Ts 38/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 2 kwietnia 2024 r. Pozycja 66 POSTANOWIENIE z dnia 30 września 2020 r. Sygn. akt Ts 38/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Gminnego Związku Rolników, Kółe k i Organizacji Rolniczych w P. w sprawie zgodności: art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym ( Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.) w zakresie, w jakim „jest stosowany zamiast trybu przymuszeniowego, o którym mowa w art. 24, ewentualnie też w art. 25 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, wobec podmiotów, które do dnia wejścia tej ustawy były wpisane do rejestru są- dowego i nie zaprzestały działalności, w tym zwłaszcza niebędących spółkami podmiotów, o których mowa w art. 10 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym” z art. 58 ust. 1, art., 59 ust. 1 i 4, art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz preambułą i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej . UZASADNIE NI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 17 lutego 2020 r. (data nadania) Gminny Związek Rolników, Kółek i Orga nizacji Rolniczych w P. (dalej: skar- żący), reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wy- stąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. W zarządzeniu z 13 czerwca 2018 r. referendarz w Sądzie Rejonowym w K. IX Wy- dział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: Sąd Rejonowy) zawiadomił skar żą- cego , że z dniem 1 stycznia 2016 r., na mocy przepisów ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym ( Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.; dalej: p.w.u.KRS) , został on wyk reślony z dotychczasowego rejestru przedsiębiorców. W związku z tym skarżący, w piśmie z 2 lipca 2018 r. skierowanym do Sądu Rejono- wego, wniósł o wpisanie go do Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: KRS), a także o przy- wrócenie terminu do złożenia wniosku o wpisanie podmiotu do KRS, wskazanie warunków formalnych wniosku o wpis podmiotu do KRS, wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2a i art. 9 ust. 2b p.w.u.KRS oraz o uchylenie OTK ZU B/2024 Ts 38/20 poz. 66 2 zarządzenia referendarza sądow e go o uznaniu wykreślenia i konfiskaty mienia skarżącego, jako niezgodnego z normam i ustawy zasadniczej, a także o zwolnienie go od kosztów sądo- wych związanych z wpisem do KRS. Zarządzeniem z 17 lipca 2018 r. referendarz zwrócił skarżącemu wniosek , gdyż uznał , że dotyczy on wpisu do KRS nowego podmiotu (wniosek taki musi być złożony na formula- rzu urzędowym ). Skarżący wniósł skargę na to zarządzenie. Postanowieniem z 25 październik a 2018 r. (sygn. akt […], […] ) Sąd Rejonowy – na podstawie art. 199 ust. 1 pkt 1 i 3 w związku z art. 13 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (D z. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) – odrzucił wniosek skarżącego o wpis do KRS (przerejestrowanie), stwierdziwszy, że 1 stycznia 2016 r. skarżący – z powodu swojej bezczynności – utracił osobowość prawną (został wykreślony z rejestru), a co za tym idzie wygasła także jego zdolność sądowa. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie, które Sąd Okręgowy w S. Wydział VIII Gospodarczy oddalił postanowie- niem z 7 listo pada 2019 r. (sygn. akt […] ). Orzeczenie to, doręczone skarżącemu wraz z uza- sadnieniem 15 listopada 2019 r., zostało przez niego wskazane jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zarządzeniem z 2 czerwca 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 20 czer - wca 2020 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez : wyjaśnienie, czy skarżący kwestionuje art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS z Preambułą Konstytucji, a także, czy art. 45 ust. 1 Konstytucji jest samodzielnym wzorcem kontroli, czy występującym z innym artykułem Konstytucji; wskazanie, które wol- ności lub prawa skarżącego wyrażone w postanowieniach Konstytucji, wskazanych w skardze jako wzorce kontroli – i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone; uzasadnie- nie zarzutu naruszenia przez zakwes tionowany w skardze art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS wolności lub praw skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie; poinformo- wanie, czy od pos tanowienia Sądu Okręgowego w S. Wydział VIII Gospodarczy z 7 listopada 2019 r. (sygn. akt […] ) został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. Skarżący został także zobowiązany do doręczenia : a) pięciu egzemplarzy pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, a także reprezentowania sk arżącego w postę- powaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, okr eślającego sprawę, w związku z którą zosta- ła wniesiona skarga oraz b) egzemplar z a skargi konstytucyjnej wraz z kompletem kopii za- łączników. W piśmie procesowym z 29 czerwca 2020 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do zarządzenia. W jego uzasadnieniu wskazał , że zakwestionowany w skardze art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS jest niezgodny także z art. 2, art. 12, art. 20, art. 22 i art. 46 Konstytucji. Jak zarzucił skarżący, zaskarżony przez niego przepis przez to, że uznaje podmioty nieprzerejestrowane do KRS, ale w dalszym ciągu prowadzące działalność, za wykreślone z dotychczasowego rejestru, nie przewiduje zaś w stosunku do nich trybu przymuszeniowego, naruszył przysługujące mu „prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez sąd”, a także „wolność zrzeszania się, w tym w organizacjach społeczno - zawodowych rolni- ków”, jak też „prawo do własności i innych praw majątkowych”. Trybunał Kon stytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 201 9 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna p odlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na- OTK ZU B/2024 Ts 38/20 poz. 66 3 dania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub, gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. Dopuszczalność merytorycznego rozpoznania skargi jest uzależniona od spełnienia przesłanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji, który stanowi: „Każdy, czyje konstytu- cyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w ustawie wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. Przesłanki wynikające z tej normy konstytucyjnej zostały doprecyzowane w art. 77 ust. 1 i art. 53 u.o.t.p.TK. 3. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna powinna zawiera ć określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. 3.1. Skarżący zakwestionował art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepi- sy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym ( Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.; dalej: p.w.u.KRS ) w brzmieniu: „ Podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami usta wy, o której mowa w art. 1 [tj. ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. ustawy o Krajowym Rejestrze Sądow ym, Dz. U. z 2019 r. poz. 1500, ze zm.; dalej: u.KRS] , które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obo- wiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określo- ne w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b - 2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania”. 3.2. Naruszenie swych praw skarżący wiąże z p ostanowieniem Sądu Okręgowego w S. Wydział VIII Gospodarczy z 7 listopada 2019 r. (sygn. akt […] ), które prawomocnie zakoń- czyło postępowanie o wpis skarżącego do KRS. Trybunał stwierdza, że podstawą tego orze- czenia był m.in. art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.u.KRS, nie był natomiast art. 9 ust. 2a zda- nie drugie, ponieważ skarżący złożył wniosek po 1 stycznia 2016 r. W związku z tym analizowana skarga w zakresie, w jakim skarżący poddał kontroli Trybunału Konstytucyjnego art. 9 ust. 2a zdanie drugie p.w.u.KRS nie spełnia podstawowego warunku wskazanego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. 4. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK, skarga konstytucyjna powinna zawierać wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (pkt 2), a także uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestio- nowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wol- nością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (pkt 3). 4.1. W swoich orzeczeniach Trybunał wielokrotnie wyjaśniał, na czym polega wyko- nanie obowiązków wynikających z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Uzasadnienie zarzutu OTK ZU B/2024 Ts 38/20 poz. 66 4 musi polegać na sformułowaniu takich argumentów, które przemawiają na rzecz niezgodności zachodzącej pomiędzy normami wynikającymi z kwestionowanych przepisów, a normami zawartymi we wzorcach kontroli. P owinno więc opierać się ono na przedstawieniu w skardze konstytucyjnej takiej argumentacji, która uprawdopodobni ewentualną niekonstytucyjność kwestionowanych przepisów. Wymóg właściwego uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów stanowi konsekwencję nałożonego na skarżącego przez ustawo- dawcę ciężaru dowodu; przedstawiana argumentacja winna dopro wadzić do obalenia przyj ę- tego w systemie prawnym domniemania konstytucyjności i legalności przepisów prawa. Try- bunał jest związany granicami wniosku, pytania prawnego lub skargi, co w konsekwencji uniemożliwia samodzielne określanie przez Trybunał przedmiotu kontroli, jak i zastąpienie skarżącego w obowiązku określenia sposobu naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności przez kwestionowane w skardze przepisy (zob. postanowienia TK z: 5 czerwca 2013 r., sygn. SK 25/12, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 68; 13 stycznia 2015 r., sygn. SK 17/13, OTK ZU nr 1/A/2015, poz. 5). 4.2 . Skarżący kwestionuje art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS w ściśle określonym zakresie , tj. w takim , w jakim przepis ten „jest stosowany zamiast trybu przymuszeniowego”, o którym stanowi art. 24 u.KRS. Zdaniem skarżącego przepis ten narusza prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji). 