie na postanowienie sąd u pierwszej in- stancji odrzucające skargę o wznowienie postępowania w sprawie, w której przysługiwałaby skarga kasacyjna w przypadku wznowienia postępowania ” , z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 7 7 ust. 2 Konstytucji Rze- czypospolitej Polskiej ; 2) a rt. 519 1 § 1 w związku z art. 409 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 398 1 § 1 ustawy powołanej w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim „ występuje nierównoś ć cywilnoprawna pomiędzy skargą o wznowienie po- stępowania a pozwem jako środkami ochrony praw podmiotowych, podczas gdy skarga ma spełniać warunki formalne pozwu oraz jest obarczona dodat- kowymi wymogami formalnymi, w tym terminem prekluzyjnym ”, z art. 32 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji ; 3) art. 394 1 § 1 ustawy powołanej w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia do Sądu Najwyższego na wydane postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie po- stępowania w sprawie, w której przysługiwałaby skarga kasacyjna w przy- padku wznowienia postępowania” , z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej . UZASADNI E NIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 9 lutego 202 2 r. (data nadania) M . M . (dalej: skarżą c a ), reprezentowan a przez pełnomocnika z wyboru , OTK ZU B/2025 Ts 27/22 poz. 221 2 wystąpi ła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia , sformułowa- nym na tle następującego stanu faktycznego. Skarżąc a , jako spadkobierczyni po swo im ojc u , którego nieruchomości i spółki w cza- sie II wojny światowej znalazły się pod nadzorem okupanta niemieckiego, a następnie zostały bezprawnie – j ej zdaniem – znacjonalizowane mocą postanowienia Sądu Powiatowego w P . z 19 stycznia 1970 r. ( sygn. akt […] ) , 19 lutego 2021 r. wniosła skargę o wznowieni e postę- powania zakończonego tym postanowieniem. Sąd Rejonowy w P . I Wydział Cywilny (dalej: s ąd r ejonowy) postanowieniem z 20 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […] ) na podstawie art. 410 § 1 w związku z art. 13 § 2 usta- wy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej; k.p.c. ) odrzucił skargę jako wniesioną po upływie przepisanego terminu . W uza- sadnieniu postanowienia s ąd r ejonowy wskazał, że „zgodnie z art. 407 § 1 k.p.c. skargę wnosi się w terminie trzymiesięcznym a termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji – od dnia, w którym o wyroku dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy” (s. 1 - 2 uzasadnienia). Jak podkreślono w powołanym postanowie- niu , aplikantowi adwokackiemu działającemu z upoważnienia radcy prawnego umocowanego przez skarżącą udostępniono 29 marca 2016 r. akt a sprawy o sygn. […] . Sąd r ejonowy u znał więc , że s koro pełnomocnik skarżącej już 29 marca 20 1 6 r. zapoznał się z aktami sprawy, to co najmniej od tego dnia należy liczyć trzymiesięczny termin wniesieni a skargi o wznowie- nie. Z uwagi na powyższe nie podzielił twierdzenia skarżącej, że o postanowieniu wydanym w sprawie o sygn. […] dowiedziała się dopiero 19 listopada 2021 r. Tym samym, w ocenie s ądu r ejonowego , doszło do naruszenia 3 - miesięcznego terminu prekluzyjnego. Zaskarżając powyższe postanowienie zażaleniem z 7 czerwca 202 1 r. skarżąca pod- niosła, że aplikant adwokacki przeglądający akta nie był należycie umocowany. Upoważnie- nie do przeglądania akt dotyczyło bowiem innych n ieruchomości i swoim zakres em różniło się od właściwego pełnomocnictwa udzielonego 19 listopada 2020 r. Sąd O kręgow y w W . XXV II Wydział Cywilny O dwoławczy (dalej: s ąd o kręgowy) p ostanowieniem z 30 sierpnia 2021 r. ( sygn. akt […] ) oddalił zażalenie skarżącej. Powyższe orzeczenie wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącej 9 listopada 2021 r. Skarżąca poinformowała również, że od postanowienia s ądu o kręgowego nie wni osła nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Z godnie bowiem z aktualnym orzecznic- twem Sądu Najwyższego nie podlega ono zaskarżeniu , gdyż od postanowienia o oddaleniu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania skarga kasacyjna nie przysługuje. Jak wskazała skarżąca, uzasadnione jest zatem twierdzenie, że spełniła waru- nek wyczerpania drogi prawnej. 