Ts 108/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 czerwca 2022 r. Pozycja 101 POSTANOWIENIE z dnia 19 stycznia 2021 r. Sygn. akt Ts 108/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R.N. w sprawie zgodności: 1) art. 3 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (Dz. U. z 2010 r. poz. 179) z art. 21 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm. ) w związku z art. 3 ust. 1 i 7 ustawy powołanej w punkcie 1 oraz § 2, § 3, § 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej z dnia 6 lipca 2007 r. w sprawie ustalenia granicy portu morskiego we Władysławowie od strony morza, redy i lądu (Dz. U. Nr 134, poz . 942) z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 3 ust. 7 oraz art. 4 ust. 4 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 31 ust. 3 w związku z art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie p raw c złowieka i p odstaw owych w olności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5, 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1963 r. Nr 61, poz. 284), p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 9 lip ca 2019 r. (data nadania), R.N. (dalej: skarżący) ‒ adwokat występujący we własnym imieniu ‒ przed- stawił żądanie przytoczon e na tle następującego stanu faktycznego. Sąd Rejonowy w W. oraz Sąd Okręgowy w G. rozpatrywały sprawę o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Przedmiotem rozpoznania była ważność czynności prawnych dotyczących nieruchomości położonych na obszarze portu mor- skiego w W. Na podstawie prawomocnego wyroku Sąd u Apelacyjnego w G. z 20 marca 2008 r. (sygn. akt […]), wieczystymi użytkownikami nieruchomości oraz właścicielami budynków, którymi była zabudowana, pozostawali O. i R.N. Nas tępnie Sąd Rejonowy w W. V Zamiej- OTK ZU B/2022 Ts 108/19 poz. 101 2 scowy Wydz iał Ksią g Wieczystych […] dokonał takiego wpisu do prowadzonej księgi wie- czystej. 4 marca 2010 r. O.N. zmarła i z mocy ustawy spadek po niej nabyli R.N. i S.N. Na- stępnie 16 listopada 2011 r. R.N. sprzedał swój udział w spadku i na tę okoliczność została zawarta umowa naby cia udziału w spadku (Rep. […] ). Starosta P. w imieniu Skarbu Państwa 3 kwietnia 2015 r. , w trybie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (Dz. U. z 2010 r. poz. 179; obec- nie: Dz. U. z 2020 r. poz. 998; dalej ustawa o portach), wniósł przeciwko skarżącemu pozew o uzgodnienie treści księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości (nr […] ) z uwagi na to, że znajduje się ona w granicach portu morskiego w W. Zgodnie bowiem z § 4 i § 2 rozporzą- dzenia Ministra Gospodarki Morskiej z dnia 26 lipca 2007 r. w sprawie ustalenia granicy por- tu morskiego w W. od strony morza, redy i lądu (Dz. U. z 2007 r. Nr 134, poz. 942 ; dalej: rozporządzenie w sprawie granic portu morskiego ) – przeniesienie udziałów ich użytkowania wieczystego wymaga zgody ministra właściwego ds. gospodarki morskiej pod rygorem „bezwzględnej nieważności” dokonanej czynnośc i prawnej, zgodnie z art. 3 ust. 7 ustawy o portach. Sąd Rejonowy w W. (dalej: Sąd Rejonowy) wyrokiem z 4 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […] ) uzgodnił z rzeczywistym stanem treść księgi wieczystej m.in. przez wykreślenie : – skarżącego z działu II księgi wieczystej prowadzonej dla działki ewidencyjnej Nr […] położonej w W., jako użytkownika wieczystego gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste właściciela budynków stanowiących odrębną nieruchomość oraz urządzeń stano- wiących przedmiot odrębnej własności skarżącego co do całości wpisanego na jego rzecz przedmiotowego prawa, – M.K. i R.N. z działu II księgi wieczystej prowadzonej dla działki ewidencyjnej Nr […] położonej w W., jako współużytkowników wieczystych gruntu oddanego w użytko- wanie wieczyste i współwłaścicieli budynków stanowiących odrębną nieruchomość oraz urządzeń stanowiących przedmiot odrębnej własności skarżącego co do całości wpisanych na jego