Ts 168/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 września 2020 r. Pozycja 275 POSTANOWIENIE z dnia 4 marca 2020 r. Sygn. akt Ts 168/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Parafii Rzymsko - Katolickiej w I . w sprawie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) w zakresie, w jakim: – „umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu w dobrej wierze w przypadku braku decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieru cho - mości [Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz . 64, ze zm.] , art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nierucho mości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127, ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sier pnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.)” – „umożliwiają doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wykonywanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający słu żebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie z pominięciem zawie - szenia biegu zasiedzenia służebności pr z esyłu na nieruchomości skarżące [j] , które [j] przywrócono własność wywłaszczonych nieruch omości po przemia - nach ustrojowych Państwa Polskiego po 1989 r., zgodnie z ustawą z [dnia] 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczy - pospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) a który to właściciel został pozbawiony m ożliwości dochodzenia zwrotu własności swojej nieru - cho mości z uwagi na obowiązujące przepisy prawne w PRL oraz uwarun - kowania polityczne, co skutkowało zawieszeniem biegu zasiedzenia służe - bności gruntowych a następnie służebności przesyłu do czasu przy wróce nia własności bądź przyznania nieruchomości zamiennej w postępowaniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową” – „Sąd Najwyższy mylnie wskazuje, iż stan faktyczny w sprawie ustalony uniemożliwia przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania” z art. 2, art. 21 u st . 1 i 2 , art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, OTK ZU B/2020 Ts 168/19 poz. 275 2 p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjn ej w niesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 listopada 2019 r. (data nadania) Parafia Rzymsko - Katolicka w I . (dalej: skarżąca), wystąpiła z żąda- niem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego . Skarżąca jes t wł aścicielem nieruchomości , dla których Sąd Rejonowy w I . prowadzi księgi wieczyste (Kw nr [ … ] ). Ich własność skarżąca uzyskała od Skarbu Państwa w następ- stwie ugody z 24 listopada 1997 r. (nr [ … ] ) zawa rtej przed Komisją Majątkową w Warsza- wie . Przez nieruchomości skarżącej przebiega ją lini e energetyczn e , których właścicielem jest ENEA Operator Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (dalej: przedsiębiorstwo energetyczne albo spółka ). W piśmie z 10 grudnia 2015 r. s karżąca wezwała przedsiębiorstwo energetyczne do zawarcia odpłatnej umowy o ustanowienie służebności przesyłu . U zyskała jednak odpowiedź odmowną. W związku z tym skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w I . I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejono wy) z wnioskiem o ustanowienie na tych nieruchomościach służebności przesyłu polegającej na znoszeniu istnienia dotychczas posadowionych urządzeń przesyło- wych i linii napowietrznych (15 kV i 0,4 kV) , w tym prawa korzystania z nieruchomości ob- ciążonej w z akre sie niezbędnym do dokonywania konserwacji, remontów i modernizacji linii wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem oraz przebiegu wskazanym w załączonej do wniosku mapie poglądowej, za jednorazowym wynagrodzeniem w stosunku do każdej z n ieruchomości . Postanowieniem z 15 lutego 2018 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżącej stwierdziwszy, że przedsiębiorstwo energetyczne dysponuje już tytułem prawnym do korzystania z nieruchomości skarżącej w postaci służebno ści gruntowej o treści odpowia- dającej służebności przesyłu. Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że w wyniku wejścia w życie (z dniem 7 stycznia 1991 r.) ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsię- biorstwach państwowych oraz o zmianie niektórych in nych ustaw (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6), doszło do uwłaszczenia przedsiębiorstw państwowych na majątku ruchomym Skarbu Państwa. W związku z tym poprzednik prawny przedsiębiorstwa energetycznego (Zakład Energetyczny w B . ), uzyskując wła snoś ć urządzeń energetycznych pobudowanych na swoim gruncie, zyskał również tytuł prawny do korzystania z nieruchomości w postaci ograniczone- go prawa rzeczowego, które następnie zostało przeniesione na jego następców prawnych, a w konsekwencji na spółkę. N ieza leżnie od powyższego , Sąd Rejonowy podzielił zarzut przedsiębiorstwa energetycznego nabycia służebności w drodze zasiedzenia. Zdaniem sądu, upływ dwudziestoletniego terminu koniecznego do nabycia służebności nastąpił z dniem 5 grudnia 2010 r. (a najpó źnie j 7 stycznia 2011 r.) . Postanowieniem z 13 września 2018 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Okręgowy w B . II Wydział Cywilny Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy) oddalił natomiast apelacj ę skarżącej jako nieuzasadnioną. Od powyższego orzeczenia skarż ąca wniosła skargę kasacyjną. P ostanowieniem z 11 li pca 2019 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Najwyższy o d mówił przyjęcia do rozpoznania tego środka prawnego. Orzeczenie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 8 sierpnia 2019 r. Skarżąca oświadczyła , że ska rg a konstytucyjna dotyczy zarówno postanowieni a Sądu Najwyższego, jak i postanowieni a Sądu Okręgowego , ale orzeczeniem ostatecznym w rozu- mieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postanowienie Sądu Najwyższego. OTK ZU B/2020 Ts 168/19 poz. 275 3 Zdaniem skarżącej wykładnia kwestionowanych p rz episów, przyjęta w dotychcza sowym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, zgodnie z którą „ możliwe jest zasiedzenie przez przedsiębiorstwo energetyczne służebności gruntowej o treści odpowia - dającej służebności przesyłu (która została wpr ow adzona do systemu prawnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 116, poz. 731) i doliczenie okresu posiadania służebności gruntowej o treści odpowiada jącej służebności przesyłu do okresu posiadania służebności p rz esyłu oraz pominięcie zawieszenia ewentualnego okresu zawieszenia służebności gruntowej i przesyłu w czasie, gdy właściciel nie mógł dysponować własnością swojej nieruchomości wywłaszczonej w okresie PRL do czasu jej zwrotu po przemianach ustrojowych po 1989 r. w postępowaniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową prowa - dzonym zgodnie z przepisami ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz . U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.)”, narusza konstytucyjne prawo własności, zasady proporcjonalności, równości wobec prawa oraz demokratycznego państwa prawnego . S karżąca zarzuciła ponadto , że „Sąd Najwyższy w sposób całkowicie mylny przyjął, iż jest związ any stanem faktycznym ustalonym w sprawie (…)”. Wskazała także (s. 2) na naruszenie: art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 w związku z art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 k.c. w związ ku z art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.), art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) w związku z art. 61 i art. 63 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypo spolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji. Powyższe przepisy skarżąca określiła „przedmiotem skargi konstytu cyjnej”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2 393 ; dalej: u .o.t.p. TK ) , skarga konstytucyj na podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na- dania skardze dalszeg o biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2 - 4 u.o.t.p. TK. 2. Jak stanowi art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolnośc i lub pra- wa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w u .o.t.p. TK , wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu nor- matywnego, na podstawie któr ego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W myśl art. 77 ust. 1 u .o.t.p. TK , skarga konstytucyjna może być wniesiona po wy- czerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesi ęcy od dnia dorę- czeni a skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego roz- strzygnięcia. OTK ZU B/2020 Ts 168/19 poz. 275 4 Zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą Trybunału , wyczerpanie drogi prawnej w rozu- mieniu art. 77 ust. 1 u .o.t.p. TK oznacza skorzystanie z p rzysługujących skarżącemu zwy- czajnych środków odwoławczych, zaś wystąpienie ze środkami o charakterze nadzwyczajnym nie ma wpływu na bieg terminu do złożenia skargi konstytucyjnej. W chwili uzyskania przez skarżącego orzeczenia sądowego wykazującego walo r prawomocności, a więc orzeczenia, co do którego nie przysługują już zwyczajne środki odwoławcze, wypełniony zostaje obowiązek wynikający z art. 77 ust. 1 u .o.t.p. TK. Wydanie takiego orzeczenia nadaje bowiem – nie- zbędny w świetle art. 79 ust. 1 Konstyt ucji – walor ostateczności rozstrzygnięciu, z wydaniem którego skarżący wiąże zarzut naruszenia jego wolności lub praw. Podjęcie następnie dal- szych kroków zmierzających do wzruszenia takiego orzeczenia, także wówczas, gdy towarzy- szy im wydanie w sprawie d alszych rozstrzygnięć, nie mieści się już w zakresie pojęcia „wy- czerpania drogi prawnej” (zob. postanowieni e TK z 20 czerwca 2017 r., sygn. Ts 82/17, OTK ZU nr B/2017, poz. 219 ). Trybunał podkreśla, że ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Ko nsty- tucji oraz art. 77 ust. 1 u .o.t.p. TK, wydanym w postępowaniu cywilnym, jest prawomocny wyrok lub postanowienie, natomiast skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskar- żenia. B ieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej rozpoczyna się tym sam ym w mo- mencie uzyskania przez skarżącego prawomocnego wyroku lub postanowienia sądu drugiej instancji . W niesienie skargi kasacyjnej w postępowaniu cywilnym (albo kasacji w postępo- waniu karnym) jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia jest przy tym irrelewant ne dla biegu tego terminu. W sprawie, w związku z którą skarżąca wniosła skargę konstytucyjn ą – jak stwierdza Trybunał – ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest prawomoc- n e postanowienie Sądu Okręgowego w B . II Wydział Cywilny O dwoławczy z 13 września 2018 r. (sygn. akt [ … ] ), którym sąd oddalił apelację skarżącej. Właśnie to orzeczenie osta- tecznie ukształtowało sytuację prawną skarżącej, z którą wiążą się stawiane przez nią zarzuty. A zatem to od daty doręczeni a tego orzeczenia, nie zaś – jak przyjęła skarżąca – postanowie- nia S ądu Najwyższego z 11 lipca 201 9 r., rozpoczął się bieg termin u wniesienia skargi kon- stytucyjnej. Skarżąca wniosła skargę konstytucyjną dopiero 6 listopada 201 9 r. (trzy miesiące od doręcze nia jej pełnomocnikowi postanowienia S ądu Najwyższego ), a zatem przekroczyła, określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, termin jej wniesienia . 3. Powyższe okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u .o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej s kardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji . POUCZENIE N a podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.