K 27/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 22 września 2017 r. Pozycja 58 POSTANOWIENIE z dnia 21 września 2017 r. Sygn. akt K 27/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski – sprawozdawca Mariusz Muszyński Małgorzata Pyziak -Szafnicka Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2017 r., połączonych wnio- sków: 1) Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności art. 168a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 47, art. 51 ust. 2, 3 i 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, a także z art. 2, art. 7 i art. 40 Konstytucji, w związku z art. 3 i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawo- wych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.), 2) Krajowej Rady Sądownictwa o zbadanie zgodności art. 168a ustawy powoła- nej w punkcie 1, w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 437), z uwagi na to, że wprowadzone przez tę ustawę roz- wiązania prawne pozwolą na przyznanie waloru dowodu obciążającego strony procesu i czynienie w tym zakresie ustaleń faktycznych niekorzystnych dla stron na podstawie materiałów uzyskanych z naruszeniem przep isów postępo- wania lub za pomocą czynu zabronionego, o którym mowa w art. 1 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.), z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 51 ust. 2, art. 174 i art. 178 ust. 1 i 2 Konstytucji w związku z art. 3 i art. 6 ust. 1 Konwencji, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) umorzyć p ostępowanie w zakresie dotyczącym wniosku Krajowej Rady Sądownictwa na skutek cofnięcia wniosku. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . OTK ZU A/2017 K 27/16 poz. 58 2 UZASADNIENIE I 1. We wniosku z 6 maja 2016 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o stwierdze- nie niezgodności ar t. 168a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k. lub kodeks postępowania karnego ) z art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 , art. 47, art. 51 ust. 2, 3 i 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji or az z art. 2, art. 7 i art. 40 Konstytucji w związku z art. 3 i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: EKPC). 2. Na podstawie uchwały z 12 maja 2016 r., nr 363/2016, Krajowa Rada Sądownictwa skierowała do Trybunału wniosek o stwierdzenie, że art. 168a k.p.k. , w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 437) , z uwagi na to, że wpro wadzone przez tę ustawę rozwiązania prawne pozwolą na przyznanie waloru dowodu obciążającego strony procesu i czynienie w tym zakresie ustaleń faktycznych niekorzystnych dla stron na podstawie mate- riałów uzyskanych z naruszeniem przepisów postępowania lub za pomocą czynu zabronione- go, o którym mowa w art. 1 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.), jest niezgodny z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 51 ust. 2, art. 174 i art. 178 ust. 1 i 2 Konstytucji w związku z art. 3 i art. 6 ust. 1 EKPC. Zdaniem KRS, wprowadzenie do porządku prawnego art. l68a k.p.k. w obecnie obo- wiązującym brzmieniu jest pierwszą próbą legalizacji dowodów uzyskanych z naruszeniem przepisów postępowania lub za pomocą czynu zabronionego, mającą swe podstawy w akcie normatywnym o randze ustawy. Takie rozwią zanie może nieść z agrożenia, szczególnie w kontekście zasady demokratycznego państwa prawnego. W krótkiej tradycji , uregulowane- go na gruncie poprzedniego stanu prawnego zakazu przeprowadzania i wykorzystywania do- wodów pozyskanych za pomocą czynu zabronionego, orzecznictwo w tej kwestii było jedno- lite i uznawało posługiwanie się w procesie, nie tylko karnym, dowodami stanowiącymi tzw. owoc zatrutego drzewa za niedopuszczalne i niespełniające podstawowych wymagań konstytucyjnych oraz naruszające prawa obywatelskie. KRS uznała, że przez wprowadzenie kwes tionowanego przepisu do systemu ustawo- dawca doprowadził do paradoksu prawnego. Z jednej strony sąd jest z obo wią zany do prowa- dzenia procesu i wydawania orzeczeń na podstawie kodeksu postępowania karnego oraz w jego zakresie, a z drugiej strony, wykonując dyspozycję art. 168a k.p.k., sąd będzie musiał wykorzysta ć dow ód uzyskany z naruszeniem przepisów postępowania. W ocenie KRS, art. 168a k.p.k. stwarza też zagroż enie bezpieczeń stwa prawnego, po- nieważ możliwe jest, że instytucje takie jak tajemnica zawodowa będą pozbawione ochrony prawnej. M oże to doprowadzić do pozbawienia zaufania publicznego do wymiaru sprawie- dliw ości. KRS uznała, że niekonstytucyjność zastosowanych rozwiązań przejawia się w nie- pewności co do podstaw prawnych działania organ ów władzy publicznej. Jest to związane z akceptowaną prawnie możliwością niezastosowania się do obowiązujących przepisów pra- wa. Rada wskazał a, że kwestionowany przepis ogranicza prawa wynikające z przepisów procedury karnej i innych ustaw. Posługiwanie się art. 168a k.p.k. może zagrażać gwarancjom autonomii informacyjnej wynikającej z art. 51 ust. 2 Konstytucji. OTK ZU A/2017 K 27/16 poz. 58 3 Zdaniem KRS, ska rżony przepis stanowi też ingerencję w niezawisłość sędziowską. Jeżeli ustawodawca wprowadza aktem o randze ustawy rozwiązania sprzeczne z Konstytucją , innymi ustawami, a w końcu wewnętrznie sprzeczne oraz nieznajdujące podstawy w tradycji ustrojowej, to n ależy uznać, że nie zapewnia sędziom odpowiednich warunków pracy orzecz- niczej. P raca sędziów zostaje utrudniona zarówno w zakresie rozstrzygania na poziomie mate- rialnym, proceduralnym, jak i moralnym, etycznym i aksjologicznym w odniesieniu do prze- pisów ko nstytucyjnych. KRS wskazała niespójność art. 168a k.p.k. z innymi przepisami kodeksu postępowania karnego, innymi ustawami, z których wywodzone są zakazy dowodowe przestrzegane w toku procesu karnego oraz nie zgodność z powołany mi w petitum wniosku przepisami Konstytucji. 3. Zarządzeniem Prezesa TK z 25 maja 2016 r. z uwagi na tożsamość przedmiotu wniosku Krajowej Rady Sądownictwa zawartego w uchwale z 12 maja 2016 r. oraz wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich z 6 maja 2016 r. połączono sprawy i zarządzono ich łączne rozpoznanie pod wspólną sygnaturą K 27/16. 4. W piśmie z 16 marca 2017 r. Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa przed- stawił uchwałę nr 72/2017 Krajowej Rady Sądownictwa z 8 marca 2017 r. o wycofaniu wnio- sku do Trybunału Konstytucyjnego wnies ionego na podstawie uchwał y nr 363/2016 Krajowej Rady Sądownictwa z 12 maja 2016 r. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Krajowa Rada Sądownictwa uchwałą nr 72/2017 z 8 marca 2017 r. wycofał a w ca- łości wniosek z 1 2 maja 2016 r. w sprawie, która zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytu- cyjnego z 25 maja 2016 r. z uwagi na tożsamość przedmiotową został a skierowana do łączne- go rozpoznania z wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich z 6 maja 2016 r. pod wspólną sygnaturą K 27/16. 2. Zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej : otpTK), Trybunał podczas orzekania jest związany zakresem zaskarżenia wskazanym we wniosku, pytaniu prawnym albo ska rdze konstytucyjnej. Nie może działać z urzędu. To powoduje, że w świetle art. 59 ust. 1 pkt 1 otpTK cofnięcie wniosku, pytania prawnego lub skargi stanowi obligato- ryjną przesłankę umorzenia postępowania. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.