Ts 118/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 sierpnia 2021 r. Pozycja 126 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2021 r. Sygn. akt Ts 118/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M. J. w sprawie zgodności: 1) art. 258 § 1 i art. 260 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w zw iązku z art. 2; art. 45 ust . 1 w związku z art. 10 ust. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ; 2) art. 175 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie pierwszym z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związ ku z art. 176 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu . UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 10 sierpnia 202 0 r. (data nadania) M. J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika ustanowio- nego z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Pismem z 19 kwietnia 2019 r. skarżący , w związku z orzeczeniem Trybunału Spra- wi edliwości Unii Europejskiej z 21 marca 2019 r., złożył do Wojewódzkiego Sądu Admini- stra cyjnego w R. (dalej: WSA) skargę o wzno wienie postępowania prowadzonego pod sygn. akt […] . Skarga została podpisana osobiście przez skarżącego. WSA, p ostanowieniem z 12 cz erwca 2019 r. (sygn. akt […] ) , stwierdził sw oją nie właściwość i przekazał sprawę we- dług właściwości Naczelnemu Sądowi A dministracyjnemu ( art. 275 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a. ] : „D o wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny . D o wznowien ia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie ” ) . OTK ZU B/202 1 Ts 118/20 poz. 126 2 W skierowanym do WSA wniosku z 23 czerwca 2019 r. skarżący wniósł o ustanowie- nie „pełnomocnika z urzędu celem zaskarżenia do NSA postanowienia z dnia 12 czerwca 2019 r .” (s. 1) , a także o „wyłączenie od rozpoznania [tego] wniosku wszystkich referendarzy WSA (…) wg załączonej listy (…) ” (s. 2) . WSA p ostanowieniem z 24 lipca 20 19 r. (sygn. akt […] ) odmówił wyłączenia wskazanych referendarzy stwierdzając, że wniosek nie zasł uguje na uwzględnienie . W piśmie z 11 sierpnia 2019 r. skarżący ponowił żądania, zaś w konkluzji wniósł m.in. o „uchylen ie postanowienia o odrzuceniu i skierowanie sprawy do rozpoznania ponownie z pominięciem udziału w niej referendarza (…)” . Naczelny S ąd A dministracyjny (dalej: NSA) uznał powyższe pismo za zażalenie na rozstrzygnięcie WSA z 24 lipca 2019 r (tj. orzeczenie o odmowie wyłączenia referendarzy sądowych od rozpoznania wniosku o pr zyznanie prawa pomocy) i p ostanowieniem z 15 paź- dzi ernika 2019 r . (sygn. akt […] ) oddalił ten środek odwoławczy. 23 października i 30 listopada 2019 r. skarżący wniósł pisma, w których p odniósł ni e- ważność postępowania przed NSA z powodu rozpoznania zażalenia , które nie zostało jeszcze złożone. Wydział Informacji Sądow ej NSA pismami z 4 i 14 listopada 2019 r. (nr WIS.[…] ) odniósł się do tych zarzutów. Postanowieniem z 9 st ycznia 2020 r. (sygn. akt […] ) referendarz sądowy w WSA , stwierdziwszy, że skarżący nie wyjaśnił w sposób należyty swojej sytuacji materialno - bytowej , odmówił zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowien ia na jego rzecz radcy prawnego . Natomiast p ostanowi eniem z 5 lutego 2020 r. (sygn. akt j w.) WSA utrzymał za- skarżone rozstrzygnię cie referendarza w mocy. Rozstrzygnięcie WSA z 12 czerwca 2019 r. (o p rzekazaniu skargi według właściwo- ści) nie zostało zaskarżone , a w związku z tym stało się prawomocne. NSA p ostanowieniem z 27 maja 2020 r. (sygn. akt […] ) odrzucił skargę o wznowienie postępowania . Wyjaśnił, że z art. 276 p.p.s.a. wynika, iż do skargi o w znowienie postępowa- nia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej, jednakże gdy do wznowienia postępowania właściwy jest NSA, stosuje się odpowiednio art. 175 p.p .s.a. Art. 175 § 1 p.p.s.a. ustanawia obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego, chyba, że wnoszącym skargę jest podm iot, o którym mowa w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. S karżący wniósł skargę osobiści e, nie wykazawszy, że należy do grupy podmiotów określon ych przez ustawo- dawcę. Niedopełnienie obowiązku właściwego zastępstwa procesowego skutkuje odrzuce- niem skargi o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem NSA. Jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konst ytucji skarżący wskazał p ostanowienie NSA z 27 maja 2020 r. , które zostało mu doręczone 10 czerwca 2020 r. Zdaniem skarżącego normy wywodzone z art. 258 § 1 i art. 260 § 2 zdanie drugie p.p.s.a. naruszają prawo do sądu w zakresie, w jakim dotyczą orzekania o prawach lub wolno- ściach konstytucyjnych (skorzystanie z prawa ubogich przy wniesieniu skargi o wznowienie postępowania ). Z kolei art. 175 § 1 p.p.s.a. n arusza – jego zdaniem – prawo do dwuinstancyj- nego postępowania, albowiem przepis ten – wprowadzają c p rzymus adwokacko - radcowski w postępowaniu przed NSA – „faktycznie zamknął drogę sądową do instancji odwoławczej w sprawach «drobnych», w których wartość przedmiotu sporu jest niska”, gdyż „koszt sko- rzystania z usługi adwokackiej przekracza w sprawach drobn ych koszt wartości przedmiotu sporu”. Na podstawie z arządzeni a z 6 listopada 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżą- cego 18 listopada 2020 r.), Prezes Trybunału K onstytucyjnego, na podstawie art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacj i i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), wezwał skarżącego do usun ięcia braków for- malnych skargi przez doręczenie: podpisanego odpisu złożonej skargi; odpisu lub kopii po- świadczonej za zgodność z oryginałem postanowień: WSA z 12 