Ts 118/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 września 2020 r. Pozycja 26 9 POSTANOWIENIE z dnia 4 marca 2020 r. Sygn. akt Ts 118/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Parafii Rzymsko - Katolickiej w R . w sprawie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) w zakresie, w jakim: – „umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu w dobrej wierze w przypadku braku decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nierucho - mości [Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.], art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości [Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.] lub art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami [Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.]” – „ umożliwiają doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wykonywanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie z pominięciem zawiesz - enia biegu zasiedze nia służebności przesyłu na nieruchomości skarżące [j] , które [j] przywrócono własność wywłaszczonych nieruchomości po przemia - nach ustrojowych Państwa Polskiego po 1989 r., zgodnie z ustawą z [dnia] 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickieg o w Rzeczy - pospolitej Polskiej (Dz. U. z 201 3 r. poz. 1169 , ze zm.) , a który to właściciel został pozbawiony możliwości dochodzenia zwrotu własności swojej nieruchomości z uwagi na obowiązujące przepisy prawne w PRL oraz uwarunkowania polityczne, co skutkowało zawieszeniem biegu zasiedzenia służebności gruntowych a następnie służebności przesyłu do czasu przy - wrócenia własności bądź przyznania nieruchomości zamiennej w postępo - waniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową” – „Sąd Najwyższy mylnie wskazuje, iż nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę bez wyraźnego wskazania, dlaczego skarga nie może być przyjęta do rozpoznania” OTK ZU B/2020 Ts 118/19 poz. 26 9 2 z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 u st. 1 - 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADN I ENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 lipca 2019 r. (data nadania) Parafia Rzymsko - Katolicka w R . (dalej: skarżąca), wystąpiła z żądaniem przy- toczonym na tle następującego stanu faktycznego . Skarżąca jest właścicielem nieruchomości ( zapisanej w księdze wieczystej pod nr […] ) , którą u zyskała od Skarbu Państwa w następstwie ugody zawartej 22 czerwca 1994 r. przed Komisją Majątkową w Warszawie (nr […] ) . Przez nieruchomość skarżącej przebiegają linie energetyczne, których właścicielem jest ENEA Operator Sp. z o.o. z siedzibą w Pozna- niu (dalej: przedsiębiorstwo energetyczne albo spółka ). W piśmie z 26 lutego 2016 r. skarżąca wezwała przedsiębiorstwo energe tyczne do zawarcia odpłatnej umowy o ustanowienie słu- żebności przesyłu . U zyskała jednak odpowiedź odmowną. W związku z tym s karżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w M . I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy albo sąd pierwszej instancji ) z wnioskiem o ustanowienie na tej nieru- chomości służebności przesyłu polegającej na znoszeniu istnienia dotychczas posadowionych urządzeń przesyłowych i linii napowietrznych (15 kV i 0,4 kV), w tym prawa korzystania z nieruch omości obciążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji i remontów wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem, za jednorazowym wyna- grodzeniem. Postanowieniem z 13 lipca 2017 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejonowy oddalił wniosek skar żącej wskazawszy, że w wyniku wejścia w życie ( z dniem 7 stycznia 1991 r. ) ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz o zmia- nie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6) , doszło do uwłaszczenia przedsię- biorstw państwowych na majątku ru chomym Skarbu Państwa. W związku z tym poprzednik prawny przedsiębiorstwa energetycznego (Zakład Energetyczny Bydgoszcz w Bydgoszczy) , uzyskując własność urządzeń energetycznych pobudowanych na swoim gr uncie, zyskał rów- nież tytuł prawny do korzystania z nieruchomości w postaci ograniczonego prawa rzeczowe- go, które następnie zostało przeniesione na jego następców prawnych, a w konsekwencji na spółkę. Niezależnie od powyższego , Sąd Rejonowy podzielił zarzu t przedsiębiorstwa energe- tycznego nabycia służebności w drodze zasiedzenia. Postanowieniem z 20 lutego 2018 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w B . II Wydział Cywilny Odwoławczy oddalił apelację skarżącej, podzieliwszy zarówno ustalenia faktyczne, jak i ich ocenę prawną dokonan e przez sąd pierwszej instancji. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Postanowieniem z 20 marca 2019 r. (sygn. akt […] ) Sąd Najwyższy o d mówił przyjęcia do rozpoznania tego środka prawnego. Orzeczenie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 23 kwietnia 2019 r. Skarżąca oświadczyła, że skarga konstytucyjna dotyczy zarówno postanowienia Sądu Najwyższego, jak i postanowien ia Sądu Okręgowego, ale orzeczeniem ostatecznym w rozu- mieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postanowienie Sądu Najwyższego. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 16 października 2019 r. (dorę- czonym pełnomocnikowi skarżącej 24 października 2019 r.) skarżąca została wezwana do OTK ZU B/2020 Ts 118/19 poz. 26 9 3 usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: dokładne określenie jej przedmio- tu, tj. podanie odpowiedniej pozycji w Dzienniku Ustaw; wskazanie, które wolności lub pra- wa skarżącej wy rażone w art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm. ; dalej: k.c. ); wyjaśnienie, w jaki sposób zakwestionowane w skar- dze konstytucyjnej przepisy naruszają wolności i prawa sk arżącej; doręczenie pełnomocnic- twa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącej w post ę powaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, określającego sprawę, w związku z którą została wniesiona skarga konstytucyjna oraz jego czterech kopii; wykaza- nie (przez doręczenie oryginału dokumentów lub ich kopii poświadczonych