Ts 63/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 lipca 2018 r. Pozycja 123 POSTANOWIENIE z dnia 20 lutego 2018 r. Sygn. akt Ts 63/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M .J. w sprawie zgodności: art. 117 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek udowodnienia okoliczności wskazanych w oświadczeniu z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W sporządzonej przez radcę prawnego i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 marca 2017 r. (data nadania) skardze konstytucyjnej M.J. (dalej: skarżący ) zarzucił niezgodność art. 117 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżący , w piśmie z 2 4 marca 2016 r., skierowanym do S ądu Rejonowego w T . wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządz enia i wniesienia skargi konsty- tucyjnej. Sąd Rejonowy w T . postanowieniem z 27 września 2016 r. oddalił wniosek skarżącego ze względu na brak spójności i wiarygodności w oświadczeniach skarżącego oraz wskazał, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu pełnomocnika. Skarżący od powyższego postanowienia wniósł zażalenie. Sąd Okręgowy w K. postano- wieniem z 25 listopada 2016 r. oddalił zażalenie, podzielając stanowisko sądu I instancji. Zdaniem skarżącego art. 117 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek udowodnienia okoliczności wskazanych w oświadczeniu, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarżący podnosi, że „ nie neguje prawa [s] ądu do weryfikacji wniosków o ustanowienie pełnomocnika lub zwolnienia od kosztów sądowyc h. Ustanowione procedury nie mogą mieć jednak charakteru kompletnie nieokreślonych granic swobody orzekania a norma prawna nie może uprawniać do wydania orzeczeń dowolnych, a jednocześnie OTK ZU B/2018 Ts 63/17 poz. 123 2 sprzecznych z werbalnym brzmieniem przepisu, który nakazuje złożenie oświadczenia a nie udowodnienie okoliczności z reguły niemożliwych do udowodnienia”. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 13 października 2017 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi przez: po pierwsze, dokładne wskazanie, jakie prawa lub wolności skarżącego wynikające z powoła - nego wzorca kontroli, tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji, zostały naruszone; po drugie, dokładne wyjaśnienie, w jaki sposób art. 117 § 2 k.p.c. narusza konstytucyjne prawa lub wolnośc i skarżącego, wskazane w wykonaniu zarządzenia. Ponadto pełnomocnik skarżącego został wezwany do złożeni a pisemnego oświadczenia, czy sporządził skargę konstytucyjną opatrzoną jego podpisem. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie, w piśmie z 31 października 2017 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego oświadczył, że sporządził skargę konstytucyjną na podstawie materiałów dostarczonych mu przez skarżącego jako jego pełnomocnik z wyboru oraz wskazał, że naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji poleg a na istnieniu nierzetelnych i niedookreślonych przepisów prawa procesowego pozwalających na swobodną interpretację normy art. 117 § 2 k.p.c. Pełnomocnik skarżącego zaznaczył również, że zaskarżony przepis jest niez godny z ustawą zasadniczą w ten sposób, ż e nakazuje on procedowanie na jego podstawie przez są d powszechny w sytuacji, gdy ma być on przedmiotem ewentualnej skargi konstytucyjnej . Zdaniem pełnomocnika skarżącego skoro w doktrynie i orzecznictwie wskazuje się na obowiązek udowodnienia okoliczności , określonych w art. 117 § 2 k.p.c ., a je dnocześnie zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu wymagane jest jedynie złożenie odpowiedniego oświadczenia , to tak skonstruowany przepis narusza prawo do rzetelnej procedery sądowej określonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji. W ocenie skarżącego ustawodawca winien był wskazać procedurę , w ramach której można złożyć dowody potwierdzające oświadczenie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę - powania przed Trybunałem Konstytucyjny m (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępo wania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. Zgodnie z zakwestion owanym art. 117 § 2 k.p.c. osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem skarżącego art. 117 § 2 k.p.c. jest interpretowany przez sądy orzekające w jego sprawie w ten sposób, że wymaga on udowodnienia okolicz ności wskazanych w oświadczeniu . W ocenie Trybunału podniesiony w skardze konstytucyjnej problem dotyczy sposobu stosowania prawa, a nie oceny jego hierarchicznej zgodności z Konstytucją . Trybunał zauważa, że sam skarżący w piśmie z 31 października 2017 r. podaje, że wskazana przez niego in terpretacja wynika z treści orzeczeń wydanych w jego sprawie, jak również to, iż cała argumentacja przedstawiona w skardze konstytucyjnej skupia się na błędnej interpretacji zaskarżonego przepisu zastosowanej przez sądy w sprawie skarżącego . OTK ZU B/2018 Ts 63/17 poz. 123 3 Trybunał przypomina, że w myśl utrwalonego poglądu normatywna treść przepisów może być kształtowana przez organy stosujące prawo. Jeżeli organy te nadają przepisom utrwalone i jednolite rozumienie, to powinno być ono uwzględniane przez Trybunał przy ocenie zarzutu niez godności aktu normatywnego z Konstytucją (zob. np. wyrok TK z 2 czer- wca 2009 r., sygn. akt SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83). Jednakże to na skarżącym spoczywa ciężar wykazania istnienia utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej odnośnie do zaskarżo nego przepisu. Trybunał stwierdza, że skarżący nie wykazał istnienia utrwalonej i jednolitej linii potwierdzającej jego sposób rozumienia zaskarżonego przepisu. Co więcej, w orzecznictwie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 listopada 2007 r., sygn. akt V CZ 106/07 oraz Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 30 maja 2014 r., sygn. akt I ACz 860/14) wprost wskazuje się, że na osobę fizyczną, w przeciwieństwie do osoby prawnej nie został nałożony ciężar wykazania (udowodnienia), iż nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK, skarga konstytucyjna powinna zawierać uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Jeżeli skarga konstytucyjna nie zawiera uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności przepisu, a jedynie niekonstytucyjnego stosowania prawa, to stwierdzić należy, iż wymóg uzasadnienia niekonstytucyjności przepisu nie został przez skarżącego spełniony. Trybunał przypomina, że wydanie wyroku i jego treść nie mogą być przedmiotem skargi konstytucyjnej. Skoro więc skarżący zakwestionował sposób zastosowania zaskarżonych przepisów w jego sprawie przez sądy powszechne, a z treści tych przepisów nie wynikają podnoszone przez niego zarzuty, sprawa nie może być merytorycznie rozpoznana. Skarżący podniósł również, że zaskarżony przepis jest niezgodny z ustawą zasadniczą w ten sposób, że nakazuje on procedowanie na jego podstawie przez sąd powszechny w sytuacji, g dy ma być on przedmiotem ewentualnej skargi konstytucyjnej. W nawiązaniu do tak postawionego zarzutu, Trybunał stwierdza, że każdy obowiązujący akt prawny cechuje dom niemanie jego konstytucyjności. O znacza to , że dopóki dan y przepis nie zostanie uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny, obowiązkiem sądów jest uznanie konstytucyjności usta - wy (zob. wyrok TK z 10 września 2001 r. , sygn. akt SK 8/00, OTK ZU nr 7/2001, poz. 211). O rgany stosowania prawa, nie mogą więc w sposób dowolny odstępować od stosowan ia danego przepisu, ze względu na jego niekonstytucyjność. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji . POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.