Ts 65/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 czerwca 2020 r. Pozycja 179 POSTANOWIENIE z dnia 12 września 2019 r. Sygn. akt Ts 65/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu nieja wnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności: 1) art. 399 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) w zakresie zwrotu „na podstawie określonej w art. 401 1 ” z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Kon stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 399 § 1 ustawy wymienionej w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim „nie przewiduje on zastosowania do postępowań zakończonych postanowie- niem” z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, 3) art. 406 ustawy wymienionej w p unkcie pierwszym w zakresie , w jakim „ w postępowaniu przed [ s ] ądem II instancji w sytuacji, gdy o wznowieniu postęp owania orzeka po raz pierwszy [s] ą d II instancji nie stosuje się na jego podsta wie odpowiednio normy [ a ] rt. 394 § 1 ” z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 176 ust. 1 oraz art. 176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, 4) art. 39 4 § 1 ustawy wymienionej w punkcie pierwszym w zakresie , w jakim „ nie stosuje się go do orzeczeń [ s ] ądu II instancji w związku z art. 406 k.p.c. , w postępowaniu przed [ s ]ądem II instancji w sytuacji gdy o wznowieniu po- stępowania orzeka po raz pierwszy [ s ] ąd II instancji ” , z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 176 ust. 1 oraz z art.176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucj i , p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. U ZA SADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesion ej do Trybunału Konstytucyjnego 13 kwiet nia 2018 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem przytoczonym w kompary- cji niniejszego postanowienia. OTK ZU B/2020 Ts 65/18 poz. 179 2 Skargę konstytucyjną sformułowano w związ ku z następującą sprawą. Postanowieniem z 6 czerwca 2016 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejonowy w T. nakazał skarżącemu wyjawienie majątku na wniosek Kancelarii Sejmu, w związku z zasądzonymi na jej rzecz kosztami postępowania na podstawie pos tanowienia Sądu Okręgowego w O. z 14 maja 20 14 r. (sygn. akt […] ) , w którym odrzuc ono skargę skarżącego o wzno wienie po- stępowania. S karga ta dotyczyła wznowienia postępowania zainicjowanego przeciwko Skar- bowi Państwa o naprawienie szkody wyrządzonej wydaniem orzeczenia na podstawie przepi- su niezgodn ego z ustawą zasadniczą. Apelacja skarżącego z 5 marca 2012 r. została oddalona przez Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z 28 września 2012 r. ( sygn. akt […] ). Na postanowienie Sądu Rejonowego w T. z 6 czerwca 2016 r. o wyjawienie majątku skarżący złożył zażalenie, które zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z 12 stycznia 2 017 r. (sygn. akt […] ). Skarżący , na podstawie art. 399 w związku z art. 401 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks p ostępow ania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) , wniósł skargę o wzn owienie powyższego postępowania. Postanowieniem z 28 g rudnia 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K. (dalej: sąd okręgowy) , na podstawie art. 410 § 1 k.p.c., odrzucił skargę jako niedopuszczalną w postę- powaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu stwierdził , że postępowanie o wyjawienie majątku toczy się w ramach postępowania egzekucyjnego i je st to postępowanie incydentalne , a zatem orzeczenia w tym postępowaniu nie są orzeczeniami merytorycznymi. Skarżący wniósł zaża- lenie na to postanowienie. Sąd Okręgowy odrzucił je postanowieniem z 28 lutego 2018 r. (sygn. akt […] ) na podstawie art. 394 1 w związku z art. 398 1 § 1 k.p.c. uzasadniając, że skoro skarga kasacyjna nie przy sługuje na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające zażalenie na postanowienie w sprawie wyjawienia majątku, to nie przysługuje również zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie są du drugiej instancji w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowieni e postępowania. Skarżący, uzasadniając zarzuty s kargi konstytucyjnej , przedstawił również argumenty dotyczące naruszenia uprawnień do reprezentowania Skarbu Państwa przez Kancelarię Sejmu i jej zdolności sądowej w postępowaniu o wyjawienie majątku, które chciał wznowić. Z daniem skarżącego , zaskarżone przepisy są ponadto niezgodne z Konstytucją , po- nieważ „prawo do skorzystania z mechanizmu wznowienia postępowania w drodze dwuin- stancyjnego postępowania jest uzależnione