rzecz udziałów w przedmiotowym prawie. Wyrokiem z 4 lutego 2019 r. (s ygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w G. (dalej: Sąd Okrę- gowy) oddalił apelację od rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego oraz zasądził od skarżącego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 2700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Orze- czenie to doręczono skarżącemu 11 czerwca 2019 r. Zdaniem skarżącego uznanie przez sądy, że umowa nabycia udziału w spadku, jako zawarta bez uprzedniej zgody M inistra Skarbu Państwa, jest dotknięta nieważnością , stanowi niedopuszczalną wykładnię rozszerzającą ograniczenia prawa własności. Skarżący uważa, że skoro nie mógł zastosować się do dyspozycji art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy o portach, to przysługuj e mu ochrona z art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (ówcze- śnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1145; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm. ), ponieważ to po stronie powodowej doszło do nadużycia prawa podmiotowego. W opinii skarżącego uregulowani a art. 3 ust. 7 i art. 4 ust. 4 ustawy o portach są rażą- co niesprawiedliwe, ponieważ rygor nieważności czynności prawnej stosowany jest także w sytuacji, gdy strony bez swojej winy nie wystąpiły o wymaganą zgodę. Fakt, że przedmio- towa nieruchomość znajduje się lub może znajdować się w obszarze portu morskiego w W. nie był znany ani stronom czynności prawnej , ani podmiotom publicznym takim jak sądy , notariusz oraz Starosta P. Skarżący uważa, że zamiast bezwzględnego rygoru nieważności czynności prawnej, ustawodawca powinien wprowadzić możliwość jej konwalidowania. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 17 listopada 2020 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych wniesionej skargi przez doręczenie: a) odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałe m wyroków wraz z uzasadnieniami Sądu Rejonowego oraz Sądu Okręgowego; b) trzech odpisów skargi konstytucyjnej wraz z załą- OTK ZU B/2022 Ts 108/19 poz. 101 3 czonymi dokumentami. Pismem z 1 grudnia 2020 r. (data nadania) skarżący ustosunkował do powyższego wezwania. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowa- nia przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli- minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio- tem m erytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar- dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywi- ście bezzasadna. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą sta- nowiły źródła ich naruszeń. Jej merytoryczne rozpoznanie uzależnione jest od spełnienia przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytu cji, jak i z przepisów u.o.t.p.TK. Wskazany w skardze konstytucyjnej przepis powinien spełniać określone wymogi. P owinien być podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ admi- nistracji publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego. Skarżący musi upr awdopodobnić naruszenie wskazanych w skardze konstytucyjnej wolności lub praw. Źródłem ich naruszenia powinna być normatywna treść kwestionowanych przepisów, zaś sposób naruszenia musi zostać określony przez skarżącego w uzasadnieniu wnoszonej skargi. Dopi ero kumulatywne spełnienie tak rozumianych przesłanek warunkuje możliwość skutecznego wniesienia, a na- stępnie merytorycznego rozpatrzenia skargi konstytucyjnej przez Trybunał. Niedochowanie któregokolwiek ze wskazanych wymogów sprawia, że skarga zamiast subsydiarnego środka indywidualnej ochrony konstytucyjnych wolności i praw staje się swoistą formą actio popula- ris , zbliżoną w swej istocie do wniosku w sprawie abstrakcyjnej kontroli norm (zob. wyrok TK z 1 lipca 2014 r., sygn. SK 6/12, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 68). W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga nie spełnia powyższych wymaga ń . W myśl art. 67 u.o.t.p.TK Trybunał orzekając jest wprawdzie związany zakresem za- skarżenia wskazanym we wniosku, pytaniu prawnym lub w skardze konstytucyjnej, to jednak w odniesieniu do tego przepisu wielokrotnie wskazywał, że w europejskiej kulturze prawnej ugruntowała się zasada falsa demonstratio non nocet, zgodnie z którą kluczowe znaczenie ma istota sprawy, a nie jej oznaczenie (zob. wyroki TK z: 8 lipca 2002 r., sygn. SK 41/01, OTK ZU nr 4/A/2002; 12 lipca 2005 r., sygn. P 11/03, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 80; 28 paździer- nika 2010 r., sygn. P 25/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 82; postanowienie TK z 1 marca 2010 r., sygn. SK 22/09, OTK ZU nr 3/A/2010, poz. 28). Na skargę konstytucyjną – jak przyjmuje Trybunał – składa się cała wyrażająca ją treść, a w petitum skargi następuje jedynie usystematyzowanie wątpliwości oraz wskazanie kluczowych w tym względzie wzorców kon- troli (zob. wyroki TK z: 8 lipca 2002 r., sygn. SK 41/01, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 51; 24 lutego 2009 r., sygn. SK 34/07, OTK ZU nr 2/A/2009, poz. 10). Mając powyższe na względzie Tryb unał stwierdza, że wynikająca z uzasadnienia skargi konstytucyjnej istota pro- blemu konstytucyjnego nakazuje przyjąć, że skarżący wiąże naruszenie przez treść art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (ówcześnie: Dz. U. z 2010 r. poz. 179; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 998; dalej: ustawa o portach) jego konstytu- cyjnego prawa wyrażonego w art. 31 ust. 3 Konstytucji nie zaś w jego ust. 1, jak wskazał w petitum skargi. Trybunał ustalił ponadto , że z przywołanych jednostek redakcyjnych ustawy o por- tach , jak też ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny ( ówcześnie: Dz. U. OTK ZU B/2022 Ts 108/19 poz. 101 4 z 2019 r. poz. 1145; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.; dalej: k.c. ) oraz rozporzą- dzenia Ministra Gospodarki Morskiej z dnia 6 lipca 2007 r. w sprawie ustalenia granicy portu morskiego we Władysławowie od strony morza, redy i lądu (Dz. U. z 2007 r. Nr 134, poz. 942; dalej: rozporządzenie ) tylko art. 3 ust. 1 i 7 ustawy o portach stanowiły podstawę rozstrzygnięcia co do meritum w sprawie skarżącego. Bezpodstawne było więc uczynienie przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie art. 4 ust. 4 ustawy o portach, art. 5 k.c. oraz § 2-4 rozporządzen ia. Należy zauważyć, że – mimo wezwania – skarżący nie usunął w wyznaczonym termi- nie wszystkich braków formalnych skargi konstytucyjnej . W piśmie z 1 grudnia 2020 r., sta- nowiącym odpowiedź na zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego , przesłał wpraw- dzie potwierdzone za zgodność z oryginałem wymagane dokumenty, niemniej jednak po raz kolejny wyrok Sądu Rejonowego przedłożony został w sposób niekompletny, tj. bez dwóch stron (tj. s. 40 i 41). W związku z powyższym Trybunał , na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, odmawia nadania sprawie dalszego biegu. W odni esieniu do zarzutu niezgodności zakwestionowanych przepisów z art. 1 Proto- kołu nr 1 sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175; dalej: Protokół nr 1) do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności spo- rządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5, 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1963 r. Nr 61, poz. 284), należy podkreślić, że – zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji – wzorcami kontroli skargi konstytucyjnej mogą być je- dynie przepisy Konstytucji wyrażające prawa lub wolności skarżącego. Badanie przez Trybu- nał aktów normatywnych pod kątem ich zgodności z aktami prawa międzynarodowego jest niedopu szczalne. Zarzut niezgodności z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji musi więc pozo- stać bez rozpoznania (por. wyrok TK z 6 października 2009 r., syg n. SK 46/07, OTK ZU nr 9/A/2009, poz. 132). Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.