Ts 177/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 22 stycznia 2020 r. Pozycja 58 POSTANOWIENIE z dnia 11 stycznia 2017 r. Sygn. akt Ts 177/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak -Szafnicka po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej B.W. w sprawie zgodności: 1) art. 482 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380, ze zm.) z art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 oraz art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 823 w zw. z art. 182 § 2 i w zw. z art. 13 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowa nia cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 3) art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 1992 r. Nr 72, poz. 359, ze zm.) w zw. z art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. z 2016 r. poz. 297, ze zm.) z art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 oraz art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 25 sierpnia 2016 r. (data nadania) B.W. (dalej: skarżąca) wystąpiła o zbadanie zgodności : art. 482 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380, ze zm.; dalej: k.c.) z art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 oraz art. 76 Konstytucji; art. 823 w zw. z art. 182 § 2 i w zw. z art. 13 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania c ywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822; ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji; art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 1992 r. Nr 72, poz. 359, ze zm.; dalej: dawne prawo bankowe) w zw. z art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i reje strze zastawów (Dz. U. z 2016 r. poz. 297, ze zm.; dalej: ustawa o zastawie rejestrowym) z art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 oraz art. 76 Konstytucji. Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującą sprawą. Dnia 21 listopada 1997 r. skarżąca i jej małżonek zawarli z bankiem umowę o kredyt preferencyjny na utworzenie lub urz ądzenie gospodarstwa rolnego przez osoby, które nie przekroczyły 40 . roku życia. OTK ZU B/2020 Ts 177/16 poz. 58 2 Kredytu udzielono w kwocie 70 000 zł na okres od 21 listopada 1997 r. do 30 października 2005 r. Zgodnie z postanowieniami umowy oprocentowanie określono (wg stanu na dzień je j zawarcia) na 31,85% w sk ali roku, co odpowiadało 1,3 stopy redyskonta weksli ustalanej przez Prezesa NBP. Dnia 9 stycznia 1998 r. zawarto aneks do umowy kredytu zmieniając y przedmiot kredytowania. Pismem z 8 stycznia 2003 r. bank wypowiedział umowę kredytu z uwagi na niespł acenie w terminie rat kredytu i odsetek. W piśmie wypowiadającym umowę kredytu wskazano aktualne na dzień sporządzenia pisma zadłużenie: 26 772,97 zł kapitału, 207,85 zł odsetek i 30 zł kosztów. Bank będący kredytodawcą skarżącej został przejęty przez inny bank, który wystawił przeciwko skarżącej i jej mężowi bankowy tytuł egzekucyjny nr […], w którym ogólną należność ustalił w wysokości 30 046,31 zł, z czego 26 772,97 zł kapitału, 497,35 zł odsetek (za okres od 1 grudnia 2002 r. do 17 lutego 2003 r.), 2 286,99 zł odsetek przeterminowanych (za okres od 18 lutego 2003 r. do 26 czerwca 2003 r.) oraz 489 zł kosztów. W bankowym tytule egzekucyjnym wskazano nadto, że od kwoty kapitału i odsetek określonych wyżej będą naliczane dalsze odse tki w kwocie 1,8 kwoty odsetek ustawowych, które na dzień wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego wynosiły 23,40% w stosunku rocznym. Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu złożono 3 lipca 2003 r. do Sądu Rejonowego w E . Postanowieniem z dnia 17 lipca 2003 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejonowy w E . – Wydział I Cywilny uwzględnił wniosek. Po kolejnym przejęci u banku i tym razem bank (nowy wierzyciel skarżącej) wystąpił z wnioskiem o nadanie na jego rzecz klauzuli wykonalności bank owemu tytułowi egzekucyjnemu nr […] . Postanowieniem z 14 września 2009 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejonowy w O. – Wydział I Cywil - ny (dalej: Sąd Rejonowy w O .) uwzględnił wniosek. Dnia 20 kwietnia 2012 r. skarżąca, jej małżonek i bank zawarli porozumienie w sprawie spłaty zadłużenia wynikającego m.in. z umowy z 21 listopada 1997 r. (nr […]), które jednak bank wypowiedział już pismem z 4 wrze- śnia 2013 r. Skarżąca, w związku z toczącym się w stosunku do niej postępowaniem egzekucyjnym, w pozwie z 6 listopada 2015 