Ts 182/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 21 września 2020 r. Pozycja 282 POSTANOWIENIE z dnia 4 marca 2020 r. Sygn. akt Ts 182/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Parafii Rzymsko - Katolickiej w S . w sprawie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) w zakresie, w jakim: – „umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu w dobrej wierze w przypadku braku decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nierucho - mości [Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm. ] , art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.), (…)” – „umożliwiają doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wykonywanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widoczneg o urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie z pominięciem zawiesze - nia biegu zasiedzenia służebności przesyłu na nieruchomości skarżące[j], które[j] przy wrócono własność wywłaszczonych nieruchomości po przemianach ustrojowych Państwa Polskiego po 1989 r., zgodnie z ustawą z [dnia] 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.), a który to właściciel został pozbawiony możliwości dochodzenia zwrotu własności swojej nieruchomości z uwagi na obowiązujące przepisy prawne w PRL oraz uwarunkowania polityczne, co skutkowało zawieszeniem biegu zasiedzenia służebności gruntowych a następnie służebności przesyłu do czasu przy - wrócenia własności bądź przyznania nieruchomości zamiennej w postępo - waniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową” – „Sąd Najwyższy naruszył art. 398 9 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listo - pada 1964 r. – K odeks postępow ania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) (…) poprzez brak uzasadnienia stanowiska Sądu Najwyższego OTK ZU B/2020 Ts 182/19 poz. 282 2 odmawiającego przyjęci[a] skargi kasacyjnej do rozpoznania w odniesieniu do zarzutów skargi kasacyjnej” z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust . 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 grudnia 2019 r. (data nadania) Parafia Rzymsko - Katolicka w S . (dalej: skarżąca), wystąpiła z żąda- niem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego . Skarżąca jest właścicielem nieruchomości (zapisanej w księdze wieczystej pod nr […] ), którą uzyskała od Skarbu Państwa w następstwie orzeczenia Komisj i Majątkow ej w Warszawie z 26 czerwca 1992 r. (nr […] ). Przez nieruchomość skarżącej przebiegają linie energetyczne, których właścicielem jest ENEA Operator Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (dalej: przedsiębiorstwo energetyczne albo spółka). W pi śmie z 2 marca 2016 r. skarżąca we- zwała przedsiębiorstwo energetyczne do zawarcia odpłatnej umowy o ustanowienie służebno- ści przesyłu oraz zapłaty za bezumowne korzystanie z powyższej nieruchomości . Uzyskała jednak odpowiedź odmowną. W związku z tym skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w M . Wydział I Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) z wnioskiem o ustanowienie na tej nieruchomości służebno ści przesyłu polegającej na znoszeniu istnienia dotychczas posadowionych urządzeń przesyłowych i linii napowietrznych ( 0,4 kV i 15 kV), w tym prawa korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji i remontów tych lini i wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem, za jednorazowym wynagrodzeniem. Postanowieniem z 13 l ipca 201 7 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżącej wskazawszy, że w wyniku wejścia w życie (z dniem 7 stycznia 1991 r.) u stawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz o zmia- nie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6), doszło do uwłaszczenia przedsię- biorstw państwowych na majątku ruchomym Skarbu Państwa. W związku z tym poprzednik prawny przedsiębiorstwa energetycznego (Zakład Energetyczny w B . ), uzyskując własność urządzeń energetycznych pobudowanych na swoim gruncie, zyskał również tytuł prawny do korzystania z nieruchomości w postaci ograniczonego prawa rzeczowego, kt óre następnie zostało przeniesione na jego następców prawnych, a w konsekwencji na spółkę. Niezależnie od powyższego Sąd Rejonowy stwierdził, że w analizowanej sprawie doszło także do z asie- dzenia służebności przesyłu przez przedsiębiorstwo energetyczne . Postanowieniem z 22 l utego 2018 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w B . II Wydział Cywilny Odwoławczy oddalił apelację skarżącej . Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Postanowieniem z 3 li - pca 2019 r. (sygn. akt […] ) Sąd Najwyższy o d mówił przyjęcia do rozpoznania tego środka prawnego. Orzeczenie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 13 września 2019 r. Skarżąca oświadczyła, że skarga konstytucyjna dotyczy zarówno postanowienia Sądu Najwyższego, jak i postanowienia Sądu Okręgowego, ale orzeczeniem ostatecznym w rozu- mieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postanowienie Sądu Najwyższego. Zdaniem skarżącej wykładnia kwestionowanych przepisów, przyjęta w dotychcza so - wym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, zgodnie z którą „możliwe OTK ZU B/2020 Ts 182/19 poz. 282 3 jest zasiedzenie przez przedsiębiorstwo energetyczne służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (która została wprowadzona do systemu prawnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 