Ts 54/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 27 maja 2021 r. Pozycja 93 POSTANOWIENIE z dnia 25 sierpnia 2020 r. Sygn. akt Ts 54 /20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M . J . w sprawie zgodności: 1) art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. − Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) alternatywnie art. 394 3 § 2 pkt 2 wskazanej ustawy z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 2 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej; 2) art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy − Kodeks postę- powania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469) z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 2 Konstytucji p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu . U Z A S A D N I E N I E 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 1 6 marca 2020 r. (data nadania) M . J . (dalej: skarżący) , reprezentowany przez radcę prawnego ustano- wionego pełnomocnik iem z wybor u , wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. 1.1 . Sąd Rejonowy w K . (dalej: Sąd Rejonowy) 19 grudnia 2006 r. wyda ł nakaz zapła- ty (sygn. akt [ … ] ) , od którego skarżący wniósł sprzeciw. 21 października 2009 r. Sąd Rejo- nowy wydał w tej sprawie wyrok , od którego s karżący wniósł apelację . Została ona odrzuco- n a postanowieniem z 2 sierpnia 2010 r . R ozstrzygnięcie to , jak też postanowienie w przed- miocie częściowego zwolnienia od opłaty od zażalenia , zostało zaskarżone przez skarżącego . Zażalenie od pierwszego z orzecze ń zostało odrzucone postanowieniem z 10 maja 2011 r., natomiast od drugiego , oddalone postanowieniem z 16 marca 2011 r. Od tego czasu pozwany składał środki zaskarżenia, które były odrzucane na podstawie art. 370 w związku z art. 397 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. − Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm. ; dalej: k.p.c. ) . OTK ZU B/202 1 Ts 54/20 poz. 93 2 Ostatnie z zażaleń skarżącego wpłynęło do Sądu Rejonowego 12 listopada 2019 r. i dotyczyło postanowienia tego s ądu z 15 października 2019 r. w sprawie odrzucenia kolejne- go zażalenia. Sąd Rejonow y – stosując art. 394 3 k.p.c. – zarządzeniem z 23 grudnia 2019 r. (sygn. akt jw.) pozostawi ł to zażalenie w aktach sprawy bez dalszych czynności jako wnie- sione jedynie dla zwłoki . Jednocześnie Sąd odnotował prawomocność wydawanych od 2010 r. postanowień, których przedmiotem było odrzucenie składanych przez skarżącego śro dków zaskarżenia, jak również prawomocność – z dniem 8 grudnia 2009 r. – wydanego w spra wie wyroku z 21 października 2009 r. Skarżący dołączył do skargi konstytucyjnej kopię zażaleni a od po wyższego orzeczenia , informując jednak, że nie nadano mu dalszego biegu. S karżący 14 stycznia 2020 r. wniósł skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym. Sąd Okręgowy w K . postanowieniem z 20 lutego 2020 r. (sygn. akt [ … ]; dalej: posta- nowienie Sądu Okręgowego) odrzucił powyższą skargę . W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że postępowanie zostało już prawomocnie zakończone , co oznacza, że wniesioną skargę należy uznać za niedopuszczalną, a w konsekwencji odrzucić. Orzeczenie to zostało wskazan e przez skarżącego jako ostateczne rozstrzygnięcie w jego sprawie. 