Ts 104/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 stycznia 2019 r. Pozycja 16 POSTANOWIENIE z dnia 9 marca 2018 r. Sygn. akt Ts 104/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.K. w sprawie zgodności: art. 136 ust. 1-3 oraz art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147, ze zm.) z art. 2, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1-3, art. 163, art. 165 ust. 1, art. 216 ust. 2 i art. 218 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu . UZASADNIENIE W sporządzonej przez radcę prawnego skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybu- nału Konstytucyjnego 8 maja 2017 r. (data nadania), M.K. (dal ej: skarżąca ) zarz ucił a nie- zgodność art. 136 ust. 1-3 oraz art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147, ze zm.; dalej: u.g.n.) z art. 2, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1-3, art. 163, art. 165 ust. 1, art. 216 ust. 2 i art. 218 Konsty- tucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następujący m stanem faktycz- nym. Skarżąca i drugi spadkobierca właścicieli wywłaszczonej w 1972 r. nieruchomości zwrócili się do organu administracji o jej zwrot. Decyzją z 29 kwietnia 2009 r. […] Starosta N. odmówił zwrotu nieruchomości. Decyzją z 13 października 2009 r. […] Wojewoda M. uchylił decyzję z 29 kwietnia 2009 r. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia w celu uzupełnie- nia postępowania wyjaśniającego. Decyzją z 27 czerwca 2013 r. […] Starosta N. odmówił zwrotu nieruchomości. Organ ustalił, że nieruchomość przejęta została na rzecz Skarbu Państwa w 1972 r. na podstawie notarialnej umowy sprzedaży i zrzeczenia się własności zawartej w oparciu o art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. N r 18, poz. 94) z przeznaczeniem pod budowę osiedla . Wniosek o zwrot dotyczy części nie- OTK ZU B/2019 Ts 104/17 poz. 16 2 ruchomości wywłaszczonej. W dniu złożenia wniosku nieruchomość pozostawała w użytko- waniu wieczystym Rejonowego Przedsiębiorstwa Wodociągó w i Kanalizacji w N. Uprzednio nieruchomość pozostawała w użytkowaniu wieczystym s pół dzielni mieszkaniowej , która zrzekła się użytkowania wieczystego przedmiotowej działki na rzecz Skarbu Państwa – Urzę- du Miejskiego w N . Następnie działka przekazana została decyzją Urzę du Miejskiego w N. z 31 stycznia 1989 r. w zarząd na czas nieoznaczony Rejonowemu Przedsiębior stwu Wodo- ciągów i Kanalizacji w N. Decyzją Zarządu Mias ta N. z 11 lipca 1996 r. stwierdzono nabycie przez Rejonowe Przedsiębiorstwo Wodociągó w i Kanalizacji w N. z mocy prawa użytkowa- nia wieczystego dział ki oraz prawa własności obiektu hydroforni. Decyzją z 6 sierpnia 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. stwier dziło nieważność tej decyzji. W konse- kwencji prawo użytkowania wieczystego wpisane na rzecz Rejonowego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w N . zostało wykreślone. Zdaniem organu I instancji z powyższego wynika, że przed 1 stycznia 1998 r., tj. przed dniem wejścia w życie u.g.n., przedmiotowa nieruchomość nie była obciążona prawem użytkowania wieczystego i w sprawie nie ma zastosowania art. 229 u.g.n. Zgodnie z treścią księgi wieczystej nieruchomość stanowi własność Gminy N. Na podstawie tych ustaleń przy- jęto, że budynek hydroforni wraz ze zbiornikami na wodę zrealizowany został w terminie do lat 7 od dnia, w którym nieruchomość została nabyta umową notarialną. W tej sytuacji nier u- chomość nie może być uznana za zbędną na cel wywłaszczenia, sko ro realizacja celu, na któ- ry została wywłaszczona (nabyta umową notarialną) , zos tała rozpoczęta przed upływem 7 lat od wywłaszczenia i zakończona przed upływem 10 lat od tego dnia. Fakt, że nieruchomość zagospodarowana została w sposób określony w planie r ealizacyjnym, zgodnie z celem naby- cia w terminie do lat 7 od daty nabycia, stanowi, w świetle obowiązującej ustawy o gospodar- ce nieruchomościami, negatywną przesłankę zwrotu działki. Od powyższej decyzji odwołanie złożyli skarżąca i drugi spadkobierca właś cicieli wywłaszczonej nieruchomości . Decyzją z 29 kwietnia 2014 r. […] Wojewoda M. utrzymał w mocy zaskarżoną decy- zję. Na tę decyzję skarżąca i drugi spadkobierca właścicieli wywłaszczonej nieruchomości wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjneg o w K. , który oddalił ją wyrokiem z 9 października 2014 r. (sygn. […] ). Skarga kasacyjna skarżącej od tego rozstrzygnięcia zo- stała oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2016 r. (sygn. […] . Wyrok NSA wraz z uzasadnieniem pełnomocnik skarżącej otrzymał 7 lutego 2017 r. Zdaniem ska rżącej art. 136 ust. 1-3 oraz art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. są niezgodne z następującymi postanowieniami Konstytucji: art. 2 – zasada demokratycznego państwa prawnego; art. 20 – dotyczącym społecznej gospodarki rynkowej; art. 21 ust. 1 – zasada ochrony własności i prawa dziedziczenia ; art. 64 ust. 1-3 – prawo do własności i innych praw majątkowych, równa ochrona tych praw oraz zasada ograniczania własności tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty tego prawa; art. 163 – domniemanie kompetencji samorządu terytorialnego ; art. 165 ust. 1 – posiadanie osobowości prawnej przez jednostki samorządu terytorialnego oraz przysługiwanie im prawa własności i innych praw majątkowych ; art. 216 ust. 2 – nabywanie, zbywanie i obciążanie nieruchomości przez Skarb Państwa następuje na zasadach i w trybie określonych w ustawie oraz art. 218 – organizację Skarbu Państwa oraz sposób zarządzania majątkiem Skarbu Państwa określa ustawa. W zarządz eniu z 18 października 2017 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 25 października 2017 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącą do usunięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez doręczenie pełnomocnictwa szczególn ego do sporząd zenia skargi konstytucyjnej i reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Try- bunałem Konstytucyjnym. 