Ts 124/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 maja 2024 r. Pozycja 108 POSTANOWIENIE z dnia 15 kwietnia 2021 r. Sygn. akt Ts 124/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A . C . o zbadanie zgodności: 1) art. 3 pkt 2 . 1. , art. 3 pkt 4 , art. 3 , art. 6 ust. 1 , art. 7 pkt 1 - 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, po z. 17, ze zm.); 2) § 65, § 71 - 75 r ozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsięb iorstw na włas - ność P aństwa (Dz. U. Nr 16 poz. 62 , ze zm. ) ; 3) d ekret u z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ust awy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394) w zakresie, w jakim: – „dopuszcza wydanie ustawy przez Krajową Radę Narodową z dnia 3 stycznia 1946 r. (obowiązującej do dziś) o przejęciu na własność Państwa podsta wo - wych gałęzi gospodarki narodowej (…) pomimo sprzecznośc i (…) z konsty - tucją (również z przednimi konstytucjami) z któryc h wynika, że władz ę usta - wo dawczą ma Sejm i Senat i ustawy może uchwalać jedynie Sejm Rzeczy - pospolitej Polskiej (art. 87 i art. 95 konstytucji z dnia 1997 r., art. 31 i art. 49 konstytucji kwietniowej, art. 1 , art. 2 i art. 3 Konstytucji m arcowej)”; – „ dopuszcza do nacjonalizacji majątku obywateli bez zapewnienia skutecznych instrumentów w zakresie uzyskania odszkodowania pomimo sprzeczności z konstytucją w zakresie ochrony własności (z art. 99 Konstytucji marcowej, z art. 81 pkt 2 Konstytucji k wietniowej, z art. 64 K onstytucji z 1997 r.) ”; – „ dopuszcza do nacjonalizacji – przejęcia majątku obywateli nie na podstawie ustawy, a na podstawie przepisów wykonawczych, pomimo ogranic zeń i za ka zów w tym zakresie (…) wynikających z postanowień Konstytucji (z art. 99 Konstytucji marcowe j, z art. 81 pkt 2 Konstytucji k wietniowej, z art. 64 K onstytucji z 1997 r.)”; – „ dopuszcza możliwość zmiany ustawy w zakresie terminu nacjonalizacji przejęcia mienia obywateli w zakresie terminu wydani a poprzez jej zmianę aktem niższego rzędu (z art. 99 Konstytucji m arcowe j, z art. 81 pkt 2 Kon - stytucji k wietniowej, z art. 64 K onstytucji z 1997 r.)”; OTK ZU B/2024 Ts 124/20 poz. 108 2 – „ pozbawia i ogranicza obywateli w uzyskaniu odszkodowania za nacjo - nalizację i przejęci e majątku obywatela (art. 7 pkt 1, pkt 2, pkt 3 i pkt 4, pkt 5 i p pkt 6 ww. U stawy) pomimo, iż zgodnie z postanowieniami Konstytucji jest ono możliwe tylko za odszkodowaniem (z art. 99 Konstytucji marcowej, art. 68 i z art. 81 pkt 2 Konstytucji kwietniowej w związku z art. 99 K on - stytucji marcowej, z art. 64 K onstytucji z 1997 r.)”, z: a) a rt. 2, [ art. ] 7, art. 8 ust. 1 , art. 64 ust. 2, art. 77 ust. 1, art. 79 ust. 1 Konsty - tucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 49, art. 68 i art. 81 U stawy K onstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 227), c) art. 2, art. 3 i art. 98 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r. (Dz. U. Nr 44, poz. 267, ze zm.), d) art. 99 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r. w zwią - zku z art. 81 pkt 2 „ ustawy zasadniczej II Rzeczpospolitej ( w zakresie pozostawionym bez zmian przez Konstytucję Kwietniową ) ” ; 4) zarządzenia Ministra Komunikacji z dnia 26 marca 1947 r. o ogłoszeniu dzie- siątego wykazu przedsiębiorstw komunikacyjnych podlegających przejęciu na własność Państwa (M . P . Nr 42 poz. 3l3 , ze zm.) ; 5) zarządzenia Ministra Komunikacji z dnia 28 lutego 1949 r. w sprawie objęcia niektórych upaństwowionych p rzedsiębiorstw komunikacyjnych; 6) uchwał Rady Ministrów, w tym uchwały Komitetu Ekonomicznego Rady Mi- ni strów z dnia 11 czerwca 1948 r.; 7) orzeczenia nr 17 z dnia 22 stycznia 1949 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw komun ikacyjnych (M.P. nr A - 4 poz.44); 8) orzeczenia Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji do spraw upaństwowie- nia przedsiębiorców z dnia 7 stycznia 1949 r. , z: a) art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 64 ust. 2, art. 77 ust. 1, art. 79 ust. 1 Konstytucji RP; b) art. 49, art. 68 i art. 81 Konstytucji kwietniowej; c) art. 99 Konstytucji marcowej w związku z art. 81 pkt 2 Konstytucji kwie tnio - wej oraz art. 2, art. 3 i art. 98 Konstytucji marcowej , p o s t a n a w i a: 1) odrzucić wniosek o przedłużenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej ; 2) odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej , wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 sierpnia 2020 r. (data nadania) , A .C. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnik a z wyboru, wystąpił a z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego . Zarządzeniem M inist r a Komunikacji z dnia 26 marca 1947 r. o ogłoszeniu dziesiątego wykazu przedsiębiorstw komunikacyjnych , podlegających przejęciu na własność Państwa ( M.P. Nr 42, poz. 313; dalej: zarządzenie Ministra Komunikacji) na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych g ałęzi gospodarki OTK ZU B/2024 Ts 124/20 poz. 108 3 narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, ze zm.; dalej: ustawa nacjonalizacyjna) ogłoszono wykaz przedsiębiorstw przejmowanych w całości na własność Państwa. Zgodnie z punktem 1 i 2 załącznika do powyższego zarządzenia, przejęciu na własność p aństwa podlegały „Żegluga J. Dunin - Holecki Sp. z o.o. – Warszawa” oraz „Żegluga rzeczna – Juliusz Holecki – Warszawa” . Minister Komunikacji orzeczeniem nr 17 z dnia 22 stycznia 1949 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw komunikacyjnych (M . P. Nr A - 4 poz. 44 ; dalej: orzeczenie Ministra Komunikacji ), działaj ąc na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej a także § 65 ust. 1 pkt b i d oraz § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 styczn ia 1947 r. w sprawie trybu postę powania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. N r 16 poz. 62, ze zm. ; dalej rozporządzenie RM ) , orzekł o przejściu na własność p aństwa przedsiębiorstw Juliusza Holeckiego. 17 listopada 2015 r. skarżąca – będąca następcą prawnym Juliusza Holeckiego – zło - żyła wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw z 7 stycznia 1949 r. oraz wcześniej wydanego w trybie ustawy nacjonalizacyjnej postanowienia o upaństwowieniu dwóch statkó w rzecznych, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie skarżącej podstawą ich upaństwowienia mógł b yć tylko art. 3 ust. 1 lit. C pkt 1 ustawy nacjo - nalizacyjnej, który dotyczył przedsiębiorstw komunikacyjnych bezpoś rednio wskazanych w tym przepisie (stanowiąc katalog zamknięty ). Skoro więc ustawodawca w art. 3 ust. 1 lit. C pkt 1 ustawy nacjonalizacyjnej pomija przedsiębiorstwa żeglugowe , to brak było tym samym podstaw do upaństwowienia przedsiębiorstw Juliusza Holeckiego. W wyniku rozpoznania wyżej wymienionego wniosku Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej (dalej: Minister GMiŻŚ) decyzją z 17 marca 2017 r. (nr […] ; dalej: d ecyzja z 17 marca 2017 r. ) odmówił stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra K omunikacji w zakresie punktu 1 i 2 jego załącznika oraz orzeczenia M inistra Komunikacji . W uzasadnieniu wskazał, że „w toku przeprowadzonych poszukiwań dokumentacji archiwalnej nie odnaleziono orzeczenia Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia 07 stycznia 1949 r. oraz wcześniej wydanego posta - nowienia o upaństwowieniu, jak również postanowienia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego. Odnaleziono jedynie zarządzenie Ministra Komunikacji (…) oraz orze czenie nr 17 Ministra Komunikacji (…) . Organ przyjął w związku z powyższym, że wnio sek w przedmiocie stwierdzenia nieważności dotyczy tych aktów administracyjnych” (s. 3 decyzji z 17 marca 2017 r. ). Organ ustalił również, że w lutym 1948 r. miało miejsce posiedzenie plenarne Głównej Komisji do Spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w