Ts 57/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 stycznia 2020 r. Pozycja 7 POSTANOWIENIE z dnia 16 maja 2018 r. Sygn. akt Ts 57/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej T.T. w sprawie zgodności: 1) art. 112 4 , art. 114 1 § 1, art. 114 2 § 1 , art. 118 § 3, art. 119, art. 119 1 § 1 zd. 2, art. 120 zd. 2, art. 120 1 § 1, § 2, § 3 i § 4, art. 121 § 1, § 2 i § 3, art. 122 § 1, § 2 zd. 3 i § 3, art. 124 1 , art. 125 § 1, art. 148, art. 157, art. 158 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682, ze zm.); 2) art. 139a ust. 1 pkt 3, art. 164 ust. 1 i ust. 10-21, art. 166a, art. 168, art. 169 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 697 , ze zm.); 3) art. 61, art. 510, art. 578 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.); 4) art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 2064, ze zm.); 5) art. 49 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. – Prawo konsularne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1545, ze zm.); 6) Konwencji z dnia 29 maja 1993 r. o ochronie dzieci i współpracy w dzie- dzinie przysposobienia międzynarodowego (Dz. U. z 2000 r. Nr 39, p oz. 448, ze zm.) z art. 18, art. 30, art. 31, art. 32, art. 34 ust. 2, art. 36, art. 40, art. 41 ust. 1, art. 45, art. 47, art. 52, art. 72 oraz art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 marca 2018 r. (data nadania) T.T. (dalej: skarżąca) wystąpił a o stwierdzenie, że : 1) art. 112 4 , art. 114 1 § 1, art. 114 2 § 1, art. 118 § 3, art. 119, art. 11 9 1 § 1 zd. 2, art. 120 zd. 2, art. 120 1 § 1, § 2, § 3 i § 4, art. 121 § 1, § 2 i § 3, art. 122 § 1, § 2 zd. 3 i § 3, OTK ZU B/2020 Ts 57/18 poz. 7 2 art. 124 1 , art. 125 § 1, art. 148, art. 157, art. 158 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i op iekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682, ze zm.) w zakresie, w jakim ,,pozwalają [na] pozbawianie dziecka rodziny naturalnej lub zastępczej i na zrywanie więzi rodzinnej, pozbawianie ojczyzny, języka, kultury i religii stanowiących o tożsamości dziecka” ; 2) art. 139a ust. 1 pkt 3, art. 164 ust. 1 i ust. 10-21, art. 166a, art. 168, art. 169 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie piec zy zastępczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 697, ze zm.) oraz art. 578 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywi lnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim ,, przepisy te dopuszczają i nakłaniają do działań prowadzących do przysposobienia z przemieszczeniem za granicę Rzeczypospolitej miejsca zamieszkania dziecka”; 3) art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 2064, ze zm.), w zakresie ,,zastosowania w celu ukrywania danych o pochodzeniu i tożsamości dziecka”; 4) art. 61 i art. 510 k.p.c., w zakresie ,,braku gwarancji udz iału organizacji społecznej w postępowaniu dotyczącym zmiany lub ustanowienia opiekuna oraz przysposobienia”; 5) art. 49 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. – Prawo konsularne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1545, ze zm.) , w zakresie ,,ograniczenia lub wyłączenia pomocy dla dziecka mającego dodatkowe obywatelstwo”; 6) Konwencja z dnia 29 maja 1993 r. o ochronie dzieci i współpracy w dziedzinie przysposobienia międzynarodowego (Dz. U. z 2000 r. Nr 39, poz. 448), w zakresie, w jakim jej przepisy ,,dopuszczają przysposobienie przez osobę nie będącą krewnym przysposabianego w linii prostej lub bocznej poniżej stopnia czternastego” są niez godne z art. 18, art. 30, art. 31, art. 32, art. 34 ust. 2, art. 36, art. 40, art. 41 ust. 1, art. 45, art. 47, art. 52, art. 72 oraz art. 77 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą. Postanowieniem z 4 grudnia 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w W. , III Wydział Rodzinny i Nieletnich (dalej: Sąd Rejonowy w W .) orzekł przysposobienie małolet niego Adama Stanisława Krupińskiego przez rodzinę z Włoch . Postanowie nie to nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się z dniem 19 grudnia 2017 r. Jego odpis nie został doręczony skarżącej, ponieważ nie była ona uczestnikiem postępowania. Postanowieniem z 11 stycznia 2018 r. Sąd Rej onowy w W. w sprawie o sygn. akt […] odrzucił skargę skarżącej o wznowienie postępowania o przysposobienie małoletniego A .K. Sąd jako podstawę podjęcia takiego rozstrzygnięcia wskazał okoliczność, że skarżąca nie była uczestnikie m postępowania o przysposobienie. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, które Sąd Okręgowy w W., Wydział XIII Cywilny Rodzinny (dalej: Sąd Okręgowy w W.) oddalił postanowieniem z 21 marca 2018 r. (sygn. akt […]). Postanowienie to zostało do ręczone skarżącej 5 kwietnia 2018 r. Skarżąca zwróciła się także do Sądu Rejonowego w W. z wnioskiem o ,,udzielenie zabezpieczenia pobytu jej małoletniego prawnuka A .K. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na czas najbliższych 60 dni wobec zagrożenia dziecka uprowadzeniem za granicę” . Postanowieniem z 17 stycznia 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Rej onowy w W. oddalił wniosek skarżącej argumentując, że skarżąca nie wykazała interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, które Sąd Okręgowy w W. oddalił postanowieniem z 26 marca 2018 r. (sygn. akt […] ). Orzeczenie to wraz z uza- sa dnieniem zostało doręczone skarżącej 5 kwietnia 2018 r. Zarządzeniem z 19 kwietnia 2018 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 2 maja 2017 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia brak ów formalnych skargi, tj. do: wskazania adresu zamieszkania i numeru PESEL skarżącej; doręczenia 4 egzemplarzy skargi konstytucyjnej wraz z załącznikami; doręcz enia odpisu OTK ZU B/2020 Ts 57/18 poz. 7 3 i 4 kopii ostatecznego orzeczenia, o którym mowa w art. 79 Konstytucji, z którego wydaniem skarżąca wiąże naruszenie swoich praw lub wolności konstytucyjnych; doręczenia odpisów i 4 kopii orzeczeń potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej; wskazania i udokumen- towania daty doręczenia prawomocnego orzeczenia potwierdzającego wyczerpanie drogi prawnej, o którym mowa w art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) ; dokładne go przedstawienia stanu faktycznego; dokładnego określenia jednostki redakcyjnej art. 120 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i op iekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682, ze zm.) oraz art. 164 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 697), którym skarżąca stawia zarzut niezgodności z Konstytucją; wykazania , że zakwestionowane w skardze konstytucyjnej przepisy były podstawą wydania ostate cznego orzeczenia; wskazania jakie konstytucyjne prawa lub wolności skarżącej, wynikające z powołanych w skardze konstytucyjnej wzorców kontroli, zostały naruszone przez wydanie ostatecznego orzeczenia; uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów, ze wskazanymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącej, z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie; wskazania czy od prawomocnego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia; uzasadnienia wniosku o wydanie postanowienia tymczasowego o zawieszeniu wykonania postanowienia Sądu Rejonowego w W. z 4 grudnia 2017 r. (sygn. akt […] ) przez wykazanie, że zachodzą wobec skarżącej przesłanki wydania postanowienia t ymczasowego przewidziane w art. 79 ust. 1 u.o.t.p. TK. W piśmie procesowym z 8 maja 2 018 r. (data nadania) skarżąca odniosła się do zarzą dzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 19 kwietnia 2018 r . Skarżąca wskazała, że za naruszone prawa i wolności uważa : ,,praw[o] do życia rodzinnego i prywatności obejmujące: prawo do ochrony praw własnych i praw członków rodziny oraz praw osób najbliższych, prawo do więzi rodzinnych i wzajemnego kontaktu, do języka rodzinnego, do ku ltury rodzinnej i ojczystej, do tożsamości osobistej, rodzin nej, narodowej i kulturowej, do imienia i nazwiska, do obywatelstwa i korzystania zeń w kraju ojczystym oraz poza jego granicami, do ojczyzny i przebywania w kraju ojczystym, prawo do wiedzy o sytuacji i losie członków swej rodziny i osób najbliższych, także po ich śmierci, jak również prawo do sądu, podmiotowości własnej i członków rodziny oraz osób najbliższych w postępowaniu sądowym, do solidarności społecznej i narodowej, i pomocy ze strony osób trzecich, członków społeczeństwa lub społeczności osoby objętej solidarnością społeczną, do szczególnej ochrony w dzieciństwie ze strony społeczeństwa i jego członków, działających indywidualnie i w organizacjach pozarządowych”. Jako ostateczne orzeczenia wydane na podstawie zakwestionowanych w skardze przepisów skarżąca wskazał a postanowien ie Sądu Rejonowego w W. z 4 grudnia 2017 r. (sygn. akt […] ), postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 21 marca 2018 r. (sygn. akt […] ) oraz postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 26 marca 2018 r. (sygn. akt […] ). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna p odlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest o czywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o któr ych mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK. OTK ZU B/2020 Ts 57/18 poz. 7 4 2 . W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub org an administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określo- nych w Konstytucji. Dlatego art. 53 ust. 1 u.o.t.p. TK zobowiązuje skarżącego do : wskazania kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego , na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego okre ślonych w konstytucji, wskazania, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – jego zdaniem – został o naruszone oraz do uzasadnienia zarzutu niezgodno- ści kwestionowanego przepisu, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem z powoła- nie m argumentów lub dowodów na jej poparcie. 