2 . Art. 519 1 § 1 i art. 394 1 § 1 k.p.c. , w skazan ym jako przedmiot zaskarżenia w punk- cie pierwszym i trzecim petitum skargi , zarzucono brak określonych środków zaskarżenia . W wypadku art. 519 1 § 1 k.p.c. skarżąca wiąże n aruszenie swoich konstytucyjnych praw z brakiem możliwości wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie sądu drugiej instancji, oddalające zażalenie na postanowienie wydane przez sąd pierwszej instancji odrzu- cające skargę o wznowienie postępowania w sprawie, w której przysługiwałaby skarga kasa- cyjna w przypadku wznowienia postępowania. W związku z tym art. 519 1 § 1 k.p.c. w tym zakresie skarżąca zarzuciła naruszenie z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji . Podniosła, że również w odniesieniu do postępowań nadzwyczajnych ob- owiązkiem ustawodawcy jest wprowadzenie regulacji, które zapewnią obywatelowi bezpie- czeństwo prawne w zakresie prawa do sądu, wyrażające się nie tylko w prawie wszczęcia postępowania, ale również w prawie uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia, zgodnie z zasada- mi sprawiedliwości. OTK ZU B/2025 Ts 27/22 poz. 221 3 Nieco inaczej został sformułowany zakres zaskarżenia w odniesieniu do art. 394 1 § 1 k.p.c. Skarżąca zarzuciła mu brak możliwości wniesienia zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie, w której przysługiwałaby skarga kasacyjna w przypadku wznowienia postępowania . Zakwe- stionowany przepis, w zakresie wskazanym w petitum skargi , narusza w ocenie skarżąc ej art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związ- ku z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W konsekwencji prowadzi bowiem do pozostawienia w obro- cie prawnym rozstrzygnięć wadliwych, co jest nie do zaakceptowania w świetle prawa do sądu i ochrony bezpieczeństwa prawnego. Podniosła, że możliwość wniesienia takiego zaża- lenia była częściowo dopuszczalna przed wejściem w życie przepisów ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469). Przepisom zakwestionowanym związkowo w punkcie drugim petitum skargi , tj. art. 519 1 § 1 w związku z art. 409 w związku art. 13 § 2 w związku z art. 398 1 § 1 k.p.c. – w zakresie w nim wskazanym – skarżąca zarzuciła naruszenie art. 32 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji . Podniosła, że „ w przypadku wydania przez sąd pierwszej instancji postanowienia odrzucającego pozew, które to następnie posta- nowienie zostanie utrzymane w mocy przez sąd drugiej instancji (poprzez oddalenie zażale- nia) – stronie pokrzywdzonej będzie przysługiwało prawo do złożenia skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego, jeśli przedmiot sprawy zalicza się do katalogu spraw kasacyjnych ” . Na- tomiast w tożsamej sytuacji w postępowaniu wznowieniowym stronie pokrzywdzonej nie przysługuje prawo do złożenia skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego, nawet jeśli przedmiot sprawy zalicza się do katalogu spraw kasacyjnych. 3 . Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 30 marca 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżąc ej 6 kwietnia 202 2 r.) wezwał skarżą cą do doręczenia czterech kom- pletnych wydruków z księgi wieczystej wskazanych w załączniku nr 4 i 5 do skargi . S karżąc a wykona ła zarządzenie, doręczając 8 kwietnia 202 2 r. (data nadania) wskaza- ne załączniki do skargi. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejaw- nym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. 2. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolno- ści i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucyjna inicjuje procedurę, której celem jest zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów stanowią- cych podstawę ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącego. Należy przy tym podkreślić, że szczególny charakter tego środka ochrony oznacza, że jego wniesienie jest dopuszczalne dopiero wówczas, gdy w konkretnej sprawie skarżącego zastosowanie zaskarżonej normy jako podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia doprowadziło do niedopuszczalnego pogwałcenia konstytucyjnych wolności lub praw. OTK ZU B/2025 Ts 27/22 poz. 221 4 M erytoryczne rozpoznanie skargi konstytucyjnej jest zatem uzależnione od spełnienia warunków wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i przepisów ustawy o orga- nizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym . 3. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga konstytucyjna nie speł- nia powyższych wymagań. 