przez pełnomoc- nika za zgodność z oryginałem ora z ich czterech kopii) umocowania księdza M . G . do działa- nia za moco dawcę . Skarżąca została także zobowiązana do doręczenia kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem, s. 4 i 5 uzasadnienia postanowienia Sądu Re- jonowego z 13 lipca 2017 r. (sygn. akt […] ) oraz ich czterech kopii. W piśmie procesowym złożonym w Trybunale Konstytucyjnym 31 października 2019 r. skarżąca odniosła się do zarządzenia. Wskazała w nim na naruszenie: art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 w związku z art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w zwią zku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 k.c. w związku z art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.), art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) w związku z art. 61 i art. 63 ustawy z dnia 1 7 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytuc ji. Powyższe przepisy skarżąca określiła „przedmiotem skargi konstytucyjnej”. Zdaniem skarżącej wykładnia kwestionowanych przepisów, przyjęta w dotychczas - sowym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, zgodnie z którą „możliwe jest zasiedzenie przez przedsiębiorstwo energetyczne służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (która została wprowadzona do systemu prawnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywil ny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 116, poz. 731) i doliczenie okresu posiadania służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu do okresu posiadania służebności przesyłu oraz pominięcie zawieszenia ewentualnego okresu zawieszeni a służebności gruntowej i przesyłu w czasie, gdy właściciel nie mógł dysponować własnością swojej nieruchomości wywłaszczonej w okresie PRL do czasu jej zwrotu po przemianach ustrojowych po 1989 r. w postępowaniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową prowad zonym zgodnie z przepisami ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.)”, narusza konstytucyjne prawo własności, zasady proporcjonalności, równości wobec prawa oraz de mokratycznego państwa prawnego. S karżąca zarzuciła ponadto , że „Sąd Najwyższy w sposób całkowicie mylny przyjął, iż jest związany stanem faktycznym ustalonym w sprawie (…)”. OTK ZU B/2020 Ts 118/19 poz. 26 9 4 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p. TK) , skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na- dania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasa dna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2 - 4 u.o.t.p. TK. 2. Jak stanowi art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub pra- wa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w u.o.t.p. TK, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu nor- matywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określon ych w Konstytucji. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga konstytucyjna może być wniesiona po wy- czerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia dorę- czeni a skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub inne go ostatecznego roz- strzygnięcia. Zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą Trybunału , wyczerpanie drogi prawnej w rozu- mieniu art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK oznacza skorzystanie z przysługujących skarżącemu zwy- czajnych środków odwoławczych, zaś wystąpienie ze środkami o charakterze nadzwyczajnym nie ma wpływu na bieg terminu do złożenia skargi konstytucyjnej. W chwili uzyskania przez skarżącego orzeczenia sądowego wykazującego walor prawomocności, a więc orzeczenia, co do którego nie przysługują już zwyczajne środki odwoławcze, wypełniony zostaje obowiązek wynikający z art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK . Wydanie takiego orzeczenia nadaje bowiem – nie- zbędny w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji – walor ostateczności rozstrzygnięciu, z wydaniem którego skarżący wiąże zarzut naruszenia jego wolności lub praw. Podjęcie następnie dal- szych kroków zmierzających do wzruszenia takiego orzeczenia, także wówczas, gdy towarzy- szy im wydanie w sprawie dalszych rozstrzygnięć, nie mieści się już w zakresie pojęcia „wy- czerpania drog i prawnej” (zob. postanowienie TK z 20 czerwca 2017 r., sygn. Ts 82/17, OTK ZU nr B/2017, poz. 219). Trybunał podkreśla, że ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konsty- tucji oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, wydanym w postępowaniu cywilnym, je st prawomocny wyrok lub postanowienie, natomiast skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskar- żenia. B ieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej rozpoczyna się tym samym w momencie uzyskania przez skarżącego prawomocnego wyroku lub postanowienia są du drugiej instancji . W niesienie skargi kasacyjnej w postępowaniu cywilnym (albo kasacji w postępowaniu kar- nym) , jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia , jest przy tym irrelewantne dla biegu tego terminu. W sprawie, w związku z którą skarżąca wniosła skargę konstytucyjną – jak stwierdza Trybunał – ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest prawomoc- ne postanowienie Sądu Okręgowego w B . II Wydział Cywilny O dwoławczy z 20 lutego 2018 r . (sygn. akt […] ), którym sąd oddalił apelację skarżącej. Właśnie to orzeczenie osta- tecznie ukształtowało sytuację prawną skarżącej, z którą wiążą się stawiane przez nią zarzuty. A zatem to od daty doręczenia tego orzeczenia, nie zaś – jak przyjęła skarżąc a – postanowie- nia Sądu Najwyższego z 20 marca 2019 r., rozpoczął się bieg terminu wniesienia skargi kon- stytucyjnej. Skarżąca wniosła skargę konstytucyjną dopiero 23 li pca 2019 r. (trzy miesiące od OTK ZU B/2020 Ts 118/19 poz. 26 9 5 doręczenia jej pełnomocnikowi postanowienia Sądu Najwyższeg o), a zatem przekroczyła, określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, termin jej wniesienia. 3. Powyższe okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji . POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.