116, poz. 731) i doliczenie okresu posiadania służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu do okresu posiadania służebności przesyłu oraz pominięcie zawieszenia ewentualnego okresu zawieszenia służebności gruntowej i przesyłu w czasie, gdy właściciel nie mógł dysponować własnością swojej nieruchomości wywłaszczonej w okresie PRL do czasu jej zwrotu po przemianach us trojowych po 1989 r. w postępowaniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową prowadzonym zgodnie z przepisami ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.)”, narusza konsty tucyjne prawo własności, zasady proporcjonalności, równości wobec prawa oraz demokratycznego państwa prawnego . Zdaniem skarżącej wykładnia zaskarżonych przez nią przepisów narusza także „ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności, (…)”. Skarżąca wskazał a ponadto (s. 2) na naruszenie: art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 w związku z art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) w związku z art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.), art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieru - chomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) w związku z art. 61 i art. 63 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji, a także na naruszenie art. 398 9 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.). Jak zarzuciła skarżąca , „Sąd Najwyższy odmawiając przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie prze - prowadził rozeznania zasadności skargi poprzestając w swoim uzasadnieniu na zacytowaniu przepisów art. 398 9 § 1 i 2 i [art.] 398 13 ” k.p.c. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organ izacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – sp raw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na- dania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2 - 4 u.o.t.p. TK. 2. Jak stanowi art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub pra- wa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w u.o.t.p. TK, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu nor- matywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W myśl a rt. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga konstytucyjna może być wniesiona po wy- czerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia dorę- OTK ZU B/2020 Ts 182/19 poz. 282 4 czenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego roz- strzygni ęcia. Zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą Trybunału, wyczerpanie drogi prawnej w rozu- mieniu art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK oznacza skorzystanie z przysługujących skarżącemu zwy- czajnych środków odwoławczych, zaś wystąpienie ze środkami o charakterze nadzwyczaj nym nie ma wpływu na bieg terminu do złożenia skargi konstytucyjnej. W chwili uzyskania przez skarżącego orzeczenia sądowego wykazującego walor prawomocności, a więc orzeczenia, co do którego nie przysługują już zwyczajne środki odwoławcze, wypełniony zost aje obowiązek wynikający z art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Wydanie takiego orzeczenia nadaje bowiem – nie- zbędny w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji – walor ostateczności rozstrzygnięciu, z wydaniem którego skarżący wiąże zarzut naruszenia jego wolności lub pr aw. Podjęcie następnie dal- szych kroków zmierzających do wzruszenia takiego orzeczenia, także wówczas, gdy towarzy- szy im wydanie w sprawie dalszych rozstrzygnięć, nie mieści się już w zakresie pojęcia „wy- czerpania drogi prawnej” (zob. postanowienie TK z 20 czerwca 2017 r., sygn. Ts 82/17, OTK ZU nr B/2017, poz. 219). Trybunał podkreśla, że ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konsty- tucji oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, wydanym w postępowaniu cywilnym, jest prawomocny wyrok lub postanowienie, natomiast skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskar- żenia. Bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej rozpoczyna się tym samym w momencie uzyskania przez skarżącego prawomocnego wyroku lub postanowienia sądu drugiej instancji. Wniesienie skargi kasacyjnej w postępowaniu cywilnym (albo kasacji w postępowaniu kar- nym), jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jest przy tym irrelewantne dla biegu tego terminu. W sprawie, w związku z którą skarżąca wniosła skargę konstytucyjną – jak stwierdza Trybunał – ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest prawomoc- ne postanowienie Sądu Okręgowego w B . II Wydział Cywilny Odwoławczy z 22 lutego 2018 r. (sygn. akt […] ), którym sąd oddalił apelację skarżącej. Właśnie to orzeczenie os ta- tecznie ukształtowało sytuację prawną skarżącej, z którą wiążą się stawiane przez nią zarzuty. A zatem to od daty doręczenia tego orzeczenia, nie zaś – jak przyjęła skarżąca – postanowie- nia Sądu Najwyższego z 3 lipca 2019 r., rozpoczął się bieg terminu w niesienia skargi konsty- tucyjnej. Skarżąca wniosła skargę konstytucyjną dopiero 6 grudnia 2019 r., a zatem przekro- czyła, określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, termin jej wniesienia. 3. Powyższe okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. T K – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji . POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.