przedmiocie wątpliwości interpretacyjnych , dotyczących możliwości zastosowani a art. 3 ust. 1 lit. C ustawy nacjonalizacyjnej do przedsiębiorstw żeglugi śródlądowej. W opinii tej Komisji przedsiębiorstwa te są istotną dla p aństwa formą transportu, natomiast przedsiębiorstwa czynne w dniu wejśc ia w życie ustawy nacjonalizacyjnej a niemieszczące się w katalogu określonym w ust. 1 powyższego przepisu , mogą być znacjonalizowane na podstawie uchwały Rady Ministrów, powziętej na wniosek zainteresowanego ministra. Komitet Ekono - miczny Rady Ministrów 11 czerwca 1948 r. podjął uchwałę, w której wskazał, że przed - siębiorstwami komunikacyjnymi w rozumi eniu art. 3 ust. 1 lit. C ustawy nacjonalizacyjnej są przedsiębiorstwa żeglugi śródlądowej. Odmawiając stwierdzenia nieważności kwestionowanych aktów podniósł w szcze - gólności , że wyliczenie wymienione przez ustawodawcę w nawiasie art. 3 ust. 1 lit. C ustawy nacjonalizacyjnej ma „jedynie charakter przykładowy i objaśniający ” ( s. 7 d ecyzji z 17 marca 2017 r. ) i w związku z tym , „ zgodnie z art. 3 u.p.p. [ustawy nacjonalizacyjnej] przejęcie na własność państwa przedsiębiorstw komunikacyjnych dotyczy ło wszystkich kategorii tego typu przedsiębiorstw” ( s. 8 d ecyzji z 17 marca 2017 r. ), a zatem także i żeglugowych. OTK ZU B/2024 Ts 124/20 poz. 108 4 Od pow yższego rozstrzygnięcia skarżąca złożył a wniosek o ponowne rozpat rzenie spra wy. Minister GMiŻŚ , decyzj ą z 24 maja 2017 r. (nr […] ; dalej: decyzja z 24 maja 2017 r. ) , utrz y mał w mocy decyzję z 17 marca 2017 r . P odkreś lił , że wbrew przekonaniom skarżącej nie zachodzą przesłanki uchylenia zaskarżonej d ecyzji , albowiem „ [p]ost ę powanie prowadzone w niniejszej sprawie dotyczy przedsię biorstwa komunikacyjnego, które jest wymienione w art. 3 ust. 1 lit. C u.p.p. [ustawy nacjonalizacyjnej] , a zatem nie określono w rozporządze niu nowego kręgu podmiotów, tj. przedsiębiorstw żeglugowych, jako pod le - gających przejęciu na własność Państwa. Nie są również uzasadnione tw ierdzenia wniosko - dawczyni, że w przedmiotowej sprawie Komitet Ekonomiczny Rady M inistrów w dniu 11 czerwca 1948 r. podjął uchwałę, w której wskazał, że przedsi ę biorstwa mi komu - nikacyjnymi w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. C u.p.p. [ustawy nacjonalizacyjnej] są przedsiębiorstwa żeglugi śródlądowej i że uchwała ta poszerzyła bezpodstawnie krąg przed - siębiorców podlegających nacjonalizacji. Przede wszystkim uchwała Komitetu Ekonomi - cznego Rady Ministrów nie była podstawą ani zarządzenia Ministra Komunikacji ani orzeczenia Ministra Komunikacji. Ponadto zarządzenie Ministra Komunikacji, w którym określono, że przedsiębiorstwa Juliusza Holeckiego podlegają przejęciu na własność Państwa, zostało wydane przed podjęciem uchwały przez Komitet Ekono miczny Rady Ministrów” (s. 5 - 6 d ecyzji z 24 maja 2017 r. ). Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę, która została oddalona przez Woje - wódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) wyrokiem z 9 lutego 2018 r. (sygn. akt […] ). WSA uznał, że decyzjom Ministra GMiŻŚ o odmowie stwierdzenia nieważności zarządzenia z 26 marca 1947 r. w zakresie pkt 1 i 2 załącznika do zarządzenia oraz orzeczenia Ministra Komunikacji nie można postawić zarzutu wydania ich w warunkach rażącego naruszenia prawa. W uzasadnieniu wy roku WSA stwierdził, że „przepis art. 3 ust. 1 lit. C ustawy z 3 stycznia 1946 r. [ustawy nacjonalizacyjnej] już w dacie wydawania kwe stio - nowanego w post ę powaniu nadzorczym orzeczeni a wymagał wykładni, tym samym budził wątpliwości interpretacyjne. Również obecnie sformułowanie zawarte w art. 3 ust. 1 lit. C [ustawy nacjonalizacyjnej] budzi wątpliwości interpretacyjne czy wyliczenie przedsiębiorstw komunikacyjnych ma charakter przykładowy czy też enumeratywny. Powyższe w kon - sekwencji oznacza, że ewentualny błąd organu dotyczący