od okoliczności, czy orzeczenie k ończące postę- powanie było orzeczeniem wydanym przez Sąd I, czy też orzeczeniem wydanym przez Sąd II instancji” oraz „czy orzeczenie kończące postępowanie zapadło w formie wyroku czy posta- nowienia”. W ocenie skarżącego takie zróżnicowanie możliwości proceso wej wznowienia postę- powania jest naruszeniem istoty równego traktowania stron w identycznej sytuacji procesowej (art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz prawa do rozpoznania sprawy przez niezawi s ły i bezstronny sąd. Jak podkreśla, „z normy art. 190 ust. 4 Konstyt ucji wynika nie tylko obowiązek ustawo- wego uregulowania podstaw do sanacji (zmiany lub uchylenia) orzeczeń w uzasadnionych konstytucyjnie przypadkach, ale także ukształtowanie ustawowych podstaw takiego wzno- wienia rozumianego jako prawo do rzetelnej proced ury sądowej i prawo do dostępu do insty- tucji sądu jako takiego” (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 10 października 2018 r. skarżą- cy został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi przez: wskaz anie przedmiotu zaskarżenia poprzez jednoznaczne określenie ostatec znego orzeczenia o wolno- ściach lub prawach skarżącego; udokumentowanie daty doręczenia wskazanego ostatecznego rozstrzygnięcia; nadesłanie trzech kopii załączonego pełnomocnictwa; wykazanie , że zakwe- stionowane przepisy były podstawą wydania ostatecznego orzeczenia wskazanego przez skar- żącego. OTK ZU B/2020 Ts 65/18 poz. 179 3 W wykonaniu powyższego zarządzenia (doręczonego skarżącemu 22 października 2018 r.) skarżący pismem z 29 października 2018 r. (data nadania) nadesłał t rzy pełnomocnic- twa oraz wskazał jako ostateczne orzeczenie o jego wolnościach lub prawach pos tanowienie Sądu Okręgowego z 28 lutego 2 018 r. (sygn. akt […] ) wraz z kopertą i wklejonym do pisma trackingiem pocztowym wskazującym, iż doręczenie nastąpiło 19 marca 2018 r. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm. ; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu nieja wnym. Sł uży ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na- dania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. 2. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać przesłanki, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Po pierwsze, zaskarżo- ny w niej przepis powinien być podstawą prawn ą ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego. Po drugie, skar- żący musi uprawdopodobnić naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw wskaza- nych w skardze. Po trzecie, źródłem ich n aruszenia powinna być normatywna treść kwestio- nowanych przepisów, a sposób naruszenia musi zostać określony przez samego skarżącego w uzasadnieniu wnoszonej skargi. 3. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga konstytucyjna nie speł- nia powyż szych wymagań. 4. Skarżący poddał kontroli art. 406 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks po- stępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) , zgodnie z którym do postępowania ze skargi o wznowienie stosuje się odpowiednio pr zepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy następne k.p.c. nie stanowią inaczej. 4.1. Skarżący zarzuca niekonstytucyjność tego przepisu k.p.c. w zakresie, w jakim nie stosuje się go odpowiednio do sytuacji , gdy o wznow ieniu postępowania orzeka sąd drugiej instancji. W uzasadnieniu stwierdza, że zaskarżony przepis, który uzależnia prawo do dwuin- stancyjnego postępowania od okoliczności , czy orzeczenie kończące postępowanie było orze- czeni em wydanym przez sąd pi erwszej czy drugiej i nstancji, jest kwalifikowanym narusze- niem zasad równego traktowania stron. 4.2. W skardze kontroli poddawany jest również art. 394 §1 k.p.c. w brzmieniu: „ Za- żalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji koń- czące postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia sądu pierwszej instancji i zarzą- dzenia przewodniczącego , których przedmiotem jest: (…) w zakresie w jakim nie stosuje się go do orzeczeń sądu II instancji ” . 4.3. Skarżący wskazał jako ostateczne rozstrzygnięcie o jego prawach lub wolnościach postanowienie Sądu Okręgowego w K. (dalej: sąd okręgowy) z 28 lutego 2 018 r. (sygn. akt […] ) o odrzuceniu zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego z 28 grudnia 2017 r. ( o sygn. akt j.w. ) o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania. OTK ZU B/2020 Ts 65/18 poz. 179 4 Trybunał stwierdza, ż e ani zaskarżony art. 406 k.p.c., ani też art. 394 § 1 k.p.c. nie by- ły podstawą wydania zakwestionowanego postanowienia , ponieważ wskazane orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 394 1 w związku z art. 398 1 § 1 k.p.c. Zaskarżone przez skar- żącego przepisy nie dotyczą więc orzeczenia wydanego przez sąd drugiej instancji i nie były podstawą ostatecznego orzeczenia o jego ko nstytucyjnych wolnościach lub prawach. 