czerwca 2019 r. i 24 lipca OTK ZU B/202 1 Ts 118/20 poz. 126 3 2019 r. ( sygn. akt […] ); NSA z 15 października 2019 r. (sygn. akt […] ); referendarza sądo- wego w WSA z 9 stycznia 2020 r. (sygn. akt […] ) ; WSA z 5 lutego 2020 r. (sygn. akt […] ); NSA z 27 maja 2020 r. (sygn. akt […] ) . Skarżący został także zobligowany do wyjaśnienia , czy od orzeczenia wskazanego jako ostateczne został wniesiony nadzwyc zajny środek zaskar- żenia. W piśmie procesowym z 24 listopada 2020 r. (data nadania) skar żący wyjaśnił, że w sprawie nie został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. Do pisma dołączył odpis skargi oraz poświadczone przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem odpisy orzeczeń wskazanych w zarządzeniu , ograniczając się jedynie do strony z sentencją , a pomijając uza- sadnienia tych rozstrzygnięć. Trybunał Ko nstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konsty tucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na- dania skardze da lszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym te rminie. 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo wnieść skar gę kons tytucyjną w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy l ub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji pub licznej orzekł ostatecznie o wolnościach, prawach lub obowi ązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Stosownie d o powyższego przedmiotem ska rgi konstytucyjnej może być przepis ustawy lub innego aktu normatywnego , wykazujący podwójną kwalifikację. Po pierwsze, musi on być podstawą prawną ostatecznego orzeczenia, z którego wydaniem skarżący wiąże naruszenie konstytucy jnych wolności lub praw. Po dru gie, to w treści kwestionowanego przepisu tkwić winno źródło zarzucanego naruszenia, którego aktualizacja nastąpiła wskutek jego zastosowania w indywidualnej sprawie skarżącego. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p .TK zobowiązuje występującego ze skargą konstytucyjną do określenia podstawy prawnej ostatecznego orzeczenia, natomiast art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK do wskazania sposobu naruszenia jego wolności i praw. 3. Skarżący poddał kontroli Trybunału Konstytucy jnego art. 258 § 1, art. 260 § 2 zda- nie drugie i art. 175 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ). 3.1. Zgodnie z art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie przyz nania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy. Natomiast stosownie do art. 260 § 2 zdanie drugie p.p.s.a. sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. 3.2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że powyższe przepisy nie był y podstawą prawną postanowienia NSA z 27 maja 2020 r. (sygn. akt […] ), tj. orzeczenia, które skarżący wskazał jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Rozstrzygnięciem tym NSA odrzucił skargę skarżącego o wznowienie postępowania. Kwestie do tyczące prawa ubogich były natomiast przedmiotem postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem WSA z 5 lut ego 2020 r. (sygn. akt […] ). W tym właśnie postępowaniu referendarz sądowy, OTK ZU B/202 1 Ts 118/20 poz. 126 4 orzekając w pierwszej instancji, odmówił bowiem zwolnienia skarżące go od kosztów sądo- wych, jak też przyznania mu pełnomocnika z urzędu. To zatem te orzeczenia, a nie postano- wienie NSA z 27 maja 2020 r., zostały wydane na podstawie zakwestionowanych w skardze art. 258 § 1 i art. 260 § 2 zdanie drugie p.p.s.a. 3 .3. Skoro za kwestionowane w skardze art. 258 § 1 i art. 260 § 2 zdanie drugie p.p.s.a. nie były podstawą ostatecznego orzeczenia, to analizowana skarga w tym zakresie nie spełnia podst awowej przesłanki wynikającej z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a dookreślonej w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. 3 .4. Na marginesie należ y zauważyć , ż e postanowienie WSA z 5 lutego 2020 r. zosta- ło doręczone skarżącemu 11 lutego 2020 r., co Trybunał ustalił z urzędu. W związku z tym, nawet jeśliby przyjąć, że to ono jest orzeczeniem ostateczn ym dla zaskarżonych przez skarżą- cego art. 258 § 1 i art. 260 § 2 zdanie drugie p.p.s.a. , to skardze należałoby odmówić nadania dalszego biegu z powodu przekroczenia terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. 3 .5 . Poddany kontroli Trybunału Konstyt ucyjnego a rt. 175 § 1 p.p.s.a. stanowi: „ S kar- ga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego , z zastrzeżeniem § 2 - 3”. Przepis ten statuuje więc przymus adwokacko - radcowski tylko odnośnie sporządze nia skargi kasacyjnej, tymczasem s pra wa , w związku z którą skarżący wystąpił do Trybunału dotyczy postępowania ze skargi o wznowienie postępowania. Trybunał zawraca uwagę, że ustawodawca , odwołując się w art. 276 p.p.s.a do art. 175 tej ustawy , rozciągnął przymus ad- wokacko - radcowski na sporzą dzeni e skargi o wznowienie postępowania, gdy właściwym do tego jest NSA. Do tego więc aby skutecznie zakwestionować normę prawną, która była pod- stawą orzeczenia NSA z 27 maja 2020 r., i która – zdaniem skarżącego – była źródłem naru- szenia jego praw konstyt ucyjnych, należało poddać kontroli Trybunału Konstytucyjnego art. 175 § 1 w związku z art. 276 p.p.s.a. Skoro skarżący zakwestionował tylko p ierwszy z nich , to złożona przez niego skarga konstytucyjna nie spełnia wymogów określonych w art. 79 ust. 1 Konsty tucji, a dookreślonych w art. 53 ust. 1 pkt 1 - 3 u.o.t.p.TK. Wskazane okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawą od- mowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t. p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowien ie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.