Ts 28/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 3 stycznia 2019 r. P ozycja 8 POSTANOWIENIE z dnia 20 września 2017 r. Sygn. akt Ts 28/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak -Szafnicka, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R.M. w sprawie zgodno- ści: § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwoś ci z dnia 25 sierpnia 2003 r. w spra- wie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności ( Dz. U. Nr 152, poz. 1493) z art. 45 i art. 77 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 49 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 9 lutego 2017 r. (data nadania) R.M. wystąpił o stwierdzenie, że § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykony wania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152, poz. 1493; dalej: rozporządzenie) w zakresie, w ja- kim p rzepis ten ogranicza prawo: „1) osadzonych posiadających na własnym koncie środki pieniężne do bezpłatnego wysyłania korespondencji o charakterze wyłącznie urzędowym po- przez zobligowanie ich do ponoszenia w tym zakresie opłat pocztowych, przy jednoczesnym niedoprecyzowaniu, czy pojęcie »przesyłki listowe« należy interpretować rozszerzająco jako przesyłki każdego rodzaju, zarówno urzędowe, jak i prywatne, czy też pojęcie to odnosi się tylko do przesyłek jedneg o rodzaju, tj. tylko prywatnych lub tylko urzędowych; 2) osadzonych nieposiadających na własnym koncie środków pieniężnych do otrzymania od administracji za- kładu karnego więcej niż dwóch znaczków pocztowych w ciągu miesiąca niezbędny ch do wy- słania korespondencji o charakterze wyłącznie urzędowym , uzależniając tę decyzję od zaistnie- nia szczególnie uzasadnionego przypadku jednocześnie nie doprecyzowując , co przez to należy rozumieć , pozostawiając tym samym tę kwestię jako wyłącznie uznaniową, przy jednoczesnym niedoprecyzowaniu, czy pojęcie »przesyłki listowe« należy interpretować rozszerzająco jako przesyłki każdego rodzaju, zarówno urzędowe, jak i prywatne, czy też pojęcie to odnosi się tylko do pr zesyłek jednego rodzaju, tj. tylko prywatnych, lub tylko urzędowych” , jest nie- zgodny z art. 45 i art. 77 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 49 w zw. z art. 2 Konsty- tucji. OTK ZU B/2019 Ts 28/17 poz. 8 2 Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. 4 sierpnia 2016 r. skarżący złożył do Dyrektora Aresztu Śledczego w B. wniosek o umożliwienie mu wysyłania korespondencji urzędowej bez uiszczania opłaty z tytułu zakupu znaczków pocztowych, tj. bez ponoszenia kosztów przesył ki w przypadku posiadania przez niego na koncie, do własnej dyspozycji , środków pieniężnych. Decyzją z 8 sierpnia 2016 r. Dyrektor Aresztu Śledczego w B. załatwił wniosek skarżącego odmownie. Na skutek wniesio- nej skargi Sąd Okręgowy w K. Wydział Penitencjarny postanowieniem z 3 paźdz iernika 2016 r. (sygn. akt […]) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w B. z 8 sierpnia 2016 r. w przedmiocie odmowy wysyłania korespondencji urzędowej bez ponoszenia kosztów przesyłki. Niezależnie od powyższego skarżący już 1 sierpnia 2015 r. złożył wniosek o „ustano- wienie pełnomocnika z urzędu celem przygotowania skargi konstytucyjnej”. Postanowieniem z 21 sierpnia 2015 r. Sąd Rejonowy w B. (sygn. akt […] ) ustanowi dla niego adwokata z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej. Zdaniem skarżącego ustanowienie obowiązku ponoszenia przez osadzonych kosztów wysyłki wszystkich przesyłek , w tym także zawierających tzw. pisma procesowe , jest sprzeczne z zasadą dostępności do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji). Ponadto, w jego ocenie, limitowanie ilości otrzymanych znaczków niezbędnych do wysłania listów urzędowych przez osadzonych jest sprzeczne z zasadą wolności komuniko- wania się (art. 49 w zw. z art. 2 Konstyt ucji). Zarządzeniami sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2017 r. oraz 16 maja 2017 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej. Pismami z 31 marca 2017 r. oraz 9 czerwca 2017 r. pełnomocnik skarżącego odniósł się do zarządzeń sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2016 r. o organizacji i trybie postępo- wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konsty- tucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowa- niu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem mery- torycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dal- szego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezza- sadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o któr ych mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK. Trybunał Konstytucyjny przypomina , że skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności lub praw. Skarga – jako pismo procesowe – objęta została tzw. przymusem adwokacko-radcowskim , który oznacza konieczność sporządzenia skargi konstytucyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK ). Skarżący może korzystać z pełnomocnika z wyboru albo, w razie niemożności poniesienia kosztów po- mocy prawnej, może on zwrócić się do sądu r ejonowego swego miejsca zamieszkania o usta- nowienie pełnomocnika z urzędu (art. 44 ust. 2 u.o.t.p. TK ). Pełnomocnictwo to ma charakter szczególny i uprawnia pełnomocnika do podjęcia działań tylko w ściśle określonym zakresie. W analizowanej sprawie skarżący wystąpił