tego artykułu nie może stanowić o rażącym naruszeniu prawa” (s. 13 wyroku WSA). Podniósł także, że „ [w] niniejszej sprawie organ nie oceniał orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego, bo nie był on przedmiotem postępowania nadzorczego. Tym samym ww. przepisy rozporządzenia odnoszące się do protokołu zdawczo – odbiorczego nie mogły zostać przez organ naruszone w niniejszym postępow aniu (…). Z tych samych powodów nie zosta ła w sprawie naruszona uchwała Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 1948 r., gdyż nie stanowiła podstawy prawnej kwestionowanych w post ę powaniu nadzorczym orzeczeń” (s. 14 wyrok u WSA). Od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca wniosła skargę kasacyjną, która została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wyrokiem z 4 marca 2020 r. (sygn. akt […] ). W o cenie NSA „[w] rozpoznawanej sprawie nie można uznać zatem, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej, bowiem utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że przepisy ustawy nacjonalizacyjnej były podstawą do wydawania aktó w nacjonalizacyjnych (…). Jeśli chodzi natomiast o zarzut wydania aktów dotyczących nacjonalizacji z rażącym naruszeniem prawa, to (…) [s]tanowisko skarżącej (…) nie jest prawidłowe, bowiem trafnie uznano, że art. 3 ust. 1 pkt 1.C ustawy nacjonalizacy j nej odnosi się również do przedsiębiorstw żeglugowych. (…) Wyliczenie zawarte we wskazanym przepisie nie stanowi zamknię tego katalogu, a ma charakter jedynie przykładowy (…) o czym świadczy użycie przez prawodawcę parentezy (nawiasu) w analizowanym przepisie” (s. 9 - 10 wyroku NSA). W dalszej części uzasadnienia NSA podniósł, że „ [ z ] a chybiony należało także OTK ZU B/2024 Ts 124/20 poz. 108 5 uznać zarzut naruszenia art. 3 pkt 6 ustawy nacjonalizacyjnej. Zgodnie z jego pierwotną treścią orzeczenie o przejęciu przez Państwo na własność w trybie tego artykułu może nastąpić do 31 grudnia 1946 r. Jednak że przepis ten został zmieniony przez art. 1 pkt 1 dekretu (…) zmieniającego nin . u stawę z dniem 30 grudnia 1946 r., który nadał mu następującą treś ć : « Orzeczenie w trybie niniejszego artykułu może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa ». Tymczasem jak wynika z a kt sprawy oraz faktów znanych są dowi z urzędu, wykaz nr 10 zarządzenia ukazał się 26 marca 1947 r., wobec czego mieści się w zakreślonym przedziale czasowym” (s. 11 wyroku NSA). Wyrok ten został wskazany przez skarżącą ja ko ostateczne rozstrzygnięcie w rozumie niu art. 79 ust. 1 Konsty - tucji . Pismem procesowym z 28 sierpnia 2020 r. (data nadania) skarżąca w terminie do zło - żenia skargi konstytucyjnej doprecyzowała petitum skargi , o statecznie wnosząc o zbadanie zgodności: a) art. 3 ust. 1 pkt C.1, art. 3 ust. 4 i ust. 6, art. 6 ust. 1, art. 7 ust . 1 - 6 ustawy nacjonali- zacyjnej, b) § 65, § 71 - 75 rozporządzenia RM , c) d ekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ust awy z dnia 3 stycznia 1946 r. o prze- jęciu na własność Państwa podstawowych g ałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394 ; dalej: dekret ) , z art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 7, art. 64 ust. 1 - 3, art. 77 ust. 1, art. 79 ust. 1, art. 87 i art. 95 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Konstytucja RP) ; art. 49, art. 68 i art. 81 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 23 kw ietnia 1935 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 227; dalej: Konstytucja kwiet- niowa); art. 1, art. 2, art. 3 i art. 98 ustawy z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucj a Rzeczypo- spolitej Polskiej (Dz. U. Nr 44, poz. 267, ze zm.; dalej: K onstytucja marcowa) oraz art. 99 Konstytucji marcowej w związku z art. 81 pkt 2 „ustawy zasadniczej II Rzeczpospolitej (w zakresie pozostawionym bez zmian przez Konstytucję [k]wietniową)” . Analogicznie , jak w skardze , wniosła również