Ts 116/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 13 maja 2024 r. Pozycja 105 POSTANOWIENIE z dnia 29 kwietnia 2021 r. Sygn. akt Ts 116/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A . B . w sprawie zgodności: art. 78 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.), rozumian ego „ w ten sposób, że odbywanie kary pozbawienia wolności wyklucza możliwość uznania, że oskarżony nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędn ego utrzymania siebie i rodziny, ponieważ sam pozbawił się możliwości zarobkowania ” , z art. 42 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Konsty tucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 sierpnia 2020 r. (data nadania) A . B . (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Sędzia Wydziału II Karnego Sądu Rejonowego w S . zarządzeniem z 14 listopada 2019 r. (sygn. akt […] ) odmówił wyznaczenia dla skarżącego pełnomocnika z urzędu . Stwier - dził brak podstaw do zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego , wskazując, że odbywa on karę pozbawienia wolności , „ zatem (…) w sposób przez siebie zawiniony pozbawił się możliwości zarobkowania”. Sędzia Wydziału Karnego Sądu Rejonowego w S . postanowieniem z 10 grudnia 2019 r. (sygn. akt jw.) nie uwzględnił zażalenia skarżącego na powyższe zarządzenie i utrzymał je w mocy. Zarządzeniem z 21 stycznia 2021 r. Prezes Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: doręczenie jednego odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem skargi konstytucyjnej z załą - cznikami oraz wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia niniejszej skargi z czterema jego kopiami, a także udokumentowanie daty złożenia przez skar - żącego w administracji Zakładu K arnego w K . wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzę - du do wniesienia skargi konstytucyjnej. OTK ZU B/2024 Ts 116/20 poz. 105 2 W piśmie z 2 lutego 2021 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do powyższego wezwania. Zdaniem skarżącego odmowa wyznaczenia mu pełnomocnika z urzędu na podstawie k westionowanego przepisu – rozumianego w ten sposób, że odbywanie kary pozbawienia wolności wyklucza możliwość uznania, że oskarżony nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny, ponieważ sam pozbaw ił się możliwości zarobkowania – implikuje jego niezgodność z art. 42 ust. 2 Konstytucji (prawo do obrony w postępowaniu karnym) i art. 45 ust. 1 Konstytucji (prawo do rozpatrzenia sprawy przez właściwy, bezstronny, niezależny i niezawisły sąd). Zauważył, że w ydane w jego sprawie orzeczenie drastycznie odbiega od dotychczasowej, utrwalonej linii orzeczni - czej, przyjmowanej w podobnych jego sprawach. Skarżący wskazał, że od doręczenia mu postanowienia Sądu Rejonowego w S. z 10 gru dnia 2019 r. (sygn. akt […] ) do wystąpienia przez niego z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej upłynęły cztery dni z trzy - miesięcznego terminu na wniesienie skargi. Podał, że dalszy bieg terminu powinien rozpocząć się w dniu doręczenia pełnomocnikowi z urzędu zawiadomienia o wyznaczeniu go do reprezentowania skarżącego. Jednakże – zdaniem skarżącego – termin biegł dalej dopiero od 24 maja 2020 r. z uwagi na jego zawieszenie na podstawie art. 15zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdzia - łaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi s ytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.). Podkreślił, że „[z] zakresu [powołanej] ustawy nie wyłączono terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej” i stwierdził, że „termin na wnie - sienie skargi mija w dniu 20 sierpnia 2020 r.” (s. 4 skargi). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1 . Warunkiem skuteczności skargi konstytucyjnej jest spełnienie wymogów wynikających z Konstytucji oraz ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). 2. Złożona skarga nie spełnia warunków formalnych, co uniemożliwia nadanie jej dal - sz ego biegu. 2.1. Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona w ciągu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie. Termin ten w przypadku jego zawieszenia wyno si 90 dni (art. 36 u.o.t.p.TK w związku z art. 165 § 1 ustawy z dnia 17 października 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c. , w związku z art. 111 i art . 114 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz. U. z 2020 r. poz. 17 40, ze zm.). W rozpoznawanej sprawie termin do wniesienia skargi konstytucyjnej należy liczyć od dnia następnego po dacie doręczenia skarżącemu ostatecznego rozstrzygnięcia (3 stycznia 2020 r.), czyli od 4 stycznia 2020 r. Bieg terminu uległ zawieszeniu 7 stycznia 2020 r. na sku - tek przekazania przez skarżącego administracji Zakładu Karne go w K . , w którym przebywa , wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej . P onownie termin zaczął biec 6 maja 2020 r., tj. od pierwszego dnia po dacie zawiadomienia pełnomocnika z urzędu o wyznaczeniu go do reprezentowania skarżącego (art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p.TK ; data doręczenia zawiadomienia ustalona przez Trybunał z urzędu ). Termin do złożenia skargi upłynął zatem 31 lipca 2020 r. Rozpatrywana skarga została natomiast nadana w urzędzie pocztowym 11 sierpnia 2020 r., a więc po terminie. Okoliczn ość ta jest – zgodnie OTK ZU B/2024 Ts 116/20 poz. 105 3 z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. Na marginesie Trybunał wskazuje , że termin do wniesienia skargi konstytucyjnej jest terminem materialnoprawnym (zob. m.in. postanowienia TK z: 25 czerwca 2014 r., sygn. Ts 5/ 14, OTK ZU nr 3/B/2014, poz. 246; 17 października 2018 r., sygn. Ts 143/17, OTK ZU B/2019, poz. 21; 20 lutego 2020 r., sygn. Ts 191/19, OTK ZU B/2020, poz. 213) . Z tego względu – wbrew twierdzeniom skarżącego – nie doszło do zawieszenia biegu terminu do złożenia skargi na podstawie art. 15zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegól nych roz wiązaniach związanych z z ap obieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, in nych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, ze zm.) . 