Ts 103/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 3 grudnia 2020 r. Pozycja 383 POST A NOWIEN I E z d nia 30 października 201 9 r. Sygn. akt Ts 103/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak - Szafnicka , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej W.P. w sprawie zgodności: art. 89 § 2 i § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. – o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2019 r. poz. 825, ze zm.) z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji R zeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesione j do Trybunału Konstytucyjnego 29 czerwca 2019 r. (data nadania) W.P. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego u stano- wionego z urzędu , wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktyczne- go: Pismem z 11 marca 2019 r. (sygn. akt […] ) Prokurato r Prokuratury Krajowej (dalej: Pro kurator) pozostawił bez biegu przedłożony przez skarżącego wniosek o złożenie skargi nadzwyczajnej, z uwagi na brak podstaw do jej wniesienia. Wniosek został złożony m.in. w związku z wydanymi w sprawie małżonki skarżącego prawomocnymi orzeczeniami, tj.: wyrokiem Sądu Okręgowego w K. (dalej: Sąd Okręgowy) z 6 maja 2 014 r. (sygn. akt […] ) o przywrócenie do pracy i odszkodowanie; postanowieniem Sądu Okręgowego z 17 czerwca 2014 r. (sygn. akt […] ) w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania w sprawie o sy g n. akt […] ; posta nowieniem Sądu Okręgowego z 8 lipca 2014 r. (sygn. akt […] ) w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt […] . W skazane przez skarżącego jako ostatecz ne rozstrzygnięcie w r ozumieniu art. 79 ust. 1 Ko nstytucji wymie nione pismo , doręczono mu 14 marca 2019 r. 17 marca 2019 r. skarżący wystąpi ł do Sądu Rejonowego w C. (dalej: Sąd Rejonowy) z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem w niesienia skargi konstytucyjnej. Są d Rejo nowy postanowieniem z 20 marca 2019 r. (sygn. akt […] ) ustanowił dla skarżącego pełnomocnika. Pismem z 26 marca 2019 r. (OIRP […] ) Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. wyznaczyła pełnomocnikiem skarżącego radcę prawnego P.F . Zawiadomienie o wy- OTK ZU B/2020 Ts 103/19 poz. 383 2 znaczeniu doręczono pełnomocnikowi 3 kwi etnia 2019 r., zaś s kargę konstytucyjną wniesio- no do Trybunału 29 czerwca 2019 r. (data nadania). Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 12 września 2019 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych wniesionej skargi przez : 1) doręczenie orygina- łu albo poświadczonej za zgodność z or yginałem kopii pisma Prokuratury Krajowej z 11 marca 2019 r. (sygn. akt […] ); 2) wskazanie, w jaki sposób art. 89 § 2 i § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. – o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2019 r. poz . 825, ze zm.; dalej: ustawa o SN ) naruszają wymienione w skardze konstytucyjnej wolności lub prawa skarżące- go wraz z uzasadnieniem; 3) udokumentowanie dat: doręczenia skarżącemu pisma (o którym mowa w pkt 1) oraz złożenia wniosku o usta nowienie pełnomocni ka z urzędu. Pismem procesowym z 25 września 2019 r. (data nadania) skarżący usunął braki for- malne skargi. W ocenie skarżącego, art. 89 § 2 i § 3 ustawy o SN narusza prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Z arzucił, że art. 89 § 2 ustawy o SN – przez to, że uniemożliwia wniesienie skargi nadz wy- czajnej przez profesjonalnego p ełnomocnika w postaci adwokata lub radcy prawnego – ogra- ni cza obywatelom dostęp do sądu . „Tak wąski, jak w skarżonym przepisie krąg podmiotó w uprawnionych do złożenia skargi nadzwyczajnej (…) w praktyce nie dozwala na rzetelne i profesjonalne dokonanie ana lizy zgłaszanych wniosków o złożeni [ e ] skargi nadzwyczajnej, co też miało miejsce w odniesieniu do wniosku złożonego przez skarżącego (…) . W niniej- szej