1.2. Niezależnie od sprawy rozpatrywanej przez sądy w K . , r ównolegle toczyło się po- stępowanie przed Sądem Rejonowym w Tychach ( sygn. akt [ … ] ) , w którego toku skarżący wniósł o wyłączenie kilkor ga sędziów oraz referendarzy sądowych z tego sądu. Postanowie- niem z 9 czerwca 2017 r. (sygn. akt jw.) Sąd oddalił wniosek skarżącego w tej sprawie . Z ażalenie od powyższego orzeczeni a zostało odrzucone postanowieniem Sądu Okrę- gowego w K . z 6 lutego 2018 r . ( sygn. akt [ … ] ) . Złożony przez skarżącego wniosek o uza- sadnienie przedmiotowego rozstrzygnięcia został odrzucony postanowieniem Sądu Okręgo- wego w K . z 21 sierpnia 2018 r. (sygn. akt jw. ; dalej: postanowienie z 21 sierpnia 2018 r. ) . Sporządzenia uzasadnienia tego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy w K . odmówił postanowie- niem z 27 grudnia 2018 r. W toku postępowania skarżący składał kolejne , analogiczne wnioski . Ostatnim orze- czeniem wydanym w tym przedmiocie było p ostanowienie Sądu Okręgowego w K . z 26 lute- go 2020 r. (sygn. akt jw. ; dalej: postanowienie z 26 lutego 2020 r. ) , którym odmówiono spo- rządzenia uzasadnienia postanowienia z 26 listopada 20 19 r. (sygn. akt jw.) w przedmiocie odmowy sporządzenia uzasadnienia postanowienia tego sądu z 22 marca 2019 r. ( sygn. akt jw. ). W piśmie z 2 marca 2020 r. (sygn. akt jw. ; dalej: pismo SO ) ‒ do którego załączono postanowienie z 26 listopada 2019 r. ‒ Sąd Okręgowy w K . poucz ył skarżącego , że nie przysługuje mu zażaleni e , jak również poinformował, iż postanowienie to nie podlega uza- sadnieniu ani z urzędu , ani na wniosek. Jednocześnie wyjaśniono , że kolejny wniosek o uza- sadnienie zostanie pozostawiony w aktach sprawy bez nadania mu dalszego biegu . Skarżący dołączył do skargi konstytucyjnej kopię wniosku o uzasadnienie postanowienia z 26 lutego 2020 r. , jednak nie wskazał, czy w sprawie tej zapadło rozstrzygnięcie. Postanowienie z 26 lutego 2020 r. oraz pismo SO zostały wskazane przez skarżącego jako ostateczne roz- strzygnięcia w jego sprawie. Postanowieniem z 24 marca 2020 r. Sąd Apelacyjny w K . (sygn. akt [ … ] ) oddalił skargę skarżącego o stwierdzenie przewlekłości postępowania przed Sądem Okręgowym w K . ( sygn. akt [ … ] ) . 2. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 10 czerwca 2020 r. (dorę- czonym pełnomocnikowi 22 czerwca 2020 r.) skarżący został wezwany do usunięcia brak ów formaln ych skargi , m.in. przez : OTK ZU B/202 1 Ts 54/20 poz. 93 3 a) wskazanie, czy kwestionuje on cały art. 394 3 k.p.c. , czy jego poszczególne jednost- ki redakcyjne , b) doręczenie poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów orzeczeń oraz za- rządzeń wydanych w toku postępowań, które były podstawą wniesienia skargi konstytucyj- nej , c) doręczenie oryginałów lub odpisów poświadczonych za zgodność z oryginałem dokumentów potwierdzających datę otrzymania wskazanych przez skarżącego ostatecznych rozstrzygnięć , d ) wyjaśnienie, czy po wydaniu postanowień, o których mowa w punkcie b , w spra- wach tych zapadły inne rozstrzygnięcia, a jeżeli tak, to doręczenie ich odpisów poświadczo- nych za zgodność z oryginałem oraz 4 kopii , e) podanie informacji, czy od któregoś z orze czeń lub zarządzeń wskazanych w skar- dze został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia , f) wskazanie: − jakie wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w art. 45 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy − Kodeks postępowania cywilneg o oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469), i w jaki sposób , − jakie wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 Konstytucji zosta- ły naruszo ne przez przepis wskazany w wyniku wykonania punktu a, i w jaki sposób. W piśmie procesowym z 26 czerwca 2020 r. (data nadania) skarżący odniósł się do powyższego wezwania. Wskazał , że kwestionuje cały art. 394 3 k.p.c., niemniej z ostrożności procesowej za- skarża alternatywnie art. 393 3 § 2 pkt 2 k.p.c., jako mając y kluczowe znaczenie dla zakwe- stionowanej normy