Ts 135/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 maja 2023 r. Pozycja 154 POSTANOWIENIE z dnia 9 marca 201 8 r. Sygn. akt Ts 135/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] Sp. z o.o. z siedzibą w T. w sprawie zgodności: 1) a rt. 123 § 2 i art. 117 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 201 4 r. poz. 1 01 , ze zm.) w związku z art. 66 ust. 3 ust awy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm. ) z art. 45 ust. 1 oraz art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzec zypospolitej Polski ej; 2) art. 66 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm. ) w związku z art. 123 § 2 ustawy z dnia 17 listo - pada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 201 4 r. poz. 1 01 , ze zm.) z art. 45 ust. 1 oraz art. 188 pkt 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 3) art. 398 23 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cyw il - nego (Dz. U. z 201 4 r. poz. 101 , ze zm.) w związku z art. 66 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm. ) z art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: 1) odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie badania zgodności art. 66 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.) w związku z art. 123 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodek s postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 188 pkt 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej w pozostałym zakresie . UZASADNIENI E 1. W skardze konstytucyjnej, sporządzonej przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu oraz złożonej do Trybunału Konstytucyjnego 22 czerwca 201 6 r. (data nadania), […] Sp. z o.o. z siedzibą w T. (dalej: skarżąca) zarzuciła niezgodność: po pierwsze – art. 123 § 2 i art. 117 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę - powania cywilnego (Dz. U. z 20 14 r. poz. 1 01 , ze zm.; dalej: k.p.c.) w zw iązku z art. 66 ust. 3 OTK ZU B/2023 Ts 135/16 poz. 154 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konsty tucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm. ; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z art. 45 ust. 1 oraz art. 79 ust. 1 Konstytucji; po drugie – art. 66 ust. 3 ustawy o TK z 2015 r. w związku z art. 123 § 2 k.p.c. z art. 45 ust. 1 oraz art. 188 pkt 5 Konstytucji; po trzecie – art. 398 23 k.p.c. w związku z art. 66 ust. 3 u stawy o TK z 2015 r. z art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji . 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem fakty - cznym . 2.1. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o „zmianę lub ustanowienie pełnomocnika”, domagając się odrzucenia kandydatury pełnomocnika z urzędu, wskazanej przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w K. w toku p ostępowania o sygn. […] z powodu opinii ustanowionego pełnomocnika o braku podstaw do wniesien ia skargi konstytucyjnej oraz zwrócenia się do tej Rady o wyznaczenie nowego kandydata na pełnomocnika, ewentualnie – o zmianę p ełnomocnika w celu wniesienia w sprawie skargi konstytucyjnej. 2. 2 . Postanowieniem z 22 października 2015 r. (sygn . akt […]) Sąd Rejonowy w T. – IX Wy dział Cywilny oddalił wniosek o zmianę pełnomocnika, zaś wniosek o ust anowienie nowego peł nomocnika w celu wniesienia skargi konstytucyjnej został przekazany do rozpoz - nania w odrębnym postępowaniu. 2.3. Postanowieniem z 3 gr udnia 2015 r. (sygn. akt […] ) referendarz sąd owy w Sądzie Rejonowym w T. – IX Wydział Cywilny oddalił wniosek o ustanowienie nowego pełno - mocnika. Rozstrzygnięcie to z osta ł o podtrzym ane przez Sąd Rejonowy w T. – IX Wydział Cywilny w postanowieniu z 10 lutego 2 016 r. ( sygn. akt […] ). 