2.1. Skarżąca stwierdziła, że naruszenie praw i wolności konstytucyjnych wiąże z trzema ostatecznymi orzeczeniami. Jako pierwsze ostateczne orzeczenie, skarżąca wskazał a postanowienie Sądu Rejonowego w W. z 4 grudnia 2017 r. (sygn. akt […] ). S karżąca nie była uczestnikiem postępowania o przysposobienie A. K. i powyższe postanow ienie jej nie dotyczyło. Trybunał zwraca uwagę, że skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła, że postanowienie o przy sposobieniu przesądzało ostatecznie o jej prawach lub wolności ach konstytucyjnych, które wskazała w skardze konstytucyjnej. Z tego powodu rozpoznanie skargi w zakresie w jakim skarżąca uczyniła jej podstawą postanowienie z 4 grudnia 2017 r. nie jest możliwe, gdyż nie została spełniona podstawowa przesłanka wniesienia skargi konstytucyjnej, określona w art. 79 ust. 1 Konstytucji. 2.2. Kol ejne orzeczenia, które zdaniem skarżącej ostatecznie naruszają jej prawa lub wolności konsty tucyjne to: p ostanowienie Sądu Okręgowego w W. z 21 marca 2018 r. (sygn. akt […] ) , oddalające zażalenie skarżącej na postanowienie, którym sąd odrzucił skargę skarżącej o wznowienie postępowania o przysposobienie oraz postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 26 marca 2018 r. (sygn. akt […]), którym sąd oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie oddalające jej wniosek o zabezpieczenie ,,pobytu jej małoletniego prawnuka A. K. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (…) wobec zagrożenia dziecka uprowadzeniem za granicę”. Trybunał stwierdził, że zakwestionowane w skardze przepi sy, w zakresie określonym przez skarżącą, nie były podstawą wydania powyższych postanowień wskazan ych jako ostateczne orzeczenia. Postanowienie z 21 marca 2018 r. dotyczyło bowiem kwestii spełnienia przesłanek umożliwiających wniesienie przez skarżącą skargi o wznowienie postępowania o przysposobienie, a postanowienie z 26 marca 2018 r. dotyczyło możliwości uzyskania przez skarżącą zabezpieczenia. Natomiast zakwestionowane w skardze przepisy, w zakresie wskazanym przez skarżącą , nie dotyczą kwest ii, kt óre były przedmiotem rozstrzygnięć wskazanych jako ostateczne orzeczenia. 2.3. Mając powyższe na wzgl ędzie , Trybunał uznał, że rozpatrywana skarga nie spełnia podstawowego warunku wskazanego w art. 79 ust. 1 Konstytuc ji. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. 3. Niez ależnie od powyższego Trybunał zwraca także uwagę, że analiza skargi konstytucyjnej oraz p isma procesowego przesłanego w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków , pro wadzi do wniosku, że skarżąca w rzeczywistości domaga się ochrony praw i wolności konstytucyjnych małoletniego A .K. Trybunał przypomina, że skarga konstytucyjna jest środkiem ochrony konstytucyjnych praw i wolności o charakterze OTK ZU B/2020 Ts 57/18 poz. 7 5 podmiotowym. Oznacza to, że prawa konstytucyjne, których ochrony dochodzić można w trybie skargi konstytucyjne j, muszą przysługiwać bezpośrednio podmiotowi występu - jącemu do Trybunału z tym środkiem prawnym. Legitymowaną do wniesienia skargi konstytucyjnej jest bowiem wyłącznie ta osoba, która jest podmiotem naruszonego prawa lub wolności o charakterze konstytucyjnym. Nie ma zatem możliwości wnoszenia skargi konstytucyjnej jako actio popularis . Należy przy tym podkreślić, że skarżąc a nie wykazała (a nie wynika to z okoliczności sprawy, ani z z ałączonych do skargi dokumentów) aby była przedstawicielem ustawowym małol etniego A. K. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. 4 . Dlatego tylko na marginesie Trybunał wskazuje, że z okoliczności w jakich została złożona skarga konstytucyjna, wynika, iż skarżąca podjęła próbę dochodzenia ochrony praw konstytucyjnych związanych z opieką nad prawnukiem, dopiero po wydaniu postanowienia o przysposobieniu. Należy podkreślić, że skarżąca aby móc skutecznie dochodzić na drodze skargi konstytucyjne j ochrony praw dotyczących opieki nad prawnukiem powinna najpierw zwrócić się do sądu o ustanowienie jej opiekunem. Dopiero w przypadku odmowy, skarżąca mogłaby w drodze skargi konstytucyjnej zaskarżyć przepisy na podstawie których sąd wydał orzeczenie odm awiające jej prawa do opieki. Z tych przyczyn Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na powyższe postano wienie w terminie 7 dni od daty je go doręczenia .