3.1. Kwestionując zgodność z K onstytucj ą art. 519 1 § 1 k.p.c. w zakresie wskazanym w petitum skargi, ska rżąca wyjaśniła, że wyczerpała wszystkie przysługujące jej zwyczajne środki zaskarżenia. Od postanowienia Sądu Rejonowego w P . I Wydział Cywilny (dalej: s ąd r ejonowy) z 20 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […] ) złożyła zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w W . XXVII Wydział Cywilny Odwoławczy (dalej: s ąd o kręgowy) z 30 sierpnia 2021 r. (sygn. akt […] ). Z uwagi na brak nadzwyczajnych środków zaskarżenia skarżąca nie wniosł a skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego. W związku z powyższym Trybunał stwierdził, że skarżąca nie legitymuje się orzecze- niem ostatecznym , które zostało wydane na podstawie zakwestionowan ego przepis u i odma- wiałoby jej prawa do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżąca, wskazując na ostateczny charak- ter postanowienia s ądu o kręgowego , przywołała postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2017 r. o sygn. Ts 124/17 (OTK ZU B/2018, poz. 72) , w którym Trybunał od- mówił nadania dalszego biegu skardze właśnie dlatego, że skarżący nie wniósł skargi kasa- cyjnej, a tym samym nie posiadał orzeczenia o charakterze ostatecznym, z którego wynikało- by, że doszło do zamknięcia drogi prawnej. Zażalenie na to postanowienie nie zostało uwzględnione (zob. postanowienie TK z 27 marca 2018 r. , OTK ZU B/2018, poz. 73) . Mimo to skarżąca wyciągnęła z niego błędny wniosek, skupiając się wyłącznie na przesłance wy- czerpania drogi prawnej. Uwadze skarżącej umkn ął natomiast inn y istotn y warunek niezbęd- n y do skutecznego zainicjowania postępowania w trybie skargi konstytucyjnej, jak im jest legitymowanie się orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Postanowienie s ądu o kręgowego, wskazane przez skarżąc ą jako orzeczenie mające w je j sprawie ostateczny charakter, dotyczyło oddalenia zażalenia na postanowienie s ądu r e- jonowego o drzucające skargę jako wniesioną po upływie przepisanego terminu. Nie rozstrzy- gało natomiast o możliwości wniesienia skargi kasac yjnej na postanowienie sądu drugiej in- stancji, oddalające zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania. Art. 519 1 § 1 k.p.c. nie był zatem podstawą orzeczenia wskaza- nego przez skarżącą jako ostateczne. W orzecznictwie Trybunału wyjaśniano w tym kontekście, że gdy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis , z którego wynika , że w danym przypadku środek zaskarżenia nie przysługuje, należy mimo to wnieść taki środek, aby uzyskać rozstrzygnięcie wydane w opar- ciu o normę prawną, która wyłącza możliwość zaskarżenia orzeczenia (zob. postanowieni e pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13 , OTK ZU nr 3 / A/2015, poz. 35 , po- dzielane także w najnowszym orzecznictwie Trybunału – por. np. postanowienie z 12 maja 2021 r., sygn. SK 114/20, OTK ZU A/2021, poz. 26). W świetle art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK do skutecznego wniesienia skargi konstytucyjnej n iewystarczające jest wskazanie, że przepisy zaskarżonej regulacji ustawowej nie przewidują możliwości wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarże- nia lub że jest ona wprost wyłączona. Dla potwierdzenia naruszenia przysługujących skarżą- cemu wolności lub praw niezbędne jest uzyskanie ostatecznego orzeczenia, które będzie po- twierdzało to wyłączenie. W odniesieniu do analizowane go zarzutu skarżąc a nie wywiązał a się z tego obowiąz- ku. Skarga konstytucyjna w tym zakresie ma charakter abstrakcyjny, a więc nie spełnia wy- magań określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. OTK ZU B/2025 Ts 27/22 poz. 221 5 3.2. Konsekwencją odmowy nadania dalszego biegu skardze w odniesieniu do art. 519 1 § 1 k.p.c. , w zakresie wskazanym w punkcie pierwszym petitum skargi, jest brak możliwości nadania jej biegu co do drugiego zarzutu, dotyczącego niezgodności art. 519 1 § 1 w związku z art. 409 w związku art. 13 § 2 w związku z art. 398 1 § 1 k.p.c. z art. 32 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji . Zaskarżony w punkcie drugim petitum skargi art. 519 1 § 1 k.p.c. został wskazany jako główny przedmiot kontroli, pozostałe przepisy zostały powołane jako związkow e . Jednak z przepisów, które powołane zostały w związku z art. 519 1 § 1 k.p.c. , nie wynika nowa treść normatywna, tworząca