Ts 44/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 10 lutego 2021 r. Pozycja 12 POSTANOWIENIE z dnia 8 maja 2020 r. Sygn. akt Ts 44/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konsty tucyjnej Parafii r zymsko - katolickiej w M. w sprawie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) w zakresie, w jakim: – ,,umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebn ości przesyłu w dobrej wierze w przypadku braku decyzji administracyjnej wydane j na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości [Dz. U. z 1974 r. N r 10 poz. 64, ze zm.] , art. 70 ust. 1 usta wy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu ni eruchomości [ Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.] lub art. 124 ust. 1 usta wy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami [Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.]” ; – ,,umożliwiają doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wyko nywanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez za siedzenie z pominięciem zawie - szenia biegu zasiedzenia służebności przesyłu na nieruchomości skarżące[j], które[j] przywrócono własność wywłaszczonych nieruchomości po prze - mianach ustrojowych Państwa Polskiego po 1989 r., zgodnie z ustawą z [dnia] 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1169, ze zm.), a który to właściciel został pozbawiony możliwości dochodzenia zwrotu własności swojej nieruchomości z uwagi na obowiązujące przepisy pra wne w PRL oraz uwarunkowania polityczne, co skutkowało zawieszeniem biegu zasiedzenia służebności gruntowych a na stępnie służebności przesyłu do czasu przy - wrócenia własności bądź przyznania nieruchomości zamiennej w postępo - waniu regulacyjnym przed Komisj ą Majątkową” z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, OTK ZU B/202 1 Ts 44/19 poz. 12 2 p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybu nału Konstytucyjnego 20 marca 2019 r. (data nadania) Parafia r zymskokatolicka w M. (dalej: skar żąca ) , wystąpił a z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Skarżąca jest właścicielem nieruchomości położonej w M., gmina S. , ( dział k a nr […] ) , k tórą uzyskała w następstwie ugody zawartej 3 czerwca 1992 r. przed Komisją Majątkową w Warszawie (nr […] ). Przez wskazane nieruchomości przebiegają linie energetyczne, kt órych właścicielem jest Enea Operator Sp. z o.o. z siedzibą w P . (dalej: przedsiębiorstwo energetyczne). Pismem z 26 lutego 2016 r. skarżąca wezwała przedsiębiorstwo energetyczne do zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrod zeni em i o wypłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Uzyskała jednak odpowiedź odmowną. W związku z tym skarż ąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w M. (dalej: Sąd Rejonowy) z wnioskiem o ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu na tej nieruchomości na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego, którego treścią miało być znoszenie istnienia dotychczas posadowionych urządzeń przesyłowych i linii napowietrznej (15 kV), w tym prawa korzystania z nieruchomości obci ążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji i remontów tyc h linii wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem, za jednorazowym wynagrodzeniem. Postanowieniem z 26 maja 2017 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżącej, wskazując, ż e poprzednik prawny p rzedsiębiorstwa energetycznego, ,, uzyskując własność urządzeń energetycznych pobudowanych na swoim gruncie, zyskał również tytuł prawny do korzystania z nieruchomości w postaci ograniczonego prawa rzeczowego, które następnie zostało pr zeniesione na jego następców prawnych ” . Niezależnie od powyższego, Sąd Rejonowy podzielił zarzut przedsiębiorstwa energetycznego dotyczący nabycia służebności w drodze zasiedzenia. Postanowieniem z 7 grudnia 2017 r. (sygn. a kt […] ) Sąd Okręgowy w B. oddal ił ape - lację skarżącej. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Postanowieniem z 18 października 2018 r. (sygn. akt […] ) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasa - cyjnej do rozpoznania. Orzeczenie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 21 grudnia 2018 r. Zarządzeniem sędziego Trybunału Kon stytucyjnego z 16 października 2019 r. (dorę - czonym pełnomocnikowi skarżącej 24 października 2019 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: przesłanie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej ora z reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytu cyjnym, określającego sprawę, w związku z którą została wniesiona skarga konstytucyjna wraz z jego czterema kopiami; wykazanie (przez doręczenie oryginału dokumentów lub ich kopii poświadczonych przez pełnomocnika z a zgodność z oryginałem oraz ich czterech kopii) umocowania księdza J.D. do działania w imieniu mocodawcy; dokładne określenie przedmiotu skargi konstytucyjnej przez podanie odpowiedniej pozycji w Dzienniku Ustaw; wskazanie, które wolności lub prawa skarżą cej, wyrażone w art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zostały naruszone OTK ZU B/202 1 Ts 44/19 poz. 12 3 przez zakwestionowany w skardze art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z ar t. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Ko - deks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.; dalej: k.c.) oraz wyjaśnienie, w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy na ruszają wolności lub prawa skarżącej. W piśmie procesowym z 31 października 2019 r. (data nadania) skarżąca odniosła się do zarządzenia sędziego TK . Wskazała w nim również na naruszenie: art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 w związku z art. 292 w zwi ązku z art. 172 § 1 w związku z ar t. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 k.c. w związku z art. 35 u stawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.), art. 7 0 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), a rt. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nierucho mościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) w związku z art. 61 i art. 63 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) z art. 2, art. 21 u st. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji. Powyższe przepisy skarżąca określiła ,,przedmiotem skargi konstytucyjnej”. Zdaniem skarżącej wykładnia kwesti onowanych przepisów, przyjęta w dotychczaso - wym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, zgod nie z którą ,,możliwe jest zasiedzenie przez przedsiębiorstwo energetyczne służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (która została wprowadzona do systemu prawnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmian ie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych us taw, Dz. U. Nr 116, poz. 731) i doliczenie okresu posiadania służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu do okresu posiadania służebności przesyłu oraz pominięcie zawieszenia ewe ntu alnego okresu zasiedz enia służebności gruntowej i przesyłu w czasie gdy właściciel nie mógł dysponować własnością swojej nieruchomości wywłaszczonej w okresie PRL do czasu jej zwrotu po przemianach ustrojowych po 1989 r. w postępowaniu regulacyjnym przed K omisją Majątkową przeprowadzonym zgodnie z przepisami ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.)”, narusza konstytucyjne prawo własności, zasady proporcjonalności, r ówności wobec prawa oraz demokratycznego państwa prawnego. Trybunał Kon stytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 201 9 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, m a prawo, na zasadach określonych w u.o.t.p. TK, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu no rmatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolności ach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konsty - tucji. OTK ZU B/202 1 Ts 44/19 poz. 12 4 W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna może zostać wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżące mu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą Trybuna łu, wyczerpanie drogi prawnej w rozu - mieniu art. 77 ust. 1 u.o .t.p. TK oznacza skorzystanie z przysługujących skarżącemu zwycz ajnych środ ków odwoławczych. W ystąpienie natomiast ze środkami o charakterze nadzwyczajnym nie ma wpływu na bieg terminu do złożenia skargi konstytucyjnej. W chwili uzyskania przez skarżącego orzeczenia sądowego wyka zującego walor prawomocności, a więc orz eczenia, co do którego nie przysługują już zwyczajne środki odwoławcze, wypełniony zostaje obowiązek wynikający z art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Wydanie takiego orzeczenia nadaje bowiem – niezbędny w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji – walor ostate - czności r ozstrzygnięciu, z wydaniem którego skarżący wiąże zarzut naruszenia jego wolnoś ci lub praw. Podjęcie d alszych kroków zmierzających do wzruszenia takiego orzeczenia, także wówczas, gdy towarzyszy im wydanie w sprawie dalszych rozs trzygnięć, nie mieści się j uż w zakresie pojęcia ,,wyczerpania drogi prawn ej” (zob. postanowienie TK z 20 czerwca 20 17 r., sygn. Ts 82/17, OTK ZU B/2017, poz. 219). Trybunał podkreśla, że ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konsty - tucji oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, wydanym w postępowaniu cywilnym, jest prawomocny wyrok lub postanowienie, natomiast skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskar żenia. Bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej rozpoczyna się tym samym w momencie uzyskania przez skarżącego prawomocnego wyroku lub postanowienia sądu drugiej instancji. Wniesienie skargi kasacyjnej w postęp owaniu cywilnym (albo kasacji w postępowa niu karnym), jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jest irrelewantne dla biegu tego terminu. Trybunał stwierdza, że w sprawie, w związku z którą skarżąca wniosła skargę konsty - tucyjną, ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego w B. z 7 grudnia 2017 r. (sygn. akt […] ), którym sąd oddali ł apelację skarżącej. To właśnie orzeczenie ostatecznie ukształtowało sytuację prawną skarżącej, z którą wiążą si ę stawiane przez nią zarzuty. A zatem to o d daty doręczenia tego orzeczenia, nie zaś – jak przyjęła skarżąca – postanowienia Sądu Najwyższego z 18 paździer - nika 2018 r., rozpoczął się bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. Skarżąca wniosła skargę konstytucyjną dopiero 20 marca 2019 r. (trz y miesiące od doręczenia jej pełnomo - cnikowi postanowienia Sądu Najwyższego), a zatem przekroczyła, określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, termin jej wniesienia. 3. Trybunał wskazuje ponadto , że określen ie ,,przedmiotu skargi” przez skarżącą w piśmie pr ocesowym stanowiącym odpowiedź na zarządzenie sędziego w sprawie usunięcia braków formalnych, należy uznać za niedopuszczalne rozszerzenie przedmiotu skargi konstytucyjnej. Zostało ono bowiem dokonane już po terminie określonym w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK . 4. Powyższe okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Biorąc pod uwagę powyższe Trybunał Konstyt ucyjny postanowił jak w sentencji . OTK ZU B/202 1 Ts 44/19 poz. 12 5 POUCZENI E Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżąc ej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od da ty jego doręczenia .