Ts 35/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 października 2020 r. Pozycja 3 3 1 POSTANOWIENIE z dnia 4 czerwca 2020 r. Sygn. akt Ts 35/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Parafii R zymsko - katolickiej w T. w sprawie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietni a 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) w zakresie, w jakim: – „ umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebn ości przesyłu w dobrej wierze w przypadku braku decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [ Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm. ] , art. 70 ust. 1 usta wy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieru - chomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) ” ; – „ umożliwiają doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wykonywanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie z pominięciem zawie - szenia biegu z asiedzenia służebności przes yłu na nieruchomości skar - żące [ go ], które[j] przywrócono własność wywłaszczonych nieruchomości lub przyznano nieruchomości zamienne po przemianach ustroj owych Państwa Polskiego po 1989 r., zgodn ie z ustawą z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) , a który to właściciel został pozbawiony możliwości dochodzenia zwrotu własności swojej nieruchomości z uwagi na obowiązu - jące przepisy prawne w PRL oraz uwarunkowania polityczne, co skutkowało zawieszeniem biegu zasiedzenia służebności gruntowych a następnie służebności przesyłu do czasu prz ywrócenia własności nieruchomości wywłaszczonej bądź przyznania nieruchomości zamienne j w postępowaniu regulacy jnym w stanie wolnym od obciążeń przez Komisję Majątkową ” ; – „ Sąd Najwyższy naruszył art. 398 9 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listo - pada 1964 r. – K odeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) (…) poprzez brak uzasadnienia stanowiska Sądu Najwy ższego OTK ZU B/2020 Ts 35/20 poz. 3 3 1 2 w odniesieniu do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego zawieszenia biegu zasiedzenia służebności prze syłu na nieruchomości skarżące[j] (…) ” , jak też „ naruszył art. 45 ust . 1 w związku z art. 31 ust . 3 i art. 2. Konstytucji Rzeczypos politej Polskiej w związku z pominięciem zastosowania art. 305 2 § 2 k.c. umożliwiającego ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., właściciel nieruchomości moż e żądać odpowiedniego wynagrodzenia w za - mian za ustanowienie służebności przesyłu ” z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art . 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesione j do Trybunału Konstytucyjnego 17 lutego 2020 r. (data nadania) Parafia R zymskokatolicka w T. (dalej: skarżąca), wystąpiła z żądaniem przyto- czonym na tle następującego stanu faktycznego . Skarżąca jest właścicielem działki nr 90 położonej w miejscowości H. (w powiecie inowrocławskim) , na podstawie ugody zawartej przed Komisją Majątkową 2 1 kwietnia 1995 r. w Warszawie. Na działce prowadzona jest linia napowietr zna średniego napięcia 15 kV GPZ P. - G. , tj. następujące od gałęzienia: do stacji ,,T. ” – trzy słupy – jeden rozgałęźny i dwa przelo towe oraz do stacji ,,H. ” – jeden słup rozgałęźny i dwa przelotowe. O dgałęzienie do stacji ,,T. ” zostało wybudowane w roku 1976, zaś do stacji ,,H. ” w roku 2001 . „ Linia ta została pobudowana w oparciu o decyzję z dnia 18 maja 2001 r . , a jej odbiór techniczny na- stąpił w dniu 14 paźdz iernika 2001 r. ” . Linie energetyczne wchodzą w skład przedsiębiorstwa przesyłowego prowadzonego przez Enea Operator Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: przedsię- biorstwo energetyczne). W piśmie z 7 marca 2016 r. skarżąca wezwała przedsiębiorstwo energetyczne do za- warcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem. Uzyskała jednak odpowiedź odmowną. W związku z tym skarżąca wystąpiła d o Sądu Rejonowego w I. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) z wnioskiem o ustan owienie na tej nieruchomości na rzecz przedsię- biorstwa energetycznego służebności przesyłu, której treścią jest znoszenie istnienia posado- wionych urządzeń przesyłowych i linii napowietrznej 15 k V, w tym praw a korzystania z nie- ruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji i remontów t ej linii wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem oraz przebiegu wskaza- nym w załączonej do wniosku mapie poglądowej, za jednorazowym wynagrodzeniem. Postanowieniem z 26 kwietnia 2 017 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejonowy w I. oddalił wniosek skarżącej o ustanowienie za jednorazowym wynagrodzeniem służebności przesyłu. Postanowieniem z 23 listopada 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w B. II Wy- dział Cywilny Odwoławczy oddalił apelację skarżącej , podziel ając ustalenia faktyczne Sądu R ejonowego . R ozstrzygnięcie o bezzasadności żądania wnioskodawczyni oparł jednak na częściowo odmiennej argumentacji prawnej . Stacja „ H. ” została wybudowana po uprzednim uzyskaniu 19 kwietnia 2001 r. zgody poprzedniego proboszcza skarżącej, który wyraźnie oświadczył, że wyraża zgodę na usytuowanie na działce linii napowietrznej. Natomiast o dno- śnie stacji ,,T. ” , wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji , „ należało jednak rozpatrzyć za- OTK ZU B/2020 Ts 35/20 poz. 3 3 1 3 rzut zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu ” . Wska- zano , że 7 stycznia 2011 r. doszło do zasiedzenia służebnoś ci gruntowej o treści służebności przesyłu. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła ska rgę kasacyjną, która został a oddalona p ostanowieniem Sądu Najwyższego z 11 września 2019 r. (sygn. akt […] ). Orzeczenie zosta- ło doręczone pełnomocnikowi skarżącej 19 listopada 2019 r. Skarżąca oświadczyła, że orze- czeniem ostatecznym w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest powyższe postanowienie Sądu Najwyższego (s . 