Ts 6/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 sierpnia 2020 r. Pozycja 217 POSTANOWIENIE z dnia 12 września 2019 r. Sygn. akt Ts 6/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M. J. w sprawie zgodności: 1) a) art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – P rawo o ustroju sądów po- wszechnych (Dz . U . z 2018 r. poz. 23 , ze zm.) w zakresie „ zwrotu Minister Sprawiedliwości ” , b ) art. 77 § 1 ust. 1 ustawy wymienionej w punkcie 1 lit. a w zakresie „ zwrotu a w szczególnie uzasadnionych prz ypadkach także w sądzie wyższym ” , c) art. 77 § 9 ustawy wymienionej w punkcie 1 lit. a w całości z art. 45 ust. 1 w zw iązku z art. 179 oraz w związku z art. 1 4 4 ust. 3 pkt 17 oraz z art. 2 w zw iązku z art. 179 oraz w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 244 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę powania cywil- nego ( Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) i art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 gru - dnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261 , ze zm.) z art. 45 ust . 1 w zw iązku z art. 2 Konstytucji , 3) a rt. 417 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny ( Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm.) w zakres ie , w jakim „ pomija odpowiedzialność organów państwa za nieuzasadnione działanie zgodne z literą prawa ” z art. 77 ust . 1 w zw iązku z art. 2 Konstytucji , p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W sporządzonej przez radcę prawnego i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 stycznia 2018 r. (data nadania ) skardze konstytucyjnej M. J. (dalej: skarżący) zakwestiono- wał zgodność : po pierwsze , a) art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U . z 2018 r. poz. 23 , ze zm., dalej p.u.s.p . ) w zakresie zwrotu Mi- nister Sprawiedliwości , b) art. 77 § 1 ust. 1 p.u.s.p ., w zakresie zwrotu a w szczególnie uza- sadnionych przypadkach także w sądzie wyższym , c) art. 77 § 9 p.u.s.p . w całości z art. 45 ust. 1 w związku z art. 179 oraz w związku z art. 14 4 ust. 3 pkt 17 (błędnie wskazan y m jako OTK ZU B/2020 Ts 6/18 poz. 217 2 art. 114 ust. 3 pkt 17) ora z z art. 2 w związku z art. 179 oraz w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji (błędnie wskazany m jako art. 114 ust. 3 pkt 17) ; po drugie, art. 244 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) oraz art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokura- torii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261 , ze zm.; dalej: u. p.g.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji ; po trzecie, art. 417 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny ( Dz. U. z 2018 r. poz. 459 , ze zm.; dalej: k.c.) w zakresie , w jakim pomija odpowiedzialność organów państwa za nieuzasadnione działanie zgodne z literą prawa , z art. 77 ust . 1 w związku z art. 2 Konstytucji . Skarga konstytucyjna została sformułowana przez skarżącego w związku z następują- cą sprawą: Skarżący wniósł do Sądu Okręgowego w K. powództwo o naprawienie szkody wyrzą- dzonej czynem niedozwolonym. Wyrokiem z 18 kwietnia 2016 r. Sąd Okręgowy w K. ( sygn . akt […] ) oddalił powództwo w sprawie. Skarżący wniósł apelację , która została oddalona wyrokie m Sądu Apelacyjnego w K. I Wydział Cywilny z 13 stycznia 2017 r. (sygn. akt […] ) . Wyrok został wydany w składzie dwóch sędziów Sądu Apelacyjnego oraz jednego sędz iego delegowaneg o z Sądu Okręgowego w K . Wyrok został doręc zony skarżącemu 1 marca 2017 r. W zarządzeniu z 23 marca 2 018 r. (doręczonym skarżącemu 6 kwietnia 2018 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do uzupeł nienia braków formalnych skargi . Skarżący odniósł się do zarządzenia w piśmie procesowym złożonym 13 kwietnia 2018 r. (data nadania ) . P oinformował również , że złożył nadzwyczajny środek zaskarżenia i n a sku- tek wniesionej skargi kasacyjnej . Sąd Najwyższy postanowieniem z 21 lutego 2018 r. (sygn. akt […] ) odmówił przyjęcia jej do rozpoznania . Zdaniem skarżącego, zakwestionowane przepisy naruszyły jego konstytucyjne wolno- ści lub prawa, ponieważ: po pierwsze, art. 77 § 1 p.u.s.p . narusza „ prawa skarżącego do spra- wowania wymiaru sprawiedliwości « w sprawach » , o których mowa w art. 45 ust. 1 Konstytu- cji przez osoby nom inowane na funkcję [ s ] ędziego przez Prezydenta RP ze wskazaniem miej- sca (siedziby), pełnienia funkcji oraz obszaru właściwości i właściwości rzeczowej do spra- wowania wymiaru sprawiedliwości”. Skarżący zarzuca, że sprawowanie wymiaru sprawie- dliwości przez o soby delegowane przez Ministra Sprawiedliwości powoduje „sprawowanie tych czynności przez osoby nieumocowane”. W zakresie zwrotu „a w szczególnie uzasadnio- nych przypadkach także w sądzie wyższym” wskazał na naruszenie właściwego sądu w ten sposób, że „ w sądzie właściwym rzeczowo orzeka sędzia nie mający nominacji Prezydenta RP do orzekania w tymże sądzie , a wręcz nie posiada jący » uprawnień « (…)” . Po drugie, a rt. 244 § 1 k.p.c. narusza prawa skarżącego do sprawiedliwej i rzetelnej procedury sądowej, poni eważ zaskarżone normy prawne zobow iązują sąd do uznania za wiążący dokument urzę- dowy (legitymację Prokuratora Generalnego), w sytuacji , w której dokument ten poświadcza nieprawdę. Po trzecie, art. 417 § 1 k.c. narusza „ prawa skarżącego do odszkodowania za nie- słuszne i pozbawione podstaw prawnych albo faktycznych działanie organów państwa” , „po- przez pominięcie odpowiedzialności organów państwa za nieuzasadnione działanie zgodne z literą przepisów”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolno- ści lub praw. Musi ona spełniać wymagania, które zostały określone w art. 79 ust. 1 Konsty- tucji, a zostały doprecyzowane w przepisach ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizac ji OTK ZU B/2020 Ts 6/18 poz. 217 3 i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm. ; dalej: u.o.t.p. TK). Zgodnie z tymi regulacjami skarga powinna spełniać wymogi określone dla pisma procesowego, a nadto zawierać: dokładne określenie ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach określonych w Konstytucji i wobec którego skarżący doma- ga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; wskazanie, jaki e konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone, a także uzasadnienie wraz z dokładnym opisem stanu faktycznego. Zarzuty sformułowane w skardze muszą uprawdopo- dabniać niekonstytucyjność kwestionowanej regulacji, co oznacza konieczność wywiedzenia z zaskarżonych przepisów określonej normy, wskazanie właściwych wzorców konstytucyj- nych wyrażających prawa podmiotowe przysługujące osobom fizycznym bądź prawnym i – przez porównanie treści wynikających z obu regulacji – wykazanie ich wzajemnej nie- zgodności. 2. W ocenie Trybunału rozpatrywana skarga konstytucyjna nie spełnia powyższych warunków. 3. Pierwszym zakwestionowanym przepisem jest art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 23, ze zm . ; dalej: p.u.s.p.) , zgodnie z którym Minister Sprawiedliwości może delegować sędziego, za jego zgo- dą, do pełnienia obowiązków sędziego lub czynności administracyjnych (ust. 1) i dalej , zgod- nie z którym „w innym sądzie równorzędnym lub niższym, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach także w sądzie wyższym, mając na względzie racjonalne wykorzystanie kadr są- downictwa powszechnego oraz potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczegól nych sądów” . 3.1. Skarżący zarzuca, że sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez osoby dele- gowane przez Ministra Sprawiedliwości powoduje „sprawowanie tych czynności przez osoby nieumocowane” oraz wskazuje na naruszenie właściwego sądu w ten sposób, że w sądzie tym orzeka sędzia nie mający nominacji Prezydenta RP do orzekania w tymże sądzie , a wręcz nie posiada jący „uprawnień” . 3.2. Trybunał stwierdza, że skarżący nie uzupełnił braków formalnych skargi w zakre- sie punktów 4 i 5 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 23 marca 2018 r., w których został wezwany do wskazania, jakie jego prawa lub wolności wynikające z powo- łanych w petitum skargi wzorców kontroli zostały naruszone zaskarżonymi przepisami, a tak- że spos obu ich naruszenia oraz uzasadnienia zarzutu niezgodności zakwestionowanych prze- pisów z Konstytucją . Jak wynika z analizy skargi konstytucyjnej i pisma procesowego z 13 kwie tnia 2018 r. (data nadania), skarżący wskazał jedynie prawo do rozpoznania sprawy przez właściwy sąd, które swoje źródło znajduje w art. 45 Konstytucji. Nie wskazał nato- miast, jakie prawa lub wolności konstytucyjne wynikają z pozostałych przepisów Konstytucji powołanych w petitum skargi jako wzorce kontroli konstytucyjności. Argumenta cja skarżącego przedstawiona w piśmie uzupełniającym braki nie uzasadnia ponadto zarzutu nieko nstytucyjności zakwestionowanego przepisu i stanowi w istocie powtó- rzenie argumentacji zawartej w skardze konstytucyjnej. Skarżący nie wskazuje argumentów przemaw iających za naruszeniem jego konstytucyjnych praw podmiotowych , a próbuje jedy- nie dowieść, że narusza on wyłączne uprawnienia Prezydenta w zakresie powoływania sę- dziów. OTK ZU B/2020 Ts 6/18 poz. 217 4 Nieuzupełnienie braków skargi jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK – pod- s tawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. 3. 3 . Trybunał stwierdza ponadto , że skarżący uczynił art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji niewłaściwym wzorcem konstytucyjnym. Wzorzec ten nie jest źródłem praw podmiotowych w postępowaniu skargowym. Niewłaściwym wzorcem konstytucyjnym jest również art. 179 Konstytucji, który – umieszczon y w rozdziale VIII Konstytucji – określa podstawy ustrojowe funkcjonowania sądów i trybunałów. Trybunał przypomina, że w myśl art. 79 ust. 1 Konsty- tucji wzorcami kontroli w sprawie wszczętej na skutek złożenia skargi konstytucyjnej mogą być tylko przepis y wyrażające wolności lub prawa skarżącego. 4. Kolejnym zakwestionowanym przepisem jest art. 77 § 9 ust. 1 p.u.s.p., zgodnie z którym prezes sądu apelacyjnego w szczególnie uzasadnionych wypadkach może delego- wać sędziego sądu rejonowego albo sędziego sądu okręgowego do pełnienia obowi ązków sędziego w sądzie wyższym. Następuje to po uzyskaniu zgody sędziego i kolegium sądu, do którego ma nastąpić delegowanie, i ma na względzie racjonalne wykorzystanie kadr oraz po- trzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów działających na obszarze apelacji; łączny okres delegowania nie może przekroczyć 14 dni w ciągu roku. 4.1. Skarżący wyraża przekonanie, że o ddelegowanie sędziego (czasowe lub stałe) przez prezesa sądu apelacyjnego jest narus zeniem prerogatywy Prezydenta obejmującej , zda- niem skarżącego, wskazanie siedzib y i obszaru właściwości rzeczowej sędziego . 4.2 . Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że art. 77 § 9 p.u.s.p . nie stanowił podstawy wydanego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust . 1 Kon stytucji. Z tych względów badana skar- ga nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. 5. Skarżący kwestionuje również zgodność art. 244 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) , który stanowi, że „ dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone ”. Jednocześnie kwestionuje art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rz eczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261, ze zm.; dalej: u.p.g.), który określa, że „ dokumentem upoważniającym Prezesa Prokuratorii Generalnej, wiceprezesa Prokuratorii Generalnej i radcę do wykonywa- nia czynności zastępstwa jest legitymacja służbowa, która zawiera w szczególności imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe ” . 5.1. Skarżący twi erdzi, ż e zostało naruszone jego prawo do sprawiedliwe j i rzetelnej procedury sądowej. W ocenie skarżącego przepisy zobow iązują sąd do uznania za wiążącą le gitymację radcy Prokuratorii Generalnej, nawet w syt uacji poświadczającej nieprawdę. Po- nadto skarżący stwierdza, że „stan faktyczny oparty na kompil acji normy art. 33 ust. 2 u. p.g. i art. 244 § 1 k.p . c. jest niezgodny z zasadami państwa prawa oraz prawem do rzetelnej pro- cedury sądowej w demokratycznym państwie prawa ” . 5.2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że art. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 33 ust. 2 u. p.g. , w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie stanowiły podstawy wydanego orzeczenia . R egu- lacje te nie mają ponadto bezpośredniego wpływu na ukształtowanie sentencji orzeczenia o prawach skarżącego. Dopuszczenie radcy Prokuratorii Generalnej do reprezentowa nia Skarbu Państwa na podstawie legitymacji służbowej nie wkracza w sferę przysługujących OTK ZU B/2020 Ts 6/18 poz. 217 5 skarżącemu k onstytucyjnych praw podmiotowych . Wadliwość reprezentacji strony przeciw- nej w procesie nie wpływa na prawa podmiotowe skarżącego. 5.3. Z tych względów w zakresie , w jakim skarżący kwestionuje konstytucyjność art. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 33 ust. 2 u. p.g., badana skarga nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. 6. Skarżący kwestionuje następnie zgodność z Konstytucją art . 417 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm.; dalej: k.c.) , zgod- nie z którym za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka sa- morządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. 6.1. P rzepis ten pomija – z daniem skarżącego – odpowiedzialność organów państwa za nieuzasadnione działanie zgodne z literą prawa , z czego wywodzi, że art. 417 § 1 k.c. jest niezgodny z art. 77 ust. 1 w zw iązku z art. 2 Konstytucj i . 6.2. W zakresie , w jakim skarżący kwestionuje konstytucyjność art. 417 § 1 k.c., ba- dana skarga nie spełnia warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. 7. Mając powyższe na względzie , Trybunał stwierdza, że a nalizowana skarga nie speł- nia warunków określonych w art. 79 ust . 1 Konstytucji, doprecyzowanych odpowiednio w art. 53 ust. 1 pkt 1 - 3 u.o.t.p. TK , a w konsekwencji nadanie dalszego biegu skardze nie jest możliwe. W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie. P O U C Z E N I E Na p odstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.