3. Zdaniem skarżącej norma wywodzona z art. 123 § 2 i art. 117 § 5 k.p.c. w związku z art. 66 ust. 3 ustawy o TK z 201 5 r. narusza prawo do sądu oraz prawo do wn iesienia skargi kon stytucyjnej w zakresie, w jakim „ przyznaje referendarzowi sądowemu prawo do orzekania w przedmiocie przyznawania prawa do pomocy prawnej z urzędu do sporządz enia skargi konstytucyjnej oraz w zakresie, w jakim rozstrzygnięcie o przyznaniu pełnomocnika z urz ędu referendarz sądowy może uzależnić od istnienia bądź nieistnienia przesłanek do wniesienia skargi konstytucyjnej”. Normie wywodzonej z art. 66 ust. 3 us tawy o TK z 2015 r. w związku z art. 123 § 2 k.p.c. skarżąca zarzuc a naruszenie prawa do sądu oraz k onstytucyjnej kognicji Trybunału Konstytucy jnego w zakresie, w jakim „ przyznaje prawo do badania istnienia przesłanek do wniesienia skargi konstytucyjnej osobom niebędącym sędziami Trybunału Konstytucyjnego”. Natomiast norma wywodzona z art. 398 23 k.p.c. w związku z art. 66 ust. 3 ustawy o TK z 2015 r. – w przekonaniu skarżącej – w zakresie, w jakim „ przewiduje, że od orzeczeń wydawanych prz ez referendarzy sądowych, co do przyznaw ania pomocy prawnej z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej ni e przysługuje prawo do odwołania się do sądu II instan - cji” narusza prawo do zaskarżania orzeczeń oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 w związku z art. 23 pkt 1 ustawy z dni a 13 grudnia 2016 r. – Prze - pisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunał em Konstytu - cyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074; dalej: przepisy wprowadzają ce) 3 stycznia 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. OTK ZU B/2023 Ts 135/16 poz. 154 3 o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytuc yjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u . o . t . p . TK) – z wyjątkiem art. 1 - 6 (które weszły w życie 20 grudnia 2016 r.) oraz art. 16 - 32 (które weszły w życie 1 stycznia 2018 r.). W myśl art. 9 przepisów wprowa - dzających, do postępowań przed Trybunałem, wszczętych i niezak ończonych przed dniem wejścia w życie u . o . t . p . TK, stosuje się przepisy tej ustawy (ust. 1), zaś czynności procesowe dokonane w tych pos tępowaniach na podstawie dotych czasowych przepisów pozostają w mocy (ust. 2). W związku z powyższym do postępowania zainicjowanego rozpatrywaną skargą konstytucyjną zastosowanie znajdą przepisy u . o . t . p . TK. 2. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u . o . t . p . TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Sł uży ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a t akże gdy zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2 - 4 u . o . t . p . TK. 3 . Skarżąca w niniejszej sprawie zakwestionowała następujące przepisy: – art. 117 § 5 k.p.c. w brzmieniu: „ Sąd uwzględni wniosek [o ustanowienie adwokata albo radcy prawnego z urzędu], jeżeli udział adwokata lub r adcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny ” ; – art. 123 § 2 k.p.c. w brzmieniu: „Postanowienie o ustanowieniu albo od mowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego może wydać także referendarz sądowy” ; – art. 398 ²³ k.p.c. w brzmieniu obowiązujący m do 7 września 2016 r.: „ § 1. Rozpoz - nając skargę na postanowienie referendarza w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu oraz na postanowienie o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, sąd wydaj e postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego utrzymuje w mocy albo je zmienia. § 2. W sprawach, o których m owa w § 1, wniesienie skargi na postanowienie referendarza wstrzymuje jego wykonalnoś ć. Sąd orzeka jako sąd drugiej in - stancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu ” ; – art. 66 ust. 3 ustawy o TK z 2015 r. w brzmi eniu: „W razie niemożności poniesienia kosztów pomocy prawnej skarżący może złożyć do sądu rejonowego swojego miejsca z amieszkania wniosek o ustanowienie dla niego adwokata lub radcy prawnego z u rzędu, na podstawie przepisów o postępowaniu cywilnym” (przep is ten obowiązywał do 15 sierpnia 2016 r.) . 4 . W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna – poza zakresem, w którym skarżąca wnosi o zbadanie zgodności art. 66 ust. 3 ustawy o TK z 2015 r. w związku z art. 123 § 2 k.p.c. z art. 188 pkt 5 Konstytucji – spełnia wymogi formalne do nadania jej dalszego biegu. 4.1. S kargę konstytucyjną złożył w imieniu skarżące j radca prawny, który przed - stawił postanowienie referendarza s ądowego w Sądzie Rejonowym w T. – IX Wydział Cywil - ny , z 2 8 kwietnia 2016 r. (sygn. akt […] ) w przedmiocie ustanowienia dla skarżącej pełnomo - cnika z urzędu oraz pismo Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z 9 ma ja 2016 r. (znak: […] ) w sprawie wyznaczenia tego radcy prawnego na pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi konstytucyjnej. 4.2. Skarżąc a wyczerpał a przysługującą jej drogę prawną (w dacie wniesienia skargi – art. 64 w związku z art. 65 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o TK z 2015 r.; obecnie – art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 1 i 2 u . o . t . p . TK), ponieważ postanowienie Sądu Rejonowego OTK ZU B/2023 Ts 135/16 poz. 154 4 w T. – IX Wydział Cywilny z 10 lutego 2016 r. (sygn. akt […] ) jest prawomocne i nie przy - sługują od niego żadne zwykłe środki zaskarżenia . 4.3. Trybunał stwierdza, że skarżąc a dochował a przepisanego terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej (w dacie wniesienia skargi – art. 64 w związku z art. 66 ust. 4 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r.; obecnie – art. 77 ust. 1 w związku z art. 44 ust. 3 pkt 1 u . o . t . p . TK). 4.4. Trybunał stwierdza, że skarżąc a prawidłowo określił a przedmiot kontroli (w dacie wniesienia skargi – art. 65 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r.; obecnie – art. 53 ust. 1 pkt 1 u . o . t . p . TK), wskazał a (z wyjątkiem art. 188 pkt 5 Konstytucji – zob. pkt 4.5 niniejszego uzasadnienia), jakie konstytucyjne prawa i w jaki sposób zostały – je j zdaniem – naruszone (w dacie wniesienia skargi – art. 65 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 2015 r.; obecnie – art. 53 ust. 1 pkt 2 u . o . t . p . TK), a także uzasadnił a sformułowan e w skardze zarzut y (w dacie wniesienia skargi – art. 65 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r.; obecnie – art. 53 ust. 1 pkt 3 u . o . t . p . TK). 4.5. Odnośnie do art. 188 pkt 5 Konstytucji, powołanego jako jeden z wzorców kontroli dla art. 66 ust. 3 ustawy o TK z 2015 r. w związku z art. 123 § 2 k.p.c., Trybunał zauważa, że przepis ten (określający kognicję polskiego sądu konstytucyjnego) nie mieści się w zakresie art. 79 ust. 1 ustawy zasadniczej, a przez t o nie może być wzorcem kontroli w postępowaniu inicjowanym skargą konstytucyjną. Jest to bowiem regulacja o stricte ustro - jowym charakterze, która nie kreuje (nawet pośrednio) żadnych praw lub wolności jednostki. Bezzasadne jest ponadto twierdzenie skarżąc ej, że orzeczenie w przedmiocie przyznania lub odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym jest orzekaniem o skardze konstytucyjnej, którą chciałaby wnieść skarżąca. 4.6. W związku z powyższym, Trybunał postano wił: odmówić nadania dalszego biegu skardze w zakresie badania zgodności art. 66 ust. 3 ustawy o TK z 2015 r. w związku z art. 123 § 2 k.p.c. z art. 188 pkt 5 Konstytucji (art. 61 ust. 4 pkt 1 u . o . t . p . TK) oraz nadać dalszy bieg skardze w pozostałym zakresi e (art. 64 ust. 2 u . o . t . p . TK) .