6 skargi) . Zdaniem skarżącej wykładnia k westionowanych przepisów, przyjęta w dotychczaso- wym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, zgodnie z którą „ możliwe jest zasiedzenie przez przedsiębiorstwo energetyczne służebności gruntowej o treści odpo- wiadającej służebności przesyłu (kt óra została wprowadzona do systemu prawnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 116, poz. 731) i doliczenie okresu posiadania słu- żebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu do okresu posiadania słu- żebności przesyłu oraz pominięcie zawieszenia ewentualnego okresu za siedzenia służebności gruntowej i przesyłu w czasie gdy właściciel nie mógł dysponować własnością swojej nier u- chomości wywłaszczonej w okresie PRL do czasu jej zwrotu po przemianach ustrojowych po 1989 r. bądź miał przyznaną nieruchomość zamienną w postępowaniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową prowadzonym zgodnie z przepisami ustawy z 17 maja 1989 r. o stosun ku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) ” , narusza konstytucyjne prawo własności, zasady proporcjonalności, równości wobec prawa oraz d emokratycznego państwa prawnego i prawa do rzetelnego procesu . Skarżąca wskazała ponadto (s. 3 skargi ) na naruszenie: art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 w związku z art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związk u z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 k.c. w związku z art. 35 ustawy z dnia 12 mar - ca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.), art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywła - szczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, po z. 127, ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nierucho mościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) w związku z art. 61 i art. 63 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji, a także na naruszenie art. 398 9 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks p ostępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.). Wskazane przepisy określiła „ przedmiotem skargi ” . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowe j fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na- dania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2 - 4 u.o.t.p. TK. 2. Jak stanowi art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub pra- wa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w u.o.t.p. TK, wnieść skargę do OTK ZU B/2020 Ts 35/20 poz. 3 3 1 4 Trybu nału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu nor- matywnego, na podstawie któr ego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga konstytucyjna może być wniesiona po wy- czerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia dorę- czenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ost atecznego roz- strzygnięcia. Zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą Trybuna łu, wyczerpanie drogi prawnej w rozu- mieniu art. 77 ust. 1 u.o. t.p. TK oznacza skorzystanie z przysługujących skarżącej zwyczaj- nych środków odwoławczych, zaś wystąpienie ze środkami o ch arakterze nadzwyczajnym nie ma wpływu na bieg terminu do zł ożenia skargi konstytucyjnej. W c hwili uzyskania przez skarżącą orzeczenia sądowego wyka zującego walor prawomocności, a więc orzeczenia, co do którego nie przysługują już zwyczajne środki odwoławcz e, wypełniony zostaje obowiązek wynikający z wymienionego przepisu . Wydanie takiego orzecze nia nadaje bowiem – nie- zbędny w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji – walor ostateczności rozstrzygnięciu, z wydaniem któ rego skarżąca wiąże zarzut naruszenia jej wol ności lub praw. Podjęcie kolejnych kroków zmierzających d o wzruszenia takiego orzeczenia – także wówczas, gdy towarzyszy im wyda- nie w sprawie dalszych rozstrzygnięć – nie mieści się już w zakresie pojęcia „ wyczerpania drogi prawnej ” (zob. postanowienie TK z 20 czerwca 201 7 r., sy gn. Ts 82/17, OTK ZU B/2017, poz. 219). Trybunał podkreśla, że ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konsty- tucji oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, wydanym w postępowaniu cywilnym, jest prawomocny wyrok lub postanowienie, natomiast skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskar- żenia. Bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej rozpoczyna się tym samym w momencie uzyskania przez skarżąc ą prawomocnego wyroku lub postanowienia sądu drugiej instancji. Wniesienie skargi kas acyjnej w postępowaniu cywilnym, jako nadzwyczajnego środka za- skarżenia, jest przy tym irrelewantne dla biegu tego terminu. W sprawie, w związku z którą skarżąca wniosła skargę konstytucyjną – jak stwierdza Trybunał – ostatecznym orzec zeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest prawomoc- ne postanowien ie Sądu Okręgowego w B. II Wydział Cywilny Odwoławczy z 23 listopada 2017 r. (sygn. akt […] ), którym sąd oddalił apelację skarżącej. Właśnie to orzeczenie osta- tecznie ukształtowało sytuację prawną skarżą cej, z którą wiążą się stawiane przez nią zarzuty. A zatem to od daty doręczenia tego orzeczenia, nie zaś – jak przyjęła skarżąca – postano wie- nia Sądu Najwyższego z 11 września 2019 r. , oddalającego skargę kasacyjną, roz począł się bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. Skarżąca wniosła skargę konstytucyjną dopie- ro 3 lutego 2020 r., a zatem przekroczyła, określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, termin jej wniesienia. 3 . Powyższe okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.