sprawie bowiem postanowienie o odmowie złożenia skargi nie zawiera nawet właściwe- go uzasadnienia, co wię cej jego treść ma na tyle ogólny charakter, iż nie pozwala w ogóle na stwierdzenie, czy prokurator je wydający w ogóle zapoznał się z treścią złożonego wniosku” (skarga konstytucyjna, s. 6 - 8). Regulacja ta, według skarżącego , „ urąga ” także zasadzie po prawnej legislacji oraz za- sadzie celowości i proporcjonalności wprowadzonego ograniczenia. Twierdzi, że prawidłowe ukształtowanie spornego przepisu umożliwiałoby złożenie skargi przez ww. podmioty. Obecne brzmienie natomiast uniemożliwia skorzys tanie przez obywateli z wprowadzonego instrumentu prawnego. Zdaniem skarżącego „tożsamo wskazać należy równi eż w odniesieniu do art. 89 § 3 ustawy o SN w zakresie, w jakim przepis ten dozwala na złożenie właściwego środka nad- zwyczajnego zaskarżenia w termi nie liczonym od dnia rozpoznania środka zaskarżenia . W odniesieniu do powyższego zauważyć należy bowiem, że to nie data rozpoznania środka zaskarżenia, a doręczenie właściwego rozstrzygnięcia w sprawie winna stanowić o podstawie rozpoczęcia biegu terminu ” ( skarga konstytucyjna, s. 9). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źró dła ich naruszeń. Jej merytoryczne rozpoznanie uzależnione jest od spełnienia licznych przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK). Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, p rzedmiotem skargi konstytucyjnej jest wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę ostatecznego orzecze- nia o prawach skarżącego. Chodzi o orzeczenie, które „jest rozstrzygnięciem kształtującym w sposób bezpośredni lub pośredni sytuację prawną skarżącego w zakresie przysługujących mu praw lub wolności zagwarantowanych w Konstytu cji” (zob. postanowienie TK z 13 paź- dziernika 1998 r., sygn. Ts 117/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 43). OTK ZU B/2020 Ts 103/19 poz. 383 3 Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpo- znaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początk owej fazie po- stępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybu- nał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. Formuł ując zarzut niezgodności z Konstytucją skarżący ma obowiązek wykazania, że jest on podmiotem konkretnych konstytucyjnych wolności lub praw. Musi uprawdopodobnić, że zostały one faktyczni e naruszone, a naruszenie to wynika z treści kwestionowanych przepi- sów , na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej ostatecznie ukształtował jego sytuację prawną. Dopiero kumulatywne spełnienie tak rozumianych przesłanek warunku- je możliwość skutecznego wniesienia, a następnie mer ytorycznego rozpatrzenia skarg i kon- stytucyjnej przez Trybunał. Niedochowanie któregokolwiek ze wskazanych wymogów sprawia, że skarga zamiast subsydiarnego środka indywidualnej ochrony konstytucyjnych wolności i praw staje się swoistą formą actio popularis , zbliżoną w swej istocie do w niosku w sprawie abstrakcyjnej kontroli norm (zob. wyrok TK z 1 lipca 2014 r., sygn. SK 6/12, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 68). W ocenie Trybunału, na konieczność odmowy przekazania niniejszej skargi konstytu- cyjnej do dalszego rozpoznania miały wpływ następują ce okoliczności: Po pierwsze, jako ostateczne rozstrzygnięcie wskazano pismo, które nie jest rozstrzy- gni ęciem w zakresie przysługujących skarżącemu praw lub wolności zagwarantowanych w Konstytucji , stanowiącym podstawę do wniesienia skargi w rozumieniu art . 