Ts 87/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 7 września 2020 r. Pozycja 259 POSTANOWIENIE z dnia 26 sierpnia 201 9 r. Sygn. akt Ts 87/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M. W. w sprawie zgodności: art. 22 § 1 w związku z art. 199b § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 19 97 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2018 r. poz. 652 ) z art. 45 ust. 1 Konsty tucji Rzeczypospolitej Polskiej; p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej z 22 maja 2018 r. (data nadania) M. W (dalej: skarżąc y ) wniósł o orzeczenie, że art. 22 § 1 w związku z art. 199b § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2018 r. poz. 652; dalej: k.k.w. ) , w zakresie, w jakim pozbawia sprawcę prawa do udziału w posiedzeniu sądu orzekającego zastosowanie środka zabezpie czającego w formie terapii z art. 93a § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny ( Dz. U. z 2018 r. poz. 1600 ; dalej: k.k. ) , jest niezgody z wynikającą z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zasadą prawa do sądu . Skargę konstytucyjną wniesiono na tle następującej sprawy. Sąd Rejonowy w K. Wydział II Karny, działając z urzędu w oparciu o przedstawioną Sądowi opinię sądowo - psychiatryczną o stanie zdrowia skarżącego , postanowieniem z 27 li - pca 2 017 r. (sygn. akt […] ), uchylił wobec skarżącego środ e k zabezpieczając y w formie umieszczeni a w zakładzie psychiatrycznym orzekając także bezzwłoczne zwolnienie skarżą - cego z przebywania w zakład zie . S ąd orzekł jednocześnie wobec skarżącego środ e k zabezpie - czając y w formie terapii psychiatrycznej w trybie ambulatoryjnym, tj. środ e k z art. 93a § 1 pkt 2 k . k . Skarżący zakwestionował powyższe rozs trzygnięci e w zakresie orzeczenia terapii podnosząc, że zapadło ono bez jego udziału w posiedzeniu sądowym . Rozpoznając y zażalenie skarżącego Sąd Okręgow y w K. V Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonaniem Orzeczeń Karnych , p ostanowieniem z 2 listopada 2017 r. (sygn. akt […] ) , utrzyma ł w mocy OTK ZU B/2020 Ts 87/18 poz. 259 2 zaskarżone rozstrzygnięcie w kwestionowanym zakresie . P rawomocne postanowienie zostało skarżącemu doręczone 13 listopada 2017 r. W tym stanie rzeczy skarżący wystąpił 20 grudnia 2017 r. z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi konstytucyjnej . P ostanowieniem z 1 marca 2018 r. (sygn. akt […] ) , Sąd Rejonowy w K. I Wydział Cywilny ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu , wyznacz onego następnie zarządzeniem Dziekana Okręg owej Rady Adwokackiej w K. z 10 kwietnia 2018 r., doręczonym pełnomocnikowi 16 kwietnia 2018 r. Jako ostateczne orzeczenie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach skarżącego w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytuc ji skarżący wskazuje postanowienie Sądu Okręgowego w K. V Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonaniem Orzeczeń Karnych z 2 listopada 2017 r. (sygn. akt […] ) . W skardze wniesionej do Trybunału skarżący wskazuje , że rozstrzygnięcie w jego sprawie wydane zostało w oparciu o art. 22 § 1 w zw. z art. 199b § 3 k.k.w., który pomijając udział skarżącego w posiedzeniu „kształtuje sądowe postępowanie wykonawcze w sposób bezpośrednio przekładający się na treść wydanego w sprawie orzeczenia.” Skarżący podnosi, że z astosowani e art. 22 § 1 k.k.w. i wyłączenie jego udziału w postępowaniu „dotyczy pod - stawowej sfery jego konstytucyjnych praw i wolności, narusz a bowiem wynikające z a rt. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo skarżącego do sądu, w tym składające się n a jego treść uprawnienie do korzystania z rzetelnej procedury sądowej (…) poprzez zapewnienie skarżącemu wysłuchania i osobistego udziału w czynnościach sądowego postępowania wykonawczego (…) . ” Skarżący stoi na stanowisku, że art. 22 § 1 k.k.w. wyłącz a jeg o udział w przedmiotowym postępowaniu, ponieważ brak jest przepisu szczególnego uprawniającego do udzi ału w posiedzeniu sądowym osobę , wobec której zastosowano środek zabezpie - czający. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. W myśl art. 79 Konstytucji, skarga konstytucyjna jest szczeg ólnym środkiem ochrony prawnej, realizowanej w ramach kontroli zgodności z Konstytucją przepisów, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o określonych w Konstytucji wolnoś ciach lub prawach skarżącego. Z godnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u. o .t.p. TK), Prezes Trybunału Konstytucyjnego kieruje wniesioną skargę do rozpoznania wstępnego na posiedzeniu niejawnym, w składzie jednoosobowym. Celem rozpoznania wstępnego jest ustalenie, czy skarga spełnia wymagania przewidziane w ustawie oraz czy usunięcie jej ewentualnych braków jest możliwe. 2. W rozpoznaniu wstępnym Trybunał ustalił , że analizowana skarga nie spełnia kryteriów wskazanych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK, wskutek czego Trybunał odmawia nadania jej dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK. 3. Trybunał wskazuje, że badana skarga nie spełnia kryterium określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji i skonkretyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK, gdyż istota sformułowanego w niej zarzutu dotyczy normy indywidualno - konkretn ej , nie zaś normy generalno - abst rakcyjnej . 3.1. Analizując stan faktyczny sprawy zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 4 i art. 53 ust. 2 pkt 1 - 2 u.o.t.p. TK, Trybunał ustalił, że skarżący został zawiadomiony o terminie posiedzenia w przedmiocie uchylenia środka zabezpieczającego z pouczeniem, ż e jego udział nie jest obowiązkowy. Wobec braku wniosku skarżącego o doprowadzenie na posiedzenie, Sąd OTK ZU B/2020 Ts 87/18 poz. 259 3 rozpoznający sprawę w I instancji uznał, że udział obrońcy z wyboru w posiedzeniu jest wystarczający. Jak zaznaczył zaś sąd odwoławczy, ani skarżący ani reprezentujący go obrońca z wyboru nie wnosili o doprowadzenie skarżącego na posiedzenie w przedmiocie uchylenia środka zabezpieczającego. 3.2. Z uzasadnienia skargi konstytucyjnej wynika, że skarżący kwestionuje prawidłowość zastosowania zaskarżon ych prz episów w zakresie, w jakim umożliwiają sądowi uznanie za wystarczający udział tylko obrońcy w posiedzeniu, podczas którego rozstrzygnięta została zarówno kwestia dalszego stosowania środka (tj. pobyt w zakładzie psychiatrycznym), jak i kwestia orzeczenia n owego środka zabezpieczającego (tj. terapii) w ślad za uchyleniem stosowania pobytu w zakładzie psychiatrycznym . Według ustaleń sąd u odwoławczego , w pierwszej kwestii skarżący istotnie wnosił o doprowadzenie na posiedzenie w sprawie dalsz ego stosowania środka zabezpieczającego. S ąd odwoławczy ustalił jednak także brak wniosku skarżącego o doprowadzenie na posiedzenie w sprawie o uchyleni e środka , zaś w świetle zaskarżon ego art. 199b § 3 k.k.w. uznał udział obrońcy skarżącego w posiedzeniu za wystarczający . 3.3. Trybunał ustalił, że z brzmienia zaskarżonego art. 199b § 3 k.k.w. w zw. z art. 22 § 1 k.k.w. nie wynika jednak , że skarżącemu nie przysługuje prawo do udziału w posiedzeniu , o którym mowa w powyższych przepisach. Przeciwnie, w zakresie kwestionowanym przez skarżącego, zgodnie z art. 199b § 3 k.k.w., „w posiedzeniu [dotyczącym orzeczenia, zmiany lub uchylenia środka zabezpieczającego] ma prawo wziąć udział prokurator, sprawca lub jego obrońca (…).” W opinii Trybunału n ie jest zatem trafne przekonanie skarżącego , że zakwestionowane regulacje nie zawierają przepisu szc zególnego, „dającego prawo udziału w posiedzeniu osobie, wobec której stosuje się środki zabezpieczające (…).” Ponadto, odniesienie się do ustalonego w powyższy sposób stanu faktycznego wymagałoby dokonania przez Trybunał oceny trafności rozstrzygnięcia są dowego wydanego w sprawie skarżącego, co nie mieści się jednak w zakres ie kompetencji Trybunału. 3.4. Powyższe ustalenia prowadzą Trybunał do konkluzji, że zarzuty formułowane względem kwestionowanych w skardze przepisów na tle konstytucyjnego prawa do są du nie spełniają kryteriów z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK, pod kątem których Trybunał przeprowadza wstępną kontrolę skargi. W myśl powyższych przepisów skuteczne wniesienie skargi konstytucyjnej zależy bowiem nie tylko od wskazania konstytucyjn ej w olności lub prawa naruszonego według przekonania skarżącego, ale także od uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparci e. Trybunał ustalił, że u zasadnienie analizowanej skargi zarysowuje tymczasem punkt widzenia skarżącego na działanie sądu oraz ocenę rozstrzygnięc ia wydanego na podstawie z akwestionowanych w skardze przepisów . Z ustaleń wstępnej kontroli wynika zatem , że w zakresie ujętym zaskarżonymi przepi sami analizowana skarga stanowi polemik ę skarżącego z niesatysfakcjonującym go lub nietrafnym jego zdaniem orzeczeniem sądu . Nie daje jednocześnie Trybunałowi podstaw do badania naruszenia konstytucyjnego standardu prawa do sądu w kontekście przepisu zasto sowanego w analizowanej sprawie . 