o stwierdzenie nieważności: – zarządzenia Ministra Komunikacji z dnia 26 marca 1947 r. o ogłoszeniu dziesiątego wykazu przedsiębiorstw komunikacyjnych podlegających przejęciu na własność Państwa (M . P . n r 42 poz. 313 ze zm. ), w tym przedsiębio rstwa Ż egluga J. Dunin - Holecki S p. z o.o. w Warszawie oraz Ż egluga rzeczna Juliusz Holecki w Warszawie ; – z arządzenia Ministra K omunikacji z dnia 28 lutego 1949 r. w sprawie objęcia nie- których upaństwowionych przedsiębiorstw komunikacyjnych, w tym przedsiębiorstwa Ż eglu- ga J. Dunin - Holecki sp. z o.o. w Warszawie oraz Ż egluga rzeczna Juliusz Holecki w Warsza- wie ; – uchwał Rady Ministrów, w tym uchwały Komitetu Ekon omiczneg o Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 1948 r.; – orzeczenia nr 17 z dnia 22 stycznia 1949 r. o przejęciu na wł asność Państwa przed- siębiorstw k omunikacyjnych (M . P . nr A - 4 poz.44) w tym przedsiębiorstwa Ż egluga J. Dunin - Holecki sp. z o.o. w Warszawie oraz Ż egluga rzeczna Juliusz Holecki w Warszawie ; – postanowienia o upaństwowieniu statków przedsiębiorstwa Ż egluga J. Dunin - Holecki sp. z o.o. w Warszawie oraz Ż egluga rzeczna Juliusz Holecki w Warszawie ; – orzeczenia Zespołu Odwoławczego Gł ó wnej Komisji do spraw upaństwowienia p rzedsięb iorców z dnia 7 stycznia 1949 r. W ocenie skarżącej ww. akty naruszają bowiem: d ) art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1 , art. 64 ust. 2, art. 77 ust. 1, art. 79 ust. 1 Konst ytucji RP; e ) art. 49, art. 68 i art. 81 Konstytucji kwietniowej; OTK ZU B/2024 Ts 124/20 poz. 108 6 f ) art. 2, art. 3 i art. 98 Konstytucji marcowej oraz art. 99 Konstytucji m arcowej w związku z art. 81 pkt 2 „ustawy zasadniczej II Rzeczpospolitej (w zakresie pozostawion ym bez zmian przez Konstytucję k wietniową) ”. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyj nego z 1 grudnia 2020 r. ska rżącą wezwano do usunięcia braków formalnych wniesionej skargi przez: 1) precyz yjne wskazanie, które przepisy ustawy nacjonalizacyjnej, rozporządzenia RM oraz d ekretu stanowią przedmiot zaskarżenia; 2) dokładne uzasadnienie zarzutów niezgodnośc i zakwestionowanych przepisów z wymienionymi w skardze konstytucyjnej przepisami Konstytucji. W piśmie procesowym z 21 grudnia 20 20 r. (data nadania) skarżąc a ustosunkował a się do powyższego wezwania , wnosząc jednocześnie o przedłużenie lub udzielenie dodatkowego terminu do złożenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie. Skarżąca doprecyzowała, że skarży art. 1 ust. 1 dekretu oraz wskazała dodat kowo na naruszenie art. 1, art. 3 ust. 5, art. 6 (w całości) ustawy nacjonalizacyjnej i § 66 ust. 1 rozporządzenia . Zaprezentowała również nowe wzorce kontroli, tj. art. 10 ust. 2, art. 21 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 1 i 3 Konstytucji RP oraz art. 96 Konstytucji marcowej . Do momentu sporządzenia przedmiotowego postano - wienia skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek innych wyjaśnień w sprawie. Zdaniem skarżącej : 1) „ustawa nacjonalizacyjna, akty wykonawcze i decyzje w zakresie nacjonalizacji wydane na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa i bez podsta wy prawnej i były sprzeczne [z] przepisami Konstytucji czy ustawy z dnia 3 sty - cznia 1946 r. i spowodowały naruszenie ochrony prawa własności obywateli (co do prowa - dziło do naruszenia praw i wolności ekonomicznych, w tym prawa własności poprzedników prawnych skarżącej i jej samej, prawa do uzyskania odszkodowania w przypadku nacjonalizacji (…), naruszenia prawa do wynagrodzenia szkod y wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zasad demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniając[ego] zasady sprawiedliwości społecznej, zamknięcia jej i jej poprzednikom prawnym drogi sądowej do dochodzenia odszkodowania, w tym również poprzez umożliwienie organom Skarbu Państwa zwolnienia się z obowiązku zapłaty