30 października 2017 r. (data nadania) skarżąca doręczyła doku- ment, o którym mowa w zarządzeniu. OTK ZU B/2019 Ts 104/17 poz. 16 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u .o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli- minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio- tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar- dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasad na, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK. Za skarżo ny przez skarżącą art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147, ze zm.; dalej: u.g.n.) stanowi, że nierucho- mość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszcze- niu, z uwzględnieniem art. 137 tejże ustawy , ch yba że poprzedni właściciel lub jego spadko- bierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości (ust. 1). W razie powzi ęcia zamiaru uży- cia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wy- właszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zami arze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłasz czonej nieruchomo- ści (ust. 2). P oprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o z wrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który za- wiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot prz ez po- przedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszko dowania lub nieruchomo ści zamiennej stosownie do art. 140 (ust. 3). Stosownie do zakwestionowanego art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym d ecyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wy- właszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2) . W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę konstytucyjną może wnieść „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone”. Z tego względu art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK stanowi, że skarga konstytucyjna zawiera wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo sk arżącego i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone. Skoro art. 163, art. 165 ust. 1, art. 216 ust. 2 i art. 218 Konstytucji nie są źródłem praw podmiotowych jednostki, ale dotyczą samorządu terytorialnego i Skarbu Państwa, to nie jest możliwe zbadanie zgodności z nim i zakwestionowany ch przez skarżącą art. 136 ust. 1-3 oraz art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. Ponadto, jak trafnie zauważył Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 14 lipca 2015 r. (sygn. SK 26/14, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 101), art. 2 i art. 21 ust. 1 Konstytucji jako prze- pisy o charakterze ustrojowym, co do zasady nie mogą być samodzielną podstawą kontroli konstytucyjności w skargach konstytucyjnych. Normy ustrojowe czy też przepisy adresowane do ustawodawcy mogą pełnić tylko rolę pomocniczą, gdy ich przywołanie zostanie w sposób należyty przez skarżącego uzasadnione (por. reprezentatywny przegląd w wyroku z 1 lipca 2014 r., sygn. SK 6/12, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 68). Warunek ten, w rozpatrywanej spra- wie nie został spełniony . Try bunał przypomina również, że poprzednik prawny skarżącej został pozbawiony prawa własności przez wywłaszczenie. Zatem skarżąca nie może skutecznie powoływać się na przepisy Konstytucji dotycząc e ochrony własności. Z tego względu art. 20, art. 21 ust. 1 i a rt. 64 ust. 3 Konstytucji są nieadekwatnymi wzorcami kontroli. OTK ZU B/2019 Ts 104/17 poz. 16 4 Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że a nalizowana skarga w zakresie, w jakim skarżąca kwestionuje art. 136 ust. 1-3 oraz art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. z art. 2, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 3, art. 163, art. 165 ust. 1, art. 216 ust. 2 i art. 218 Konstytu- cji, nie spełnia określonego w art. 79 ust. 1 i art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK warunku wskaza- nia naruszonych wolności lub praw. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy na- dania rozpatrywanej skardze dalszego biegu we wskazanym zakresie. Niezależnie od powyższego, Trybunał w pełni podziela pogląd sądu I instancji zawar- ty w wyroku z 9 października 2014 r. w sprawie skarżącej, że „ u stawy wszak regulują w spo- sób zupełny kwestię zwrotu nieruchomości w ramach instytucji wywłaszczenia, a nie gospo- darowania nieruchomościami. Problem powrotu prawa do byłego właściciela nieruchomości po wykorzystaniu nieruchomości na cel wywłaszczenia w ogóle nie mieści się w regulacji art. 136 i art. 137. Dostrzega to też Trybunał Konstytucyjny [w wyroku z 13 grudnia 2012 r., sygn. P 12/11, OTK ZU nr 11/A/2012, poz. 135], nie widząc przeszkód w tym, aby to » usta- wodawca wyszedł poza konstytucyjne minimum regulacji i wprowadził instytucję ustawowe- go prawa wykupu «, bądź »wprowadził inne instytucje prowadzące do odzyskania wywłasz- czonych ni eruchomości, np. w postaci prawa pierw okupu lub pierwszeństwa nabycia« . Pro- blem więc nie polega na ewentualnym braku kon stytucyjności art. 136 [i art. 137] ustawy, lecz na braku pożądanej przez skarżącego regulacji prawnej” . Stąd też – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie badania zgodności art. 136 ust. 1-3 oraz art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji – ze względu na niewskazanie sposobu naruszenia wolności lub praw skarżącej. Mając powyższe na względzie , Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżąc ej przysługuje prawo wniesienia zażale- nia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia .