Ts 61/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 27 lutego 2020 r. Pozycja 73 POSTANOWIENIE z dnia 26 sierpnia 2019 r. Sygn. akt Ts 61/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J.W. w sprawie zgodności: 1) art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.) w za- kresie, w jakim nakłada na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez u stanowienia obiektyw- nych, jednoznacznych i wiążących sąd kryteriów oceny sytuacji materialnej strony, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i preambułą Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej, w zakresie zasady rzetelności działania instytuc ji publicz- nych; 2) art. 276 w zw. z art. 175 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 245 § 1-3 ustawy wymienionej w punkcie 1, w zakresie, w jakim nakła- da na stronę wymóg wniesienia skargi o wznowienie postępowania sporzą- dzonej i podpisanej przez adwokata lub radc ę prawn ego nie gwarantując stro- nie prawa do uzyskania w tym zakresie zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym lub częściowym, a w konsekwencji uzyskania pomocy prawnej według obiektywnych, jednoznacznych i wiążących sąd kryteriów oceny jej sytuacji materialnej, z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 i w zw. z preambułą Kon- stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie zasady rzetelności działania in- stytucji publicznych, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszeg o biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej z 12 kwietnia 2018 r. (data nadania), J.W. (dalej: s karżą- cy) zarzucił niezgodność : – art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2 017 r. poz. 1369, ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zakresie, w jakim nakłada na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postę- powania bez ustanowienia obiektywnych, jednoznacznych i wiążących sąd kryteriów oceny OTK ZU B/2020 Ts 61/18 poz. 73 2 sytuacji materialnej strony, z art. 45 ust. 1 w zw iązku z a rt. 2 i preambułą Konstytucji , w za- kresie zasady rzetelności działania instytucji publicznych ; – art. 276 w zw iązku z art. 175 § 1 , w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 , w związku z art. 245 § 1 -3 p.p.s.a. w zakresie, w ja kim nakłada na stronę wymóg wni esienia skargi o wznowienie postępowania sporządzonej i podpisanej przez adwokata lub radcę prawnego , jednocześnie nie gwarantując stronie prawa do uzyskania w tym zakresie zwolnienia od kosz- tów w zakresie całkowitym lub częściowym, a w kons ekwencji uzyskania pomocy prawnej według obiektywnych, jednoznacznych i wiążących sąd kryteriów oceny jej sytuacji material- nej, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i preambułą Konstytucji , w zakresie zasady rzetelności d ziałania instytucj i publicznych. 2. Skarga konstytucyjna wniesiona została na tle poniższego stanu faktycznego . 2.1. Decyzją z 27 stycznia 2003 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w W . (dalej: PWIS) stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącego i ko- le jną d ecyzją , z 21 lutego 2003 r., utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie w tej spra- wie. Decyzją z 14 października 2014 r. PWIS odmówił uchylenia lub zmiany swej decyzji z 2003 r. Od rozstrzygnięcia PWIS uzyskanego w 2014 r . skar żący wniósł odwoł anie do Główneg o Inspektora Sanitarnego, który decyzją z 5 grudnia 2014 r. u trzymał zaskarżoną de- cyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postepowania administracyjnego (obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 12 ust. 2 pkt 2 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 1261). 2.2. S karżący zakwestionował decyzję Głów nego Inspektora Sanitarnego ska rgą do Wo jewódzkiego Sądu Admini stracyjnego w W. (dalej: WSA), oddaloną wyrokiem WSA z 22 lipca 2015 r.,( sygn. akt [ … ]). Na kanwie powyższego rozstrzygnięcia skarżący wystąpił ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA), oddaloną wyro- kiem NSA z 8 listopada 2016 r.,( sygn. akt [ … ]) , doręczonym skarżącemu 29 listopada 2016 r. 2.3. W tym stanie rzeczy, działając w imieniu własnym , skarżący skierował do NSA skargę z 11 lipca 2017 r. (14 lipca 2017 r. data prezentaty) o wznowienie zakończonego po- stępowania w sprawie o sygn. akt [ … ] , odrzuconą postanowieniem NSA z 7 września 2017 r., sygn. akt [ … ], z uwagi na niedochowanie przymusu adwokacko-radcowskiego . Jednocześnie, orzekając na wniosek skarżącego z 12 lipca 2017 r. (14 lipca 2017 data prezentaty) o ustano- wienie pe łnomocn ika z u rzędu celem wniesienia powyższej skargi o wznowienie postępowa- nia, postanowieniem z 26 października 2017 r.,( sygn. akt [ … ]), WSA utrzymał w mocy po- stanowienie starszego referendarza w WSA z 22 września 2017 r. odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. 2.4. Niezależnie od powyższego , skarżący skierował do Sądu Rejonowego w W . wniosek z 27 lipca 2017 r. (31 lipca 2017 r. data prezentaty) o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi konstytucyjnej do Trybunału Konstytucyjnego . W odpowie- dzi na wezwanie sądu do określenia przedmiotu planowanej skargi konstytucyjnej, skarżący wskazał sprawę choroby zawodowej i wymi enił zakończone w tym zakresie postępowania odwoławcze, tj. postępowanie przed WSA z 2015 r. oraz przed NSA z 2016 r., wskazując sy- gnatury wydanych w tej sprawie orzeczeń, tj. odpowiednio: sygn. akt [ … ] oraz sygn. akt [ … ]. S karżą cy uściślił jednocześnie, że „ [o] rganem przed którym sprawa ta się toczyła jest Pań- stwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. ”. Postanowieniem z 11 grudnia 2017 r. , sygn. OTK ZU B/2020 Ts 61/18 poz. 73 3 akt [ … ], Sąd Rejonowy w W. ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu celem sporzą- dzenia skargi konstytucyjnej , którego następnie wyznaczy ła Okręgowa Rada Adwokacka . In- formacja Okręgowej Rady Adwokackiej w W. o wyznaczeniu została doręczon a pełnomocni- kowi 15 stycznia 2018 r. 3. Jako tło an alizowanej skargi wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego skarżący wymienia postanowienia wydane w postępowaniu wznowienio wym i wskazuje, że „postano- wienie [WSA] z 26 października 2017 r., sygn. akt [ … ], oraz postanowienie [NSA] z 7 wrze- śnia 2017 r., sygn. akt [ … ], są orzeczeniami ostatecznymi, na które nie przysługuje żaden środek odwoławczy.” Obydwa powyższe postanowienia sformułowane zostały na podstawie przepisów p.p.s.a. zakwestionowanych w skardze konstytucyjnej , w której skarżący podnosi zarzut braku jasnych kryteriów oceny sytuacji materialnej , istotnych dla przyznania pomocy pełnomocnika z urzędu w celu zainicjowania postępowania wznowieniowego or az brak obiektywnych i jednoznacznych kryteriów ubiegania się o tę pomoc. Try bunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 4. W myśl art. 79 Konstytucji, s karga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony prawnej, przewidzianym w ramach kontroli zgodności z Konstytu cją przepisów , na podstawie któr ych sąd lub organ administracji publicznej orzekł o statecznie o określonych w Konstytucji wolnościach lub prawach albo obowi ązkach inicjatora kontroli dokonywanej w tym trybie. Jednocześnie , w odniesieniu do szczeg ółowych zasad dotyczących kontroli konstytucyjności wszczynanej w trybie skargi konstytucyjnej, art. 79 Konstytucji zawiera odesłanie do ustawy, zaś art. 188 pkt. 5 Konstytucji stanowi, że organem właściwym dla roz- poznania skargi konstytucyjnej jest Trybuna ł Konstytucyjny. W świetle powyższych przepi- sów , zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępo- wania przed Trybunałem Kon stytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK), Prezes Try- bunału Konstytucyjnego kieruj e wniesioną do Trybunału skargę do rozpoznania wstępnego na posiedzeniu niejawnym, w składzi e jednoosobowym. Celem rozpoznania wstępnego jest usta- lenie, czy wniesion a skarga spełnia wymagania przewidziane w ustawie oraz czy usunięcie jej ewentualnych brak ów jest możliwe. 5. Po przeprowadzeniu rozpoznania wstępnego skargi konstytucyjnej z 12 kwietnia 2018 r. Trybunał ustalił, że nie spełnia ona wymagań określonych w ustawie i usunięcie jej braków nie jest możliwe . 6.1. Wskazany powyżej art. 79 ust. 1 Konstytucji wskazuje p odwójną kwalifikację skargi konstytucyjnej. S kłada się na n ią nie tylko prze słanka naruszenia konstytucyjnych wol- ności lub praw skarżącego, ale także p rzesłanka uzyskania ostatecznego rozstrzygnięcia o wolnościach lub prawach skarżącego o k reślonych w Konstytucji (zob. np.: postanowienie TK z dnia 7 marca 2017 r., sygn. Ts 64/16, OTK ZU B/2017 poz. 48). Według zaś art. 53 ust. 1 pkt 1-6 u.o.t.p. TK, na skarżącym ciąży zaś wykazanie łącznego spełni enia wszystkich warunków wniesienia skargi, d o których zalicza się ziszczenie podwójnej kwalifikacji z art. 79 ust. 1 Konstytucji. 6.2. W analizowanej sprawie skarżący kwestionuje konstytucyjno ść art. 276 p.p.s.a., stanowiący podstaw ę postanowienia NSA z 7 września 2017 r. , sygn. akt II OSK 1764/17. Skarżący jednocześnie wskazuje to postanowienie jako ostateczne rozstrzygni ęcie o przysłu- guj ących mu konstytucyjnych prawach, w kontekście którego upatruje naruszenia przysługu- jącego mu prawa podmiotowego z art. 45 ust. 1 Konstytucji, tj. prawa do sprawiedliwego OTK ZU B/2020 Ts 61/18 poz. 73 4 i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bez- stronny i niezawisły sąd. Trybunał ustalił jednak , że przedmiotowe postanowienie NSA nie odpowiada złożonej kwalifikacji z art. 79 ust. 1 Konstytucji i pozostaje w konsekwencji bez związku z powyższym konstytucyjnym prawem podmiotowym. Odrzucenie skargi o wzno- wienie postępowania z uwagi na niedochowanie przymusu adwokacko-radcowskiego, tj. skargi dotyczącej postępowania zakończonego postanowieniem o oddaleniu skargi kasa- cyjnej, nie przesądza bowiem w sposób władczy o niedopuszczalności wzruszenia tego posta- nowienia. Przeciwnie, Trybunał zwraca uwagę, że odrzucenie skargi o wznowienie postępo- wania wskaz ało skarżącemu konkretne uchybienie proceduralne, które nie wyk lucza możli- wości ponownego wniesienia i merytorycznego rozpoznania przez sąd identycznej przedmio- towo skargi o wzn owienie postępowania, wolnej od wyt kniętych wcześniej wad formalnych. Przedmiotowe postanowienie NSA, jakkolwiek samo w sobie niezaskarżalne , nie zamknęło skarżącemu sądowej drogi dochodzenia jego praw i nie jest w konsekwencji ostatecznym roz- strzygnięciem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. 6.3. Wobec powyższego ustalenia, Trybunał ocenia zatem jako nietrafny p ogląd skar- żącego, że wydan ie w jego sprawie niezaskarżalnego postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowien ie postępowania z powodu uchybień formalnych doprowadziło do naruszenia konstytucyjnego prawa podmiotowego z art. 45 ust. 1 Konstytucji poprzez ostateczne orze- czenie o niedopuszcza lności drogi sądowej w analizowanym zakresie. Z tego względu Trybu- nał ustalił, że skarga konstytucyjna nie spełnia warunku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. 7.1. Zaskarżony art. 276 p.p.s.a. stanowił przedmiot rozważań Trybunału we wcze- śniejszym orz ecznictwie. W postanowieniu z dnia 6 sierpnia 2008 r., sygn. akt 94/08, OTK ZU 5B/2009 poz. 397, Trybunał wskazał, że „do postępowania ze skargi o wznowienie postę- powania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Jednocze śnie w przepisie tym wprowadza się przymus adwokacki w sytuacji, gdy skarga o wznowienie doty czy postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Unormo- wanie to jest klasycznym przepisem odsyłającym do reguł funkcjonujących w postępowaniu przed sąd ami administracyjnym pierwszej instancji, z zastrzeżeniem sporządzenia i wniesie- nia skargi o wzno wienie postępowania przez profesjonalnego pełnomocnika. W postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi – zgodnie z art. 200 p.p.s.a. – obowiązuje zasad a powiązania zwrotu kosztów postępowania z jego wynikiem. Jak bowiem stanowi po- wołany przepis : w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skar- żącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego doc hodzenia praw . Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego, zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a., należy zaliczyć ich wynagrodzenie, któ rego wyso- kość nie może przekraczać stawek określonych w zaskarżonym rozporzą dzeniu. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego oznacza to, że zgodnie z art. 276 p.p.s.a. w związku z art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. stronie, która wniosła skuteczną skargę o wznowienie postępo- wania, przysługuje zwrot kosztów zastępstwa adwokackiego . Wniosek taki uzasadniony jest istotą przepisów odsyłających, które ustanawiane są w celu uniknięcia kilkakrotnego powtó- rzenia w akcie normatywnym tych samych części. Zawierają one pewną wskazówkę, odesła- nie, w jakim innym przepisie można znaleźć poszukiw ane wzory zachowa nia się. Konkluzję tę potwierdza również praktyka orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego, który przykładowo w wyrokach z: 23 maja 2007 r. (sygn. akt II FSK 1803/06) oraz 14 stycznia 2009 r. (sygn. akt II FSK 530/08) zasądzał wynagrodzenie podmiotów profesjonalnych, rów- nież za czynności dokonane w postępowaniu wznowieniowym.” OTK ZU B/2020 Ts 61/18 poz. 73 5 7.2. Według ustaleń Trybunału, wbrew twierdzeniom skarżącego, na podstawie zask arżonego w analizowanej skardze art. 276 p.p.s.a., możliwe jest zrekonstruowanie oko- liczności, w których dochodzi do zwrotu kosztów pomocy prawnej w postę powaniu wzno- wieniowym przed NSA . Tym samym podniesiony zarzut niezgodności art. 276 p.p.s.a. z od- niesionym do niego wzorcem kontroli jest bezzasadny, co wyczerpuje przesłankę odmowy nadania skardze da lszego biegu, o której mowa w art. 61 ust. 1 pkt 3 u.o.t .p. TK. 8. S formułowany w analizowanej skardze zarzut niekonstytucyjności art. 246 p.p.s.a., stanowią cego p odstawę orzeczenia wydanego na wniosek skarżącego o ustanowienie adwoka- ta z urzędu , jest według ustaleń Trybunału z jednej strony polemiką skarżącego z uzyskanym rozstrzygnięciem sądowym, a z drugiej rodzajem postulatu legislacyjnego, którego Trybunał nie może być właściwym adresatem. Trybunał nie ma kompetencji uprawniających go do od- niesienia si ę do podniesionego zarzutu w zakresie , w jakim został on ujęty w uzasadnieniu analizowanej skargi. Trybunał nie znajduje jednocześnie podstaw dla przekazania do meryto- rycznej analizy rozważań skarżącego na temat praktyk sądowych w przedmiocie oceny zdol- noś ci do ponoszenia kosztu postępowania albo na temat przes łanek ustanawiania pełnomoc- ników z urzędu w postępowaniach, w których skarżący był lub nadal jest str oną. T rybunał nie jest bowiem uprawniony do recenzowania orzeczeń sądowych , ani do oceniania ich tr afności wobec stanu faktycznego danej sprawy lub osobistej sytuacji skarżącego jako adresata okre- ślonych rozstrzygnięć . Z ustaleń wstępnego rozpoznania anali zowanej skargi w omawianym aspekcie wynika, że jej uzasadnienie nie uprawdopodabnia naruszenia przy sługującego skar- żącemu konstytucyjnego prawa do rozpatrz enia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez niezawisły sąd poprzez zastosowanie zakwestionowanego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Jednocze- śnie z art. 53 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 u.o.t.p. TK wynika tymczasem, że na skarżącym ciąży za- równo obowiązek wykazania nie t ylko które z jego konstytucyjnych wolności lub praw zosta- ł y naruszone, ale także w jaki sposób do tego dosz ło, oraz jak skarżący uzasadn ia swój zarzut niekonstytucyjności wobec kwestionowanej normy i jakie powoł uje argumenty lub dowody na poparcie swojej tezy. Trybunał ustalił, że uzasadnienie skargi w powyższym zakresie sprowadza się do kwestionowania jednostkowego, niekorzystnego dla skarżącego rozstrzy- gnięcia sądowego wydanego w przedmiocie ustanowi enia pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi o wzn owienie postępowania . 9. W świetle powyższych ustaleń , na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, Trybu- nał postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK s karżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.