o stwierdzenie niezgodności § 18 rozporzą- dzenia z art. 45 i art. 77 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 49 w zw. z art. 2 Konstytucji, wskazując, że do naruszenia tych praw i wolności doszło w związku z wydaniem przez Sąd Okr ęgowy w K . postanowienia z 3 października 2016 r. (sygn. akt […] ). Po wydaniu powyż- szego postanowienia skarżący nie wystąpił o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu spo- rządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej. OTK ZU B/2019 Ts 28/17 poz. 8 3 Takie wystąpienie miało miejsce wcześn iej , bo już 1 sierpnia 2015 r., kiedy to skarżący w sposób bardzo ogólny zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu „celem przygoto- wania skarg i konstytucyjnej”, który notabene został mu wyznaczony postanowieniem Sądu Re- jonowego w B. z dnia 21 sierpnia 20 15 r. (sygn. akt […] ). Nie wiadomo, w związku z jaką sprawą skarżący złożył przedmiotowy wniosek, jednakże nie ulega wątpliwości, że pełnomoc- nik ustanowiony na podstawie tego postanowienia sądu nie jest u prawniony do działania w przedmiocie skargi konstytucyjnej wniesionej w związku z wydan ym p ostanowieniem Sądu Okręgowego w K. z 3 października 2016 r., a więc ponad rok od ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Oczywist e jest, że z uwagi na zwróceni e się skarżącego z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika do sporządzenia skargi konstytucyjnej przed wydaniem orzeczenia, z którym wiąże on naruszenia swoich konstytucyjnych praw i wolności, ustanowiony w ten sposób peł- nomocnik nie ma mandatu do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, której przed- miotem będzie orzeczenie wydane po jego ustanowieniu. Skarżący po doręczeniu mu postanowienia Sądu Okręgowego w K. z 3 października 2016 r. powinien był wystąpić do właściwego sądu rejonowego w celu ustanowienia pełnomoc- nika do sporząd zenia i wniesienia skargi konstytucyjnej w tej konkretnej sprawie. Nieuczynie- nie tego w stosownym terminie oznacza, że adwokat występujący w sprawie nie legitymuje się odpowiednim pełnomocnictwem, co na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, stanowi sa- modzielną przesłankę odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Przechodząc do analizy zarzutów podniesionych w skardze, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zgodnie z zaskarżonym § 18 rozporządzenia skazany nieposiadający środków pieniężnych otrzymuje od administracji zakładu karnego papier, koperty oraz znaczki pocztowe na dwie przesyłki listowe ekonomiczne w miesiącu, o masie do 20 g, a w szczególnie uzasad- nionych przypadkach może otrzymać także na dalszą korespondencję. Przepis ten nie mógł stanowić podstawy rozstrzygnięcia odmawiającego wysłania ko- respondencji bez ponoszenia kosztów przesyłki z tego powodu, że skarżący – co wynika z uza- sadnienia dołączonych do skargi rozstrzygnięć – posiadał środki pieniężne. W tym zakresie wniesiona skarga konstytucyjna ma zatem charakter actio popularis , niedopuszczalnej na grun- cie polskiego porządku prawnego. Czynienie przedmiotem zarzutu przepisu, który nie stanowił podstawy wskazanego w skardze jako ostateczn e rozstrzygnięcia nie spełnia przesłanek skargi konstytucyjnej i stanowi samoistną podstawę odmowy skardze nadania dalszego biegu. Niezależnie od powyższego wskazać należy na niespełnienie innych przesłanek skargi, wynikających zarówno z przepisów Konstytu cji, jak i z ustawy u.o.t.p. Przede wszystkim skar- żący nie wykazał, że w jego sprawie doszło do naruszenia konstytucyjnyc h praw podmioto- wych. Try bunał przypomina, że naruszenie musi mieć charakter konkretny, a nie potencjalny. Tymczasem z uzasadnienia wnie sionej skargi nie wynika, aby odmowa wysłania koresponden- cji bez uiszczenia odpłaty faktycznie doprowadziła do naruszenia przysługującego skarżącemu prawa do sądu (np. skutkowała niemożnością terminowego złożenia środka odwoławczego). Analiza wysuniętych w skardze zarzutów uzasadnia twierdzenie, że naruszenie miało jedynie charakter potencjalny. Dodatkowo, niejako na marginesie, Trybunał Konstytucyjny zauważa, że akt prawny, w którym znajdował się zaskarżony przepis , został zastąpiony przez r ozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. poz. 2231; dalej: rozporządzenie z 2016 r.). Rozporządzenie z 2016 r. odmiennie od poprzedniego r eguluje kwestię wysyłania korespon- dencji urzędowej i wydawania znaczków pocztowych osadzonym. W myśl § 22 rozporządzenia z 2016 r. „Koszty przesłania wniosków, skarg i próśb adresowanych do organów, o których mowa w art. 8a § 3 Kodeksu, ponosi skazany, a j eżeli nie posiada środków pieniężnych, otrzy- OTK ZU B/2019 Ts 28/17 poz. 8 4 muje od administracji zakładu karnego papier, koperty i znaczki pocztowe poza limitem okre- ślonym w § 18”. Oznacza to, że obowiązujący stan prawny czyni zadość żądaniom skarżącego przedstawionym w skardze konstytu cyjnej, co z kolei sprawia, że wydanie orzeczenia w anali- zowanej sprawie w żaden sposób nie zmieniłoby jego sytuacji prawnej . Wskazane wyżej okoliczności , zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK, są podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Tr ybunał postanowił jak w sentencji . POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na powy ższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.