4.4. Biorąc powyż sze pod uwagę Trybunał uznał, ż e rozpatrywana skarga nie spełnia podstawowego warunku wskazanego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. Trybunał postano wił , na podstawi e art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK , odmówić nadania analizowanej skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim skarżący kwestionuje konstytucyj- ność art. 406 oraz art. 394 § 1 k.p.c. 5. Skarżący kwestionuje ponadto zgodność art. 399 § 1 k.p.c. w zakresie , w jakim „nie przewiduje on zastosowania do postępowań zakończonych postanowieniem” oraz art. 399 § 2 k.p.c. w zakresie zwrotu „ na podstawie określonej w art. 401 1 ” z art. 32 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. 5.1. Zdaniem skarżącego niekonstytucyjność art. 39 9 § 2 k.p.c. polega na tym, że przepis ten nie uw zględnia wszystkich postanowień, którymi mo że zakończyć się postępowa- nie, w szczególności postanowienia o wyjawienie majątku. „W ocenie skarżącego takie zróż- nicowanie możliwości procesowej wznowienia postępowania jest naruszeniem istoty równego traktowania stron w identycznej sytuacji procesowej” oraz prawa do sądu rozumianego jako konstytucyjne prawo do wznowienia postępowania. 5.2. Zgo dnie z art. 399 § 1 k.p.c. w wypadkach przewidzianych w dziale VI tytułu VI księgi pierwszej części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym wyrokiem. Ja k stanowi zaskarżony art. 399 § 2 k.p.c., na podstawie określonej w art. 401 1 k.p.c. postępowanie może być wzno- wione również w razie zakończenia go postanowieniem. 5.3. Zrozumienie zarzut u sformułowanego przez skarżącego jest możliwe dopiero po bliższym przyjrzeniu się postępowaniu, które bezskutecznie próbował wznowić. Skarżący chciał wznowić postępowanie o wyjawienie majątku. Postępowanie w tej sprawie (uregulo- wane w art. 913 i następne k.p.c.) jest postępowaniem toczącym się w ramach postępowania egzekucyjnego i ma charakter incydentalny, wspomag ający egzekucję. D oprowadzenie zatem do usunięcia skutków rzekomego naruszenia konstytucyjnych pra w skarżącego było możliwe w sposób inny, aniżeli przez skargę o wznowienie postępowania. Do ochrony prawnej dłużni- ka w postę powaniach egzekucyjnych stosuje się powództwa przeciwegzekucyjne , a nie wznowienie postępowania, które dotyczy prawomocnych orzeczeń merytorycznych. 5.4. Biorąc pod uwagę szczególny charakter skargi o wznowienie i sposób jej ukształ- towania, Trybunał stwierdza, że skarżący nie uprawdopodobnił naruszenia s woich konstytu- cyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze. Z przedstawionej w skardze argumentacji wynika, że utożsamia on prawo do sądu z prawem do wznowienia postępowania w sprawie. Tymczasem prawo do wznowienia postępowania (podobnie jak prawo do wniesienia kasacji) nie ma charakteru konstytucyjnego prawa podmiotowego. Okoliczność ta oznacza zaś, że niemożność wznowienia postępowania nie dowodzi automatycznie naruszenia pr awa do sądu. Sprawa skarżącego została już bowiem rozpoznana przez niezawisły sąd. Trudno też przyjąć, że został w tym wypadku złamany zakaz zamykania drogi sądowej. P owtórzyć należy ponad- OTK ZU B/2020 Ts 65/18 poz. 179 5 to , że do ochrony dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym służy powództ wo przeciwegzeku- cyjne, a nie postępowanie wznowieniowe. 5.5. W związku z powyższym Trybunał uznaje za nieuprawdopodobniony zarzut skar- żącego w zakresie naruszenia art. 399 § 2 k.p.c., gdyż wyłączenie możliwości skorzystania z nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest skarga o wznowienie postępowania, w sytu- acji braku spełnienia przesłanek ustawowych, nie prowadzi do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Trybunał stwierdza ponadt o , że art. 399 § 1 i 2 k.p.c. nie ukształtował ostatecznie sy- tuacji skarżącego, mimo wskazania tego przepisu przez sąd w uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania, przez co skarga nie spełnia w ymagania określonego w art. 53 u st. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. Z tych powodów należało odmówić nadania skardze dalszego biegu w zakresie, w ja- kim skarżący kwestionuje konstytucyjność art. 399 k.p.c. na podstawi e art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny post anowił jak na wstępie. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.