prawnej. Wyjaśnił, że nie wniósł w żadnej ze spraw nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Odnosząc się do art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469) po d niósł , że naru- sza on zasadę zakazu retroakcji . Podkreślił, że zgodnie z utrwalonymi poglądami judykatury oraz or zecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, niedopuszczalna jest nowelizacja przepisów prawa procesowego „w sposób obejmujący już toczące się postępowania”. Zaznaczył , że liczył „na wskazany w ustawie efekt skuteczności swych działań ” , ponadto oczekiwał „ (co naj mniej w sprawie przed S ądem O kręgowym w K . ) uzyskania uzasadnienia orzeczenia, które to prawo d o poznania motywów orzeczeni a wynikało wprost z ustawy” . Stwierdził , że zmiana „praw nabytych” w toku postępowania jest nie do pogodzenia z zasadami państwa prawa oraz prawem do rzetelnej procedury sądowej . Nawiązując do zakwestionowanego art. 393 3 k.p.c. wyjaśnił, że odrzucenie środka za- skarżenia tylko z tego powodu, iż wydłuża postępowani e , jest działaniem naruszającym isto- tę prawa do dwu instancyjnego postępowania. Podkreślił, że z art. 45 Konstytucji nie wynika obowiązek wydania orzeczeni a niezwłocznie lub natychmiast, a sama sprawność postępowa- nia „nie jest jedynym kryterium wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji”. Wskazał też , że „wprowadzenie […] uznaniowego mechanizmu w art. 394.3 KPC i to mechanizmu o bardzo płynnych i niedookreślonych granicach stosowania – jest naruszeniem zarówno prawa do rzetelnego postępowania, jak i prawa do skutecznego środka odwoławczego w zakresie okre- ślonym ustawą ” . OTK ZU B/202 1 Ts 54/20 poz. 93 4 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejaw- nym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymo- gom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono następujące przepisy: a ) art. 394 3 lub alternatywnie art. 394 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. − Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm. ; dalej: k.p.c. ) , o treści: „ § 1 . Niedopuszczalne jest zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki w postępowaniu. § 2 . Za zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki w postępowaniu uważa się: 1) drugie i dalsze zażalenie wniesione przez tę samą stronę na to samo postanowienie, 2) zażalenie na postanowienie wydane w wyniku czynności wywołanych wniesieniem prz ez tę samą stronę wcześniejszego zażalenia ‒ chyba że okoliczności sprawy wykluczają tę ocenę. § 3 . Zażalenie, o którym mowa w § 1, pozostawia się w aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności, w szczególności nie przedstawia się go do rozpoznania sądowi właści- wemu. To samo dotyczy pism związanych z jego wniesieniem . § 4. O pozostawieniu zażalenia i pism związanych z jego wniesieniem zawiadamia się stronę wnoszącą tylko raz ‒ przy wniesieniu zażalenia. § 5. Przepis art. 380 stosuje się odpowiednio ” b) art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy ‒ Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469 ; dalej: ustawa zmieniająca k.p.c. ) w brzmieniu: „Do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustaw zmienianych w art. 1 i art. 5, w brzmieniu nadanym niniej- szą ustawą” . 3. Skarżący jako ostateczne rozstrzygnięci a w jego sprawie wskazał: postanowienie Sądu Okręgowego w K . z 20 lutego 2020 r. (sygn . akt [ … ] ; dalej: postanowienie Sądu Okrę- gowego w K . ), postanowienie Sądu Okręgowego w K . z 26 lutego 2020 r. (sygn. akt [ … ] ; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego w K . ) oraz pismo Sądu Okręgowego w K. z 2 marca 2020 r. (sygn. akt jw. ; pismo Sądu Okręgowego w K. ). 