odszkodowania na skutek przekazania im uprawnień do dowolnego kształtowania przez Skarb Państwa prawa w zakresie ustalenia i zapłaty odszkodowania umożliwiają [c] zaniechanie legislacyjn[e] i pozbawienie należnego ods z k odowania, naruszenia równości obywateli wobec prawa” (s. 8 pisma procesowego z 21 grudnia 2020 r.); 2) „[n]a skutek tzw. zaniechania legislacyjnego w postaci niewydania rozporządzenia określającego zasady wypł aty odszkodowań i wyliczenia ich wysokości dla byłych właścicieli brak [jest] możliwości prawnych (…) naprawienia powstałej szkody w majątku poprzedników prawnych i skarżącej” (s. 9 ww. pisma). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępo- wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. Jej merytoryczne rozpoznanie uzależnione jest od spełnienia przesłanek, wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytu cji, jak i z przepisów u.o.t.p. TK. OTK ZU B/2024 Ts 124/20 poz. 108 7 Z askarżony przepis powinien być podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydane- go przez sąd lub o rgan administracji publicznej w in dywidualnej sprawie skarżącego, który musi uprawdopodobnić naruszenie wskaz anych w skardze ko nstytucyjnej wolności lub praw. Ź ródłem ich naruszenia powinna być normatywna treść kwestionowanych przepisów, zaś sposób naruszenia musi zostać określony przez skarżącego w uzasadnieniu wnoszonej skargi. Dopiero kumulatywne spełnienie tak rozumianych przesłanek warunkuje możliw ość sku- tecznego wniesienia, a następnie merytorycznego rozpatrzenia skargi konstytucyjnej przez Trybunał. Niedochowanie któregokolwiek ze wskazanych wymogów sprawia, że skarga za- miast subsydiarnego środka indywidualnej ochrony konstytucy jnych wolności i praw staje się swoistą formą actio popularis , zbliż oną w swej istocie do wniosku w sprawie abstrakcyj- nej kontroli norm (zob. wyrok TK z 1 lipca 2014 r., sygn. SK 6/12, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 68). W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga nie spełnia powyższych wymagań. W pierwszej kolejności Trybunał stwierdza, że okoliczności faktyczne, które u tru - dniają skarżącej usunięcie braków formalnych skargi konstytucyjnej, nie mają znaczenia dla biegu terminu wykonania zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Wydłużenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej nie jest bowiem środkiem znanym w postępowaniu przed Trybunałem (zob. postanowienie TK z 19 marca 2012 r., sygn. Ts 87/11, OTK ZU nr 2/B/2012, poz. 213). Postępowanie to, jako szczególnego rodzaju instrument konstytucyjnej ochrony praw i wolności jednostki, prowadzone jest na podstawie przepisów u.o.t.p.TK z odpowiednim zastosowaniem przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575 , ze zm.; dalej: k.p.c.; por. art. 36 u.o.t.p.TK). Termin do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej jest terminem ustawowym (art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK), natomiast statuowana w art. 166 k.p.c. instytucja przedłużenia terminu dotyczy wyłącznie terminów sądowych. Jednocześnie należy podkreślić, że na podstawie art. 36 u.o.t.p.TK w związku z art. 168 i art. 169 k.p.c. istnieje możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Warunkami uwzględnienia tego wniosku są: wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu; wniesienie wniosku w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchy bienia terminowi; jednoczesne z wniesieniem wniosku dopełnienie czynności, dla której określony był termin; uprawdopodobnienie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy wnioskodawcy. Spełnienie tych przesłanek jest obowiązkiem skarżącego (por. postanowienie TK z 16 września 2010 r., sygn. Ts 328/08, OTK ZU nr 5/B/2010, poz. 339). Niemniej jednak w rozpatryw anej sprawie skarżąca nie skorzystał a z tego środka. Trybunał ustalił, że z przywołanych jednost ek redakcyjnych ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, ze zm.; dalej: ustawa nacjonalizacyjna), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na wła sność państwa (Dz. U. Nr 16 poz. 62; dalej: rozp orządzenie RM ) oraz d ekretu z dnia 20 gru dnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394; dalej: dekret) tylko art. 3 ust. 1 lit. C pkt 1 i ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej oraz art. 1 pkt 1 dekretu stanowiły podstawę rozstrzygnięcia co do meritum w sprawie skarżącej. Bezpodstawne było więc uczynienie przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pozostałych , wskazanych w petitum skargi , przepisów. W odniesieniu natomiast do przywołanych w skardze wzorców konstytucyjnych zwrócić uwagę należy, iż Trybunał Konstytucyjny w swoim dotychcza sowym orzecznictwie przyjmuje, ż e w toku oceny konstytucyjności treści obowiązującej normy prawnej miarodajny jest stan prawny z dnia orzekania, natomiast podczas oceny kompetencji prawotwórczej do OTK ZU B/2024 Ts 124/20 poz. 108 8 wydania badanego przepisu lub trybu je go ustanowienia – stan prawny z dnia wydania aktu normatywnego (zob . wyrok TK z: 26 października 1999 r., sygn. K 12/99 , OTK ZU nr 6/ 1999 , poz. 120; 6 maja 2003 r., sygn. P 21/01 , OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 37; 16 marca 2004 r., sygn. K 22/03, OTK ZU nr 3/A/2004, poz. 20; 16 marca 2011 r., sygn. K 35/08, OTK ZU nr 2/A/2011 , poz. 11; 20 maja 2003 r., sygn. K 56/02, O TK ZU nr 5/A/2003 , poz. 42; 29 listopada 2004 r., sygn. K 7/04, OTK ZU nr 10/A/2004 , poz. 109). Odmienności dotyczące dopuszczalnych wzorców kontroli wynikają stąd, że kontrola czynności prawodawczej zbliża się w swojej naturze do badania faktów – prawidłowości realizowania kompetencji w mo - mencie stanowienia danego aktu normatywnego. Tym samym słowo „ Konstytucja ” w rozu - mieniu art. 188 Konstytucji RP oznacza zasadniczo obec nie obowiązującą Konstytucję. Nieobowiązujące przepisy konstytucyjne mogą być wzorcem kontroli jedynie w przypadku badania czynności prawodawczej ( zob. Komentarz do art. 188 Konstytucja RP , red. Safjan/Bosek 2016, [ w: ] Konstytucja RP. Tom II. Komentarz do art. 87 - 243 ). Z wr ócić należy uwagę , że skarżąca kwestionuje przede wszystkim zaniechanie legislacyjne, które stało się przeszkod ą do uzyskania na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej jakiegokolwiek odszkod owania . W przekonaniu skarżącej „[n]a skutek tzw. zaniechania legislacyjnego w postaci niewydania rozporządzenia określającego zasady wypłaty odszko - dowań i wyliczenia ich wysokości dla byłych właścicieli brak jest możliwości prawnych (…) naprawienia powstałej szkody ” (s. 8 pisma procesowego z 21 grudnia 2020 r.). W związku z powyższym Trybunał przypomina, iż jego rolą nie jest zastępowanie ustawodawcy, nawet jeśli obowiązek wyd ania aktu normatywnego wynika z norm konstytucyjnych (zob. m.in. postanowienie TK z 8 września 2004 r., sygn. SK 55/03, OTK ZU nr 8/A/2004, poz. 86). N ie należy bo wiem do kompetencji Trybunału orzekani e o zaniechaniach legislacyjnych. Tym bardziej skarga konstytucyjna, statuowana w art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie jest środkiem chroniącym przed zaniechaniem ustawodawcy polegającym na niewydaniu określonych norm, które skarżący uznaje za niezbędne dla ochrony przysługujących mu praw lub wolności konstytuc yjnych (pos tanowienie TK z 11 stycznia 2012 r., sygn. Ts 167/09, OTK ZU nr 1/B/2012, poz. 33). Powyższe świadczy o tym, że źródłem naruszenia konstytucyjnych praw skarżącej nie są wskazane w skardze przepis y , lecz zaniechanie legislacyjne, polegające na niewydaniu przez Radę Ministrów rozporządzenia ustalającego szczegółowe zasady obliczania i wypłacania odszkodowania za znacjonalizowane ruchomości . Co istotne, Trybunał w swoim orzecznictwie zwracał już uwagę na to, że do jego kompetencji nie należy systemowe rozwiązanie sprawy