2.2 . Zważywszy na istotę zarzutów niekonstytucyjności powołanego przepisu, Trybunał stwierdza ponadto, że skarżący nie spełnił przesłanki uprawdopodobnienia naruszenia jego podmiotowych praw konstytucyjnych. Zgodnie z zakwestionowanym art. 78 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks post ępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.; dalej: k.p.k.) oskarżony, który nie ma obrońcy z wyboru, może żądać, aby wyznaczono mu obrońcę z urzędu, jeżeli w sposób należyty wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Podsta wą odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu nie może być skorzystanie przez oskarżonego z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, o których mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 294). Skarżący zarzucił niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu rozumianego w ten sposób, że odbywanie kary pozbawienia wolności wyklucza możliwość uznania, że oskarżony nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i ro - dziny, ponieważ sam pozbawił się możliwości zarobkowania. W ocenie Trybunału skarżący kwestionuje w istocie nie treść art. 78 § 1 k.p.k ., lecz sposób jego zastosowania w indywidualnej sprawie. Skarżący u waża bowiem, że „ mamy (…) do czynienia z sytuacją w której w pozostałych [jego] sprawach (…) uznano, iż spełnił on przesłanki wyznaczenia mu obrońcy z urzędu, pomimo iż sprawy te niczym nie różnią się przecież co do stanu faktycznego, gdyż (…) w dalszym ciągu przebywa [on] w zakładzie karnym i w dalszym ciągu nie ma żadnych dochodów (…) [s] koro zaś w odniesieniu do [niego] (…) , sądy orzekające w takich samych stanach faktycznych, uznały, że wypełnia on dyspozycję art. 78 § 1 KPK, t o tak też winny uznać inne sądy ” (s. 3 skargi). Argumentacja skarżącego zmierza zatem do wykazania, że stwierdzeni e wystąpienia w jego sprawie podstawy uzasadniającej odmowę wyznaczenia dla niego pełnomocnika z urzędu doprowadziło do naruszenia jego konstytucyjnego prawa podmiotowego. N a tle okoliczności rozpatrywanej sprawy tak sformułowany zarzut nie może być przez Trybunał rozpoznany . Trybunał Konstytucyjny nie pełni bowiem funkcji kolejnej instancji odwoławczej, nie bada zgodności z prawem i słuszności rozstrzygnięć podjętych przez organy i sądy. Kontroli Trybunału nie podlega prawidłowość ustaleń dokonanych przez organy administracji publicznej oraz sądy i dokonana przez nie ocena, czy też sposób prowadzenia przez nie postępowania bądź zastosowanie lub odmowa zastosowania obowiązu - jących przepisów, lecz jedynie konstytucyjność tych przepisów. Trybunał Konstytucyjny jest bowiem sądem prawa, a nie organem sprawującym nadzór judykacyjny nad sądami. Pomimo że praktyka stosowania prawa, w tym także wadliwie ukształtowana, pozostaje zasadniczo poza zakresem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, to dopuszczalne jest uczynienie jej przedmiotem normy prawnej dekodowanej z danego przepisu zgodnie z utrwaloną praktyką jego wykładni. Niezbędne jest zatem wcześniejsze utrwalenie się, OTK ZU B/2024 Ts 116/20 poz. 105 4 ustabilizowanie i upowszechnienie określonego sposo bu rozumienia danego przepisu w pra - ktyce jego stosowania, tj. nadanie mu przez organy stosujące prawo określonego znaczenia. W rozpoznawanej skardze skarżący nie podjął jednak próby dostarczenia argumentów uzasadniających przyjęcie, że istnieje taka właśnie powtarzalna i powszechna metoda wykładni zaskarżonego przepisu. Wprost p rzeciwnie, wskazał, że kwestionowane rozumienie skarżonego przepisu „nie jest co p rawda powszechnie akceptowane w orzecznictwie, niemniej jednostkowe przypadki takiej interpretacji przez sądy (jak choćby właśnie Sąd Rejonowy w S . ) prowadzą do wniosku, iż konieczne jest jednoznaczne roz strzygnięcie o niekonsty - tucyjności takiego rozumienia przepisów”. Powyższe uzasadnia odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej na pod - stawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK . 2.3. Dodatkowo Trybunał wskazuje, że skarżący nie usunął stwierdzonych przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego braków formalnych rozpatrywanej skargi. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 21 stycznia 2021 r. pełnomocnik skarżącego p rzy piśmie z 2 lutego 2021 r. (data nadania) doręczył odpis skargi z kompletem uwierzytelnionych załączników i udokumentował datę złożenia przez skarżącego w administracji Zakładu Karnego w K . wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Nie przedstawił jednakże żądanej wierzytelnej formy wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wn iesienia skargi wskazując , że „pełnomocnikowi nigdy nie przedstawiono oryginału w/w wniosku, zgodnie z procedurą, nie został on poświadczony za zgodność z oryginałem”. Skutkuje to stwierdzeniem przez Trybunał, że skarżący nie wykonał zarządzenia Prezesa Trybunału. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.