r. skierowanym przeciwko bankowi wniosła o pozbawienie – w części jej dotyczącej – wykonalności tytułu wykonawczego w postaci banko wego tytułu egzekucyjnego wystawionego 27 czerwca 2003 r. (nr […] ) i zaopatrzonego na rzecz banku w klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego w O . z 14 wrze- śnia 2009 r. (sygn. akt […] ). Wyrokiem z 22 stycznia 2016 r. Sąd Rejonowy w O. (sygn. akt […]) oddalił powództwo. Od tego wyroku skarżąca złożyła apelację, którą Sąd Okręgowy w S . – Wydział I Cywilny oddalił wyrokiem z 25 maja 2016 r. Skarżąca podnosi, że art. 482 § 1 k.c. w zakresie, w jakim „przewiduje możliwość żądania przez wierzyciela odsetek od zaległych odsetek w wypadku wszczęcia o nie postępowania przed sądem” , a także w z akresie, w jakim „przewiduje możliwość żądania przez bank odsetek od zaległych odsetek w wypadku wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności” , jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. Ponadto zdanie m skarżącej art. 482 § 1 k .c. w zakresie, w jakim „przewiduje możliwość doliczenia przez przedsiębiorcę w stosunkach z konsumentem zaległych odsetek od dłużnej sumy i żądania od nich dalszych odsetek, jest niezgodny z art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 oraz art. 76 Konstytucji. W przekonaniu skarżącej art. 823 w zw. z art. 182 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim „ prze widuje, że postępowanie egzekucyjne – do chwili umorzenia postępowania z mocy prawa na podstawie tego przepisu – wywiera skutki w zakresie przerwania biegu prze dawnienia roszczeń objętych tym postępowaniem, jeżeli przed umorzeniem postępowania nabywca wierzytelności objętej tym postępowaniem wystąpił o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu stwierdzającemu tę wierzytelność na swoją rzecz”, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. Skarżąca uważa również, że art. 53 ust. 2 dawnego prawa bankowego w zw. z art. 51 ust. 2 ustawy o zastawie rejestrowym jest niezgodny z art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 i art. 76 Konstytucji. Jak przy tym twierdzi, „prawa te zostały naruszone w ten sposób, że zaskarżony przepis wprowadza nieuzasadnio ne OTK ZU B/2020 Ts 177/16 poz. 58 3 w stosunku do innych wierzy cieli uprzywilejowanie banków w zakresie dochodzenia i egzekwowania należności wynikających z czynności bankowych, jak również w sposób nieuzasadniony pogarsza sytuację dłużników banków w stosunku do dłużników innych wierzycie li”. Skarżąca podkreśla, że „bank mimo braku [jej] zgody (…) w zawartej umowie [kredytu] wszczął egzekucję w (…) uproszczonym trybie na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego, występując jedynie o nadanie klauzuli wykonalności w oparciu o przejściowy prz epis art. 51 ust. 2 ustawy o zastawie rejestrowym”. W uzasadnieniu skargi skarżąca zawarła wniosek o „tymczasowe zawieszenie wykonania postanowieni a Sądu Rejonowego w O . z 14 września 2009 r. (sprawa […] ) oraz postanowienia tego sądu z 25 listopada 2013 r. (sprawa […] ) ” . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ust awę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; d alej: ustawa o TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane rozpatrywaną skargą nie zostało zakończone przed 3 stycznia 2017 r., tj. dniem wejścia w życie ustawy o TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi ok reślają przepisy ustawy o TK. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytory cznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2 -4 ustawy o TK. Zdaniem skarżącej art. 482 § 1 k .c. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Kon- stytucji w zakresie, w jakim „przewiduje możliwość żądania przez wierzyciela odsetek od zaległych odsetek w wypadku wszczę cia o nie postępowania przed sądem” i „pr zewiduje możliwość żądania przez bank odsetek od zaległych odsetek w wypadku wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności” , a także jest niezgodny dodatkowo (poza wskazanymi już przepisami ustawy zasadniczej) z art. 76 K onstytucji w zakresie, w jakim „przewiduje możliwość doliczenia przez przedsiębiorcę w stosunkach z konsumentem zaległych odsetek do dłużnej sumy i żądania od nich dalszych odsetek”. Trybunał przypomina, że skarga powinna zawierać wskazanie, która konstytu cyjna wolność lub prawo skarżącego i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK). Jeśli jednak argumenty