4.3 . Trybunał zauważa, że zarzuty skarżącego są niespójne. Z jednej strony upatruje on niekonstytucyjności zaskarżonej regulacji w tym, że ustawodawca zaniechał wpro wadze- nia trybu przymuszeniowego, a więc nie w rze czywistym brzmieniu art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS, ale w tym, że nie zawiera on treści, ja ką – w jego ocenie – z uwagi na obowiązujące normy konstytucyjne zawierać po winien. W skardze formułuje w związku z tym , choć nie w sposób bezpośredni, zar zut pominięcia prawodawczego. Z drugiej strony formułuje zarzut „zaniedba- nia” przeprowadzenia przez Sąd Rejonowy postępowania, o którym mowa w art. 24 u.KRS oraz „nierozpatrzenia” przez sądy obu instancji zarzutów z uwagi na „od mówienie mu zdol- ności prawnej i zdolności sądowej”. Z kolei w piśmie procesowym z 29 czerwca 2020 r. skar- żący zarzucił, że do naruszenia prawa wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji doszło przez uznanie go za wykreślonego z rejestru ex lege , tj. „bez wydawania w tym zakresie orzeczenia sądu”. 4. 4 . Odnosząc się do powyższych zarzutów Trybunał przypomina, że, skuteczne zakwestionowanie pominięcia prawodawczego wymaga od podmiotu inicjującego postępo- wanie przed Trybunałem wyjątkowej st aranności i zaangażowania (zob. postanowieni e z 2 grudnia 2014 r., sygn. SK 7/14 , OTK ZU nr 11/A/2014, poz. 123, z 2 września 2002 r., sygn. K 17/02 , OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 68 i z 11 grudnia 2002 r., sygn. SK 17/02, OTK ZU nr 7/A/2002, poz. 98). Stawiane w skardze konstytucyjnej zarzuty dotyczące pominięcia ustawodawczego muszą być precyzyjne i nie mogą polegać – tak jak w analizowanej sprawie – na wskazaniu, że kwestionowany przepis nie zawiera konkretnej regulacji, której istnienie zadowalałoby skarżącego (zob. wyrok TK z 19 listopada 2001 r., sygn. K 3/00, OTK ZU nr 8/2001, poz. 251). Z kolei zarzut „zaniedbania” przeprowadzenia przez sąd właściwego postępowa nia przenosi ciężar rozważań na płaszczyznę stosowania prawa, która pozostaje poza zakresem działania Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał jest „sąde m prawa”, a nie „są dem faktów”, dlatego stosowanie prawa, choćby nawet błędne , nie podlega badaniu przez Trybunał Konstytucyjny . Zarzut podniesiony w piśmie procesowym z 29 czerwca 2020 r. nie został natomiast w ogóle uzasadniony. OTK ZU B/2024 Ts 38/20 poz. 66 5 W tym stanie rzeczy Trybunał stwierdza, że skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób za- kwestionowany art. 9 ust. 2a up.w.u.KRS narusza wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy . 5. Zarzuty naruszenia pozostałych praw skarżącego są natomiast oczywiście bezza- sadne. 5.1. Odnośnie zarzutu naruszenia praw skarżącego wynikających z art. 64 ust. 1 Kon- stytucji należy zauważyć, że o prawach majątkowych podmiotów takich jak skarżący nie trak- tuje zakwestionowany w skardze art. 9 ust. 2a, lecz art. 9 ust. 2b p.w.u.KRS. To bowiem ten przepis stanowi o tym, że z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a, a zatem to pod adresem tego przepisu, a nie art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS skarżący winien formułować zarzuty naruszenia jego praw wynikających z art. 64 Konstytucji. Wprawdzie – co podkreśla skarżący – art. 9 ust. 2b p.w.u.KRS był już przedmiotem merytorycznej oceny Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygnaturze P 13 /18, jednak zapadły w tej sprawie wyrok (z 11 grudnia 2 019 r., OTK ZU A/2019, poz. 68) dotyczy niekonstytucyjności tylko normy wyrażonej w zdaniu trzecim tego przepisu. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał wskazał, że art. 9 ust. 2b p.w.u.KRS za- wiera cztery normy prawne, z których każda może być przedmiotem odrębnej kontroli. 5.2. W kwestii zarzutu naruszenia wolności zrzeszania się, w tym zrzeszania się w związkach zawodowych, organizacjach społeczno - zawodowych rolników oraz w organiza- cjach pracodawców (art. 58 ust. 1 i art. 59 ust. 1 i 4 Konstytucji) należy zauważyć, że zaskar- żony przez skarżącego przepis określa jedynie skutek niezłożenia w terminie wniosku o wpis do rejestru. W żaden sposób nie odnosi więc się do tworzenia, funkcjonowania i organizacji takich podmiotów jak skarżący, a także do prawa decydowania przez ich członków o zakoń- czeniu działalności. 6. Trybunał zauważa także, że w piśmie procesowym, stanowiącym odpowiedź na za- rządzenie sędziego Trybunału w sprawie usunięcia braków formalnych skargi , skarżący wskazał nowe wzorce kontroli dla zaskarżonego art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS (art. 2, art. 12, art. 20, art. 22 i art. 46 Konstytucji). Trybunał stwierdza, że rozszerzenie podstaw skargi na- stąpiło już po terminie wniesienia skargi , wynikającym z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Powyższe okoliczności są – zgodnie z art. 64 ust. 4 pkt 1 i 3 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.