4. W ślad za dokonaniem powyższych, przesądzających ustaleń, Trybunał dostrzega również zasadność odniesienia się na marginesie analizowanej sprawy do podniesionej przez skarżącego kwestii , która była przedmiotem wcześniejsz ego orzeczeni a Trybunału. W uzasa - dn ieniu analizowanej skargi skarżący powołuje bowiem wyrok Trybunał u Konstytucyjn ego z 22 marca 2017 r. , sygn. SK 13/14, ( OTK ZU A/2017, poz. 19; dalej: SK 13/14 ) , w którym Trybunał orzekł, że art. 204 § 1 i 2 k.k.w. w zw. z 22 § 1 k.k.w. „w zakresie w jakim nie OTK ZU B/2020 Ts 87/18 poz. 259 4 przewiduje prawa do osobistego udziału sprawcy, wobec którego stosowany jest środek zabezpieczający polegający na umieszczeniu w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, w posiedzeniu sądu w sprawie dalszego stosowania tego środka zabezpiecza jąceg o , jest niezgo dny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 41 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczy - pospolitej Polskiej . ” Istotnie, d opiero w ślad za wyrok iem SK 13/14 ustawodawca uzupełnił art. 204 poprzez dodanie m.in. paragraf u 2a stanowiącego , że „sprawca ma prawo wziąć udział w posiedzeniu o którym mowa w § 2”, w związku z brzmieniem art. 22 § 1 k.k.w. , który mówi, że skazany oraz jego obrońca m ają prawo wziąć udział w posiedzeniu, „ gdy ustawa tak stanowi.” 4.1 W tym kontekście Trybunał zwraca uwagę , że kwestionowany art. 199b § 3 k.k.w. stanowi, że „w posiedzeniu ma prawo wziąć udział (…) sprawca lub jego obrońca (…).” W ana lizowanej sprawie skarżący wyprowadza przysługujące mu prawo podmiotowe z powią zania art. 22 § 1 k.k.w. z art. 199b § 3 k.k.w. o raz , stosując schema t zaskarżenia podobny do zastosowanego w sprawie SK 13/14 , upatruje naruszenia przysługującego mu prawa do sądu w ukształtowanym zakwestionowanymi przepisami nie obowiązkowym, a fa - kul t atywnym udziale w posiedzeniu dotyczącym uchylenia l ub zmiany środka zabezpie - czającego. 4.2. Na tle powyższych rozważań Trybunał zwraca ponownie uwagę, że j ednym z warunków nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest wskazanie sposobu naru - szenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego przez normę prawną o charakterze ogólnym, a nie normę w indywidualnym akcie stosowania prawa . Trybunał ustalił, że w analizowanej sprawie źródłem podnoszonego przez skarżącego narus zenia nie jest w istocie treść normatywna zaskarżonych przepisó w, lecz dokonana przez sąd o cena tego, czy udział skarżącego w posiedzeniu był konieczny . W kontekście tych ustaleń Trybunał jeszcze raz zaznacza , że jeżeli prawo udziału w posiedzeniu przysługuje sprawcy lub jego obrońcy (art. 199b § 3 k.k.w.) , o cen a w jakim zakresie przepis ten znajdzie zastosowanie w sprawie objętej badaną skargą, należała w sprawie skarżącego do Sądu I instancji i została podtrzy - mana prze z sąd odwoławczy . Jak wyjaśniono powyżej, o cena ta nie może jednak stanowić podstawy dla dokonania przez Trybunał kontroli zgo dności zaskarżonych przepisów ze wska - zanym w skardze wzorcem. 4.3. Trybunał Konstytucyjny korzysta z tej okazji by przypomnieć, że nie pełni roli instancji odwoławczej „trzeciego stopnia” w zakresie kontrolowania trafności lub prawi - dłowości ostateczn ych rozstrzygnięć , o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji (por. wyrok TK z 20 grudnia 2017 r., sygn. akt SK 37/15, OTK ZU nr A/2017 , poz. 90 i p o wołane tam orzecznictwo ), a p raktyka stosowania prawa pozostaje poza zakresem kontroli Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok TK z 20 grudnia 2017 r., sygn. akt SK 37/15, OTK ZU A/2017, poz. 90 i przywołane tam orzecznictwo). Weryfikowanie przez Trybunał rozstrzygnięć sądowych możliwe jest jedynie na zasadzie wyjątku, tj. wyłącznie w trybie kontroli konsty - tucyjności normatywnej treści przepisu ukształtowanej w wyniku jego jednolitej, powsze - chnej i stałej wykładni sądowej (por. wyrok TK z 20 czerwca 2017 r., sygn. akt K 5/17, OTK ZU nr A/2017, poz. 48 oraz p o wołane tam orzecznictwo). Jeśli jednak skarżący nie kwestionu je treści normatywnej przepisu ukształtowanej w wyniku jednolitej, po wsze chnej i stałej wykładni sądowej, to – m ając na uwadze zasadę skargowości wynikającą z art. 67 ust. 1 u.o.t.p. TK oraz wyjątkowy charakter dopuszczalności takiego zarzutu – Try bunał nie ma podstaw do przeprowadzenia kontroli zgodności zaskarżonego przepisu z Konstytucją . OTK ZU B/2020 Ts 87/18 poz. 259 5 5 . Z tych względów Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania badanej skardze dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK , uznając, że nie spełnia ona wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENI E Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysłu guje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.