skarżącego przedstawione w skardze nie uprawdopodobniają naruszenia jego konstytucyjnych praw (tych, których ochrony domaga się w postępowaniu skargowym), to ze względu na oczywistą bezzasadność skargi nie można nadać jej dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK). Trybunał zwraca uwagę na to, że skarżąca dochodzi „prawa do równego traktowania przez władze publiczne (…) w zakresie ochrony praw majątkowych”, które wywodzi z art. 64 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji. Podnosi, że ustawodawca bezpodstawnie uprzywilejowuje jed nych wierzycieli względem innych , czy pogarsza sytuację jednych dłużników w stosunku do innych. Traktuje ona przy tym kryterium „wytoczenia powództwa”, o którym mowa w art. 482 § 1 k .c., jako arbitralne i aksjologicznie nieuzasadnione. Skarżąca nie wyjaśnia jednak, dlaczego regulacja, która czasowo ogranicza prawo wierzyciela do naliczania odsetek od odsetek, nie odpowiada standardowi konstytucyjnemu. Z daniem skarżącej art. 482 § 1 k .c. OTK ZU B/2020 Ts 177/16 poz. 58 4 narusza prawa wynikające dla niej z art. 64 ust. 2 i art. 32 ust . 1 Konstytucji. Nie definiuje jednak praw majątkowych, które zaskarżona regulacja miałaby podważać. Jak się zdaje, stosownie do stanowiska skarżącej niekonstytucyjność art. 482 § 1 k .c. wyraża się w tym, że dłużnicy, wobec których wytoczono powództwo o zaległe odsetki, są w gorszej sytuacji od tych, w stosunku do których takiego powództwa jeszcze nie wszczęto. To, że ustawodawca różnicuje sytuację dłużników, nie oznacza jeszcze tego , iż doszło do naruszenia konstytucyjnego prawa skarżącej, którego ochrony mogłaby się domagać za pośrednictwem skargi regulowanej w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Takiego prawa skarżąca nie wykazała, poprzestając wyłącznie na literalnym przywołaniu art. 64 ust. 2 Konstytucji, co jednak nie jest wystarczające. Trybunał zauważa również, że postawiony przez skarżącą zarzut „nieuzasadnionego pogorszenia sytuacji dłużników banków w stosunku do dłużników innych wierzycieli” dotyczy niewłaściwego przepisu. Skarżąca kieruje go bowiem wobec art. 482 § 1 k .c., podczas gdy powinien on dotyczyć bezpośrednio regulacji stanowiących o bankowym tytule egzekucyjnym . Nawet jednak wtedy zarzut taki nie mógłby być oparty na naruszeniu art. 64 ust. 2 Konstytucji , ponieważ – co należy powtórzyć – skarżąca nie wyjaśni a, jakie (jej przysługujące) ma jątkowe prawa, konstytucyjnie chronione, miałyby być naruszone przez zakwestionowane przepisy. Trybunał stwierdza też, że niezrozumiały jest zarzut niezgodności art. 482 § 1 k .c. z art. 64 ust. 2, art. 32 ust. 1 i art. 76 Konstytucji. W przekonaniu skarżącej art. 482 § 1 k .c. „wprowadza (…) nieuzasadnione uprzywilejowanie przedsiębiorców w stosunkach z konsu - mentami, pozwalając (… ) [im] na wykorzystanie faktycznie silniejszej pozycji w obrocie i na- rzucenie w umowach zawieranych z konsumentami niekorzystnych postanowień obejmujących kapitalizację odsetek”. Rozumowanie skarżącej najlepiej oddaje następujący fragment skargi: „Ponieważ skarżąca jest dłużnikiem z tytułu umów, które zawierała jako konsument i zawarła z bankiem porozumienie w sprawie ratalnej spłaty zadłużenia przewidujące kapitalizację odsetek i tych porozumień dotyczyły wskazane [w skardze] (…) wyroki sądów powszechnych , z których wynika, że postępowanie banków w tym zakresie było prawidłowe, jej konstytucyjne prawa (…) zostały naruszone”. Trybunał powtarza jednak , że skarżąca nie wskazała prawa, które zostałoby naruszone przez zaskarżony przepis (mają to być bliżej nieokreślone prawa majątkowe). Więcej, z treści skargi jasno wynika, że dobrowolnie zawarła porozumienie o doliczeniu zaległych odsetek do dłużnej sumy, co oznacza, że źródło ewentualnego naruszenia jej praw nie leży w zakwestionowanym przepisie, lecz jej własnym zachowaniu. Mając powyższe na względzie, w części, w której skarżąca kwestionuje art. 482 § 1 k .c. (trzy zarzuty), Trybunał stwierdza oczywistą bezzasadność skargi, co wyklucza nadanie jej dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK). Jednocześnie Trybunał przypomina, że w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji ochrona skargowa służy tylko temu, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone przez przepis, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej wydał ostateczne orzeczenie. Jeśli naruszenie wynikło z innych przyczyn, ochrona