79 ust. 1 Kon- stytucji. Trybunał przypomina, że orzeczeniem jest tylko taki akt organu władzy publicznej, który w sposób władczy określa sytuację skarżącego (zob. postanowienia TK z: 9 czerwca 1998 r., sygn. Ts 67/98, OTK ZU nr 5/1998, poz. 74 oraz 13 października 1998 r., sygn. Ts 117/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 43). Natomiast „walor ostatecznego orzeczenia przypisa- ny być może takiemu prawomocnemu wyrokowi, ostatecznej decyzji, bądź innemu ostatecz- nemu rozstrzyg nięciu, które – »zamykając« tok instancyjn y – zostało wydane na podstawie zakwestionowanego w skardze przepisu, zaś jego treść prowadzi do naruszenia praw bądź wolności skarżącego” (por. postanowienie TK z 14 czerwca 2000 r., sygn. Ts 21/00, OTK ZU nr 6/20 00, poz. 214). W przedmiotowej sprawie skarżący jako ostateczne rozstrzygnięcie uznał pismo Pro- kuratora z 11 marca 2019 r. (sygn. akt […] ) , pozostawiające wniosek o skargę nadzwyczajną bez biegu. Trybunał zauważa, że w piśmie tym Prokurator – na mocy przepisów rozporządze- nia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r. – Regulamin wewnętrzny urzędowa- nia powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. z 2017 r. poz. 1206, ze zm.; dalej: Regulamin wewnętrzny) – informuje jedynie o braku istnienia podstaw do wniesienia skargi nadzwyczajnej , o których mowa w art. 89 § 1 ustawy o SN . Nie tworzy ani nie modyfikuje istniejących praw, obowiązków ani wolności skarżącego. Stanowi wskazanie konsekwencji istniejącego stanu prawnego dla skarżącego, a nie jego modyfikację . Pismo to ma więc charakter wyłącznie informacyjny – nie przesądza w sposób władczy o przysługują- cych skarżącemu prawach lub wolno ściach konstytucyjnych (por. postanowienia TK z : 11 marca 1998 r., sygn. Ts 15/98, OTK ZU SUP/1999, poz . 21 ; 13 września 2000 r., sygn. Ts 128/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 63; 8 listopada 2000 r., sygn. Ts 132/00, OTK ZU nr 7/2000, poz. 292; 19 marca 2001 r., sygn. Ts 128/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 64; 7 sierp- nia 2001 r., sygn. Ts 68/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 296; 20 listopada 2001 r., sygn. Ts 68/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 297; 12 grudnia 2 002 r., sygn. Ts 114/02 , OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 103 ; 28 stycznia 2004 r., sygn. Ts 80/03 , OTK Z U nr 1 / B/2004, poz. 49; 30 marca 2004 r., sygn. Ts 10/04 , OTK ZU nr 4 / B/2004, poz. 247 ; 6 września 2004 r., sygn. Ts 10/04 , OT K ZU nr 4 / B/2004, poz. 248 ; ). Nie stanowi też orzeczenia wydanego na skutek wykorzystania przez skarżącego przysługujących mu w ra mach drogi pra wnej środków za- OTK ZU B/2020 Ts 103/19 poz. 383 4 skarżenia (por. p ostanowienie TK z 21 grudnia 2009 r. , sygn. Ts 70/09, OTK ZU nr 5 / B/2010, poz. 351). W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że przedstawienie wskazanego pisma Prokuratora jako ostateczne go rozstrzygni ęcia – zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – stanowi samodz ielną i wystarczającą podstawę do odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, niemniej Trybunał odni esie się również do pozosta- łych przyczy n. Po drugie, zakwestionowane przez skarżącego przepisy prawne nie stanowiły podsta- wy wydania – wskazanego jako ostateczne rozstrzygnięcie – pisma Prokuratora. J ako przed- miot kontroli skarżący wskazał art. 89 § 2 i § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. – o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2019 r. poz. 825, ze zm.; dalej: ustawa o SN ) , podczas gdy pismo Pro- kuratora wydane zostało w oparciu o treść art. 335a ust. 7 Regulaminu wewnętrznego w związku z art. 89 § 1 § 2 ustawy o SN. Trzeba pr zy tym podkreślić, że § 2 art. 89 ustawy o SN stanowił podstawę rozstrzygnięcia tylko w tej części, w jakiej uprawnia Prokuratora Generalnego do wniesienia skargi nadzwyczajnej. Skarżący natomiast kwestionuje niniejszy przepis w zakresie, w jakim uniemożli wia on wniesienie do sądu skargi nadzwyczajnej przez profesjonalnego pełnomocnika czyli adwokata lub radcy prawnego . Trybunał zauważa, że Prokurator pozosta wił jedynie bez biegu wniosek o wniesienie skargi nadzwyczajnej, z uwagi na br ak podstaw do jej wniesienia (o których mowa w art. 89 § 1 ustawy o SN). Nie orzekał natomiast co do tego, kto jest a kto nie jest uprawniony do wniesienia skargi nadzwyczajnej (art. 89 § 2 ustawy o SN) oraz w jakim terminie (art. 89 § 3 ustawy o SN). Nie ma więc związku mi ędzy wskazanym jako ostateczne rozstrzygnięcie pismem Prokurator a a skarżonymi przepisami oraz podniesionym przez skarżącego narusze- niem praw podmiotowych. Okoliczność ta – z godnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK stanowi ko lejną, samodzielną przesłankę odmowy nadania skardze dalszego biegu. Niezależnie od powyższego Trybunał zauważa, że dochodzenie ochrony prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) w trybie skargi konstytucyjnej warunkowane jest stwierdze- niem, że kwestia dopuszczalności drogi sądowej została ostatecznie rozstrzygnięta. D o kon- kretnego naruszenia prawa do sądu dochodzi bowiem d opiero w sytuacji, w której skarżące- mu odmówiono dostępu do s ądu . Trybunał zwraca tym samym uwagę, że w badanej skardze konst ytucyjnej skarżący stawia jedynie hipotezę o naruszeniu prawa do sądu, którą wywodzi z rzekomego braku możliwości wniesienia skargi nadzwyczajnej pr zez profesjonalnego peł- nomocnika . Tymczasem skarżący, p rzed złożeniem skargi konstytucyjnej nie wystąpił za po- średnictwem profesjonalnego p ełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) ze skargą nad- zwyczajną do Sądu Najwyższego, w której mógłby dom agać się sądowej kontroli wydanego w jego sprawie rozstrzygnięcia, a tym samym tylko w taki sposób mógłby uzyskać ostate czne orzeczenie o jego kon stytucyjnym prawie do sądu, którego treścią byłoby odrzucenie skargi nadzwyczajnej ( zob. np. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). Po trzecie , skarżący wskazał art. 2 Konstytucji i wynikającą z niego zasadę demokra- tycznego państwa prawnego jako samodzielny wzorzec kontroli zakwestionowanych przepi- sów ustawy o SN. Jak wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie Trybunału, zasada demokratycznego państwa prawnego nie może być samodzielnym wzorcem kontroli w postę- powaniu skargowym, gdyż nie tworzy po stronie obywateli praw podmiotowych ani wolności (zob. wyrok TK z 18 października 2011 r., sygn. SK 24/0 9, OTK ZU nr 8/A/2011, poz. 82; postanowienia TK z: 12 grudnia 2000 r., sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 59; 23 stycznia 2002 r., sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60; 24 października 2001 r., sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). Trybunał dopuszcza wprawdzie to , że zasada ta może stanowić źródło praw i wolności, jednakże tylko wówczas, gdy nie są one ujęte OTK ZU B/2020 Ts 103/19 poz. 383 5 wprost w innych przepi sach Konstytucji, a ze względu na zasadę skargowości o bowiązkiem skarżącego jest ich wskazanie oraz uzasadnienie (zob. postanowienie pełnego składu TK z 23 stycznia 2002 r., sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60 ). Niezależnie od powyższego Trybunał jedynie na marginesie zauważa, że c zęść argu- mentów p owołana przez skarżącego – tj. odnosząca się do kwestii uzasadnienia pisma o po- zostawieniu bez biegu wniosku o złożenie skargi nadzwyczajnej (pismo procesowe , s. 2 - 3) – mająca na celu uzasadnienie zarzutów niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów , doty- c zy w istocie sto sowania przepisów prawa procesowego przez Prokuratora w ydającego pismo w sprawie (zob. art. 335a ust. 7 Regulaminu wewnętrznego). Okoliczność ta nie może jednak stanowić przedmiotu skargi konstytucyjnej. W ymienione wyżej okoliczności stanow ią, w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, podstawę odmowy nadania przedmiotowej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.