3.1 . Trybunał stwierdza, że pismo Sądu Okręgowego w K. nie może być uznane za ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W piśmie tym nie orzeka- no o prawach czy obowiązkach skarżącego, lecz jedynie pouc zono go, że na postanowienie Sądu Okręgowego w K. nie służy zażaleni e i nie podlega ono uzasadnieniu, jak również o tym, że kolejny wniosek o uzasadnienie zostanie pozostawiony w aktach bez nadania mu dalszego biegu. Sąd Okręgowy w K. nie rozstrzygał o powyższych kwestiach . 3.2 . Trybunał stwierdza również, że ani a rt. 394 3 k.p.c. , ani art. 9 ust. 2 ustawy zmie- niającej k.p.c. nie były podstawą wydania postanowienia Sądu Okręgowego w K. , jak rów- nież, że art. 394 3 k.p.c. nie był podstawą wydania postanowienia Sądu Okręgowego w K. Odnosząc się do rozstrzygnię cia Sądu Okręgowego w K. , Trybunał zauważa, że po- stanowieniem tym odrzucono skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Są- dem Rejonowym w K. (sygn. akt [ … ] ). Jak wynika z uzasadnienia przedmiotowego orzecze- nia , podstawą jego wydania był art. 373 w związku z 397 § 3 k.p.c. w związku z art. 2 ust. 1, OTK ZU B/202 1 Ts 54/20 poz. 93 5 art. 5 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzo- rowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, ze zm.). Sąd Okręgowy w K. nie orzekał o zasad ności wniesionego przez skarżącego zażalenia, lecz w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania. Nie orzekał również w przedmiocie uzasadnienia któregokolwiek z postanowień wydanych w toku postę- powani a przed Sądem Rejonowym w K. W konsekwencji , w sprawie tej nie mógł mieć zasto- sowania ani art. 9 ust. 2 ustawy zmieniającej k.p.c. ani art. 394 3 k.p.c. Ustosunkowując się do postanowieni a Sądu Okręgowego w K. z 26 lutego 2020 r. (sygn. akt [ … ] ) , Trybunał zauważa, że w orzeczeniu tym odmówiono sporządzenia uzasad- nienia postanowienia z 26 listopada 2019 r. (sygn. akt jw. ) w przedmiocie odmowy sporzą- dzenia uzasadnienia postanowienia z 22 marca 2019 r. (sygn. akt jw.). Sąd ten nie rozstrzygał o zażaleniu skarżącego, a t ym samym nie sposób uznać, że art. 394 3 k.p.c. był podstawą jego wydania. 3.3. Niezależnie od powyższego, Trybunał stwierdza, że zarzut niekonstytucyjności art. 9 ust. 2 ustawy zmieniającej k.p.c. jest oczywiście bezzasadny. Z pisma procesowego skarżącego z 26 czerwca 2020 r. (data nadania) wynika, że przed wejściem w życie ustawy zmieniającej k.p.c. – jego zdaniem – mógł on uzyskać „co najmniej” uzasadnienie orzeczenia w sprawie przed Sądem Okręgowym w K. Podkreśla on, że „prawo do poznania motywów orzeczenia wynikało wprost z ustawy [k.p.c.]”. Wyjaśni a , że „ustawodawca jednoznacznie […] wskazał iż orzeczenie kończące postępowanie musi zostać uzasadnione […]”. Trybunał ponownie wskazuje, że postanowieniem Sądu Okręgowego w K. odmówio- no skarżącemu sporządzenia uzasadnienia postanowienia tego sądu z 26 listopada 2019 r. (sygn. akt jw. ) w przedmiocie odmowy sporządzenia uzasadnienia postanowienia z 22 marca 2019 r. (sygn. akt jw.). Postanowienie z 26 listopada 2019 r . nie podlegało uzasadnieniu rów- nież przed wejściem w życie ustawy zmieniającej k.p.c . Nie jest ono orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie . N ie jest i nie było zaskarżalne . W myśl art. 357 § 2 k.p.c., w brzmieniu przed wejściem w życie ustawy zmieniającej k.p.c. , nie podlegało zatem uzasad- nieniu. Tym samym zarzut niekonstytucyjności art. 9 ust. 2 ustawy zmieniającej k.p.c. , należy uznać za oczywiście bezzasadny. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. P O U C Z E N I E Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.