nową jakość odróżniającą ją od przedmiotu zaskarżenia wskazanego w punkcie pierwszym petitum skargi. Nadal istotą zarzutu pozostaje brak możliwości wnie- sienia skargi kasacyjnej w sytuacji opisanej przez skarżącą. P rzywołane związkowo przepisy odnoszą się do wymagań skargi o wznowienie postępowania (art. 409 k.p.c.) i dopuszczalno- ści wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu cywilnym ( art. 398 1 § 1 k.p.c.). Zostały one powołane jedynie w celu wykazania podobieństw – jeżeli chodzi o wymagania – między skargą o wznowienie postępowani a a p ozwem i niedopuszczalnym, zdaniem skarżącej, zróż- nicowaniem w zakresie możliwości wniesienia skargi kasacyjnej. Również i w tym wypadku Trybunał stwierdz ił brak realnego i aktualnego naruszenia konstytucyjnych praw i wolności skarżącej. Niewniesienie skargi kasacyjnej do Sądu Naj- wyższego powoduje, że także drugi zarzut nabiera charakter u abstrakcyjn ego. 3.3. Brak rozstrzygnięcia , w którym sąd orzekł ostatecznie o prawach lub wolnościach skarżącej na podstawie zakwestionowanego przepisu jest również przesłanką odmowy nada- nia dalszego biegu skardze w odniesieniu do zarzutu p odniesionego w punkcie trzecim peti- tum skargi . Jak wskazała skarżąca, w systemie prawnym powinna istnieć możliwość złożenia zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie odrzucające skargę o wznowienie postę- powania (s. 29 skargi). Natomiast w obecnym stanie prawnym skarżąca pozbawiona jest takiej możliwości , co powoduje sprzeczn ość z prawem do sądu, potrzebą ochrony bezpie- czeństwa prawnego i niemożnością akceptacji pozostawania w obrocie prawnym orzeczeń wadliwych (s. 29 skargi). Zażalenie takie dopuszczał uchylony art. 394 1 § 2 k.p.c. , gdy sprawa należała do tzw. s praw kasacyjnyc h oraz gdy postanowienie o odrzuceniu zostało wydane przez sąd apelacyjny. Rekonstrukcja zarzutu z punktu trzeciego petitum skargi w oparciu o argumentację przytoczoną w jej uzasadnieni u prowadzi do wniosku , że skarżąca dopatruje się naruszenia swoich konstytucyjnych praw w braku możliwości wniesienia zażalenia do Sądu Najwyższe- go na postanowieni e o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania także w sytuacji , gdy zostało ono wydane w pierwszej instancji przez sąd rejonowy . Z uwagi bowiem na quasi in- dywidualny charakter skargi konstytucyjnej należało uwzględnić stan prawny i faktyczny, jaki miał miejsce w sprawie skarżącej. Jedynym postanowieniem o odrzuceniu skargi o wznowie- nie postępowania było postanowienie wydane w pierwszej instancji przez s ąd r ejonowy z 20 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […] ). W związku z tym Trybunał uznał, że skuteczne zaini- cjowanie postępowania w niniejszej sprawie mogłoby dotyczyć wyłącznie żądania zbadania zgodności z Konstytucją braku możliwości wniesienia zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu rejonowego o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania. Postępo- wanie takie, ze względu na wspomniany quasi indywidualny charakter skargi konstytucyjnej, nie mogłoby natomiast obejmować tego typu postanowień wydanych przez sądy wyższe j in- stancji . W tym celu skarżąca musiałaby jednak wnieść zażalenie do Sądu Najwyższego. D la spełnienia przesłanek warunkujących merytoryczne rozpatrzenie skargi konstytucyjnej po- winna uzyskać rozstrzygnięcie, którego treścią byłoby odrzucenie wniesionego środka za- skarżenia. Doszłoby tym samym do konkretyzacji jej sytuacji prawnej, co uzasadniałoby OTK ZU B/2025 Ts 27/22 poz. 221 6 przyjęcie tezy o wystąpieniu aktualnego i konkretnego naruszenia przysługujących jej praw konstytucyjnych, których ochrony domaga się w trybie wniesionej skargi konstytucyjnej. Tymczasem skarżąca tego nie uczyniła, lecz , j ak wyżej wskazan o , skorzystała z przy- sługującego jej środka zaskarżenia i na podstawie art. 394 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. złożyła jedynie zażalenie na postanowienie s ądu r ejonowego do s ądu o kręgowego w Warsza- wie . Nie spełniła tym samym warunków wymaganych w wypadku zakwestionowania braku środków zaskarżenia skargą konstytucyjną. W związku z powyższym , na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK , rozpoznawanej skardze należało odmówić nadania dalszego biegu. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżąc ej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.