reprywatyz acji (zob. postanowienie TK z 3 lipca 2013 r., sygn. Ts 54/12, OTK ZU nr 6/B/2013, poz. 564). Może to uczynić wyłącznie ustawodawca, którym w Rzeczypospolitej Polskiej są Sejm i Senat. S karżąca , jak zauważa Trybunał, nie usunęła prawidłowo braków formalnych skargi w zakresie uzasadnienia , w jaki sposób skarżone przepisy naruszają jej prawa lub wolności wymienione w skardze konstytucyjnej. Uzasadniając skargę konstytucyjną skupiła się na przedstawieniu stanu faktycznego, procesie nacjonal izacji przemysłu w Polsce, jak również na przytoczeniu uchwały składu si edmiu sędziów Naczelnego Są du Administracyjnego (dalej: NSA) z 5 listopada 2007 r. (sygn. akt I OPS 2/07) oraz na wskazaniu , jakie jej prawa i wol - ności konstytucyjne zostały n aruszone. Trybunał w obecnym składzie przypomina, że prze - słanka odpowiedniego uzasadnienia zarzutów nie powinna być traktowana powierzchownie i instrumentalnie. Nie czyni zadość rozważanej powinności samo przywołanie przepisu stanowiącego przedmiot kontroli jak też przepisu będącego wzorcem tej kontroli (nawet wraz z podaniem sposobu ich rozumienia), bez przedstawienia argumentu wskazującego na niezgodność tych regulacji prawnych. Wymogu tego nie realizują także uwagi nazbyt ogólne, niejasne czy też czynione jedynie na marginesie innych rozważań (por. postanowienie pełnego składu TK z 26 listopada 2019 r., sygn. K 5/16, OTK ZU A/2019, poz. 66; wyroki TK z 5 czerwca 2014 r., sygn. K 35/11, OTK ZU nr 6/A/2014, poz. 61 oraz z 13 grudnia OTK ZU B/2024 Ts 124/20 poz. 108 9 2017 r., sygn. SK 48/15, OTK ZU A/2018, poz. 2). Merytoryczne rozpoznanie sprawy uzależnione jest więc nie tylko od dokładnego oznaczenia przez skarżącego wzorców konstyt ucyjnych, ale również zgodnej z orzecznictwem konstytucyjnym ich interpretacji oraz odpowiedniego przyporządkowania do przedmiotu kontroli. Do czasu gdy skarżący nie powoła argumentów mających świadczyć o niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazanymi normami Konstytucji, Trybunał musi uznawać je za zgodne z wzorcem kontroli. Ograniczenie się jedynie do wyrażenia przekonania o niezgodności przepisu z Konstytucją lub wskazania istniejących w tej kwestii wątpliwości nie może więc podlegać rozpoznaniu przez Trybunał (por. postanowienia TK z: 15 lipca 201 5 r., sygn. SK 69/13, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 110; 8 października 2015 r., sygn. Ts 1 65/15, OTK ZU nr 6/B/2015, poz. 710; 26 listopada 2019 r., sygn. K 5/16, OTK ZU A/2019, poz. 66; 4 listopada 2015 r., sygn. P 45/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 171; 4 listopada 2015 r., sygn. P 102/15, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 172 oraz 17 lipca 2019 r., syg n. P 16/17, OTK ZU A/2019, poz. 44). W konsekwencji Trybunał stwierdza, że nieusunięcie braków formalnych skargi stanowi – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK – samodzielną przesłankę odmowy nadania skardze dalszego biegu. Niezależnie od powyższych okoliczności Trybunał na marginesie wyjaśnia, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem modyfikacja skargi, tj. powoływanie nowych wzorców kontroli lub stawianie nowych zarzutów po upływie 3 miesięcy od daty doręczenia skarżącemu ostatecznego rozstrzygnięcia jest nie dopuszczalne (zob. wyrok TK z 7 marca 2006 r., sygn. SK 11/05, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 27 oraz postanowienia TK z: 12 listopada 2001 r., sygn. Ts 139/01, OTK ZU nr 1 /B/2002, poz. 106, 14 maja 2003 r., sygn. Ts 29/03, OTK ZU nr 1/B/2004, poz. 28 oraz 17 listopada 1999 r., sygn. SK 17/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 168) . Z tych pow odów wskazanie nowych przepisów i nowych wzorców kontroli w piśmie usuwającym braki formalne skargi należało uznać za bezskuteczne. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowi ł jak w sentencji . POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.