skargowa nie może być udzielona. Skarżąca kwestionuje zgodność art. 823 w zw. z art. 182 § 2 i w zw. z art. 13 § 2 k .p.c. z art. 64 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji, twierdząc przy tym, że z przepisów tych łącznie wynika norma, zgodnie z którą „postępowanie egzekucyjne – do chwili jego umorzenia z mocy prawa – wywiera skutki w zakresie przerwania biegu przedawnienia roszczeń objętych tym postępowaniem, jeżeli przed umorzeniem postępowania nabywca wierzytelności objętej tym postępowaniem wystąpił o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu stwi erdzającemu tę wierzytelność na swoją rzecz”. Trybunał zauważa, że art. 823 k .p.c. został uchylony 8 września 2016 r. na podstawie art. 2 pkt 87 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Ko- deks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1311, ze zm.). Jednocześnie ustawodawca zmienił art. 824 k.p.c. , do którego w § 1 dodał punkt 4, stanowiący OTK ZU B/2020 Ts 177/16 poz. 58 5 o umorzeniu egzekucji (w całości lub w części) z urzędu, jeżeli wierzyciel w ciągu sześciu miesięcy nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia zawieszonego postępowania. Zasadne jest więc ustalenie, czy kontrola art. 823 k.p.c. w postępowaniu skargowym jest konieczna dla ochrony konstytucyjnych wolności i p raw (art. 59 ust. 3 ustawy o TK). Trybunał stwierdza, że art. 823 k .p.c. nie dotyczy przerwania biegu przedawnienia ( nawiązując do skargi, przepis ten nie przewiduje, jakie są skutki toczącego się postępowania egzekucyjnego „w zakresie przerwania biegu prz edawnienia ” ) , podobnie zresztą jak art. 182 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k .p.c. Sytuacje, w których bieg przedawnienia ulega przerwaniu , wskazuje a rt. 123 § 1 k.c., niekwestionowany w skardze. Dodać też trzeba, że z art. 823, art. 182 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k .p.c. – interpretowanych łącznie – nie wynika norma, której kontroli domaga się skarżąca. Skoro zaś art. 823 k.p.c. nie wyrażał treści normatywnych przypi - sywanych mu przez skarżącą, to badanie jego konstytucyjności pozostawałoby bez wpływu na ochronę konstytucyjnych praw skarżącej. W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że ze względu na utratę mocy obowiązującej przez art. 823 k.p.c. nadanie skardze dalszego biegu w części, w któ rej dotyczy ona tego przepisu, jest niedopuszczalne (art. 59 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK). Zdaniem skarżącej art. 53 ust. 2 dawne go prawa bankowego w zw. z art. 51 ust. 2 ustawy o zastawie rejestrowym jest niezgodny z art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 i art. 76 Konstytucji. Trybunał zaznacza, że zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK skarga zawiera określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją . Jeśli skarżący wskazuje przepis, lecz sąd nie opar ł na nim ostatecznego orzeczenia wydanego wobec skarżącego, to skarga nie spełnia wymagania statuowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, co uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy o TK). Jak ustalił Trybunał, sądy w sprawie skarżącej nie badały, czy bankowy tytuł egzekucyjn y został prawidłowo wystawiony, w szczególności nie brały pod uwagę brzmieni a art. 53 ust. 2 dawnego prawa bankowego w zw. z art. 51 ust. 2 ustawy o zastawie rejestrowym. Okoliczności tej nie kwestionowała bowiem sama skarżąca (zob. s. 7 uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w O. z 22 stycznia 2016 r.). To, że „ba nk mimo braku zgody skarżącej w zawartej umowie wszczął egzekucję (…) na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego” zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, nie było zarzucane przez skarżącą w postępowaniu przeciwegzekucyjnym , a zatem nie może być również rozpatrywane w postępo waniu skargowym przed Trybunałem. Z tej przyczyny Trybunał stwierdza , że skarga w części, w której dotyczy art. 53 ust. 2 dawnego prawa bankowego w zw. z art. 51 ust. 2 ustawy o zastawie rejestrowym, nie spełnia wymagania określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, dlatego należało odmówić nadania jej dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy o TK). Wobec powyższego Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji, pozostawiając wniosek o wydanie postanowienia tymczasowego bez rozpoznania. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia .