Ts 162/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 27 czerwca 2017 r. Pozycja 11 3 POSTANOWIENIE z dnia 5 grudnia 2016 r. Sygn. akt Ts 162/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej H .N. w sprawie zgodności: 1) art. 951 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 20 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 767 4 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 3) art. 767 4 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kod eks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 77 ust. 1 w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 lipca 2016 r. (data nadania) H.N. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności: 1) art. 951 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014.101 , ze zm.; dalej: kpc) w zakresie, w jakim „nie uznaje za »istotną zmianę w stanie nieruchomości« zmian wartości nieruchomości wynikających ze zmian cen na danym rynku nieruchomości” , z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 20 Konstytucji; 2) art. 767 4 § 2 kpc (pomyłkowo oznaczony w petitum skargi jako art. 767 4 § 1) w zakresie, w jakim „pozbawia stronę prawa do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawach z zak resu egzekucji cywilnej” , z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 3) art. 767 4 § 3 kpc (pomyłkowo oznaczony w petitum skargi jako art. 767 4 § 2) w zakresie, w jakim „pozbawia stronę prawa do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawo mocnego orzeczenia w sprawach z zakresu egzekucji cywilnej ” , z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 77 ust. 1 w zw. z art. 7 Konstytucji. OTK ZU B/2017 Ts 162/16 poz. 113 2 Skargę sformułowano na podstawie następującego stanu faktycznego sprawy. Z wniosku wierzyciela toczyło się uproszczone postępowanie egzekucyjne z dwóch nieru - chomości, których współwłaścicielami ujawnionymi w księgach wieczystych są dzieci skarżącego. Uczestnikami tego postępowania był skarżący, jego żona i dzieci, w sprawie to czyło się bowiem wcześniej postępowanie o uznanie za bezskuteczne umów darowizny zawartych między skarżącym i członkami jego rodziny. 16 października 2012 r. komornik sporządził opis i oszacowanie nieruchomości. Skarżący złożył skargę na tę czynność komornika. Została ona oddalona przez Sąd Rejonowy w S. (dalej: Sąd Rejonowy w S.) postanowieniem z grudnia 2012 r. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w G. (dalej: Sąd Okręgowy w G .) postanowieniem z kwietnia 2013 r. 27 sierpnia 2013 r . skarżący złożył kolejną skargę na opis i oszacowanie, która została odrzucona przez Sąd Rejonowy w G. p ostanowieniem z września 2013 r. Postanowienie to uprawomocniło się 3 maja 2014 r. 15 grudnia 2014 r. skarżący wniósł skargę na czynności komornika − odmowę wykonania dodatkowego opisu i oszacowania − która została oddalona p ostanowieniem S ądu Rejonowego w S. z czerwca 2015 r. 14 lipca 2015 r. Sąd Rejonowy w S. oddalił kolejną skargę na postanowienie komornika z grudnia 2014 r. o oddaleniu wniosku skarżącego o zawieszenie licytacji i s porządzenie dodatkowego opisu i oszacowania. Sprzedaż licytacyjna została przeprowadzona przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. 22 grudnia 2014 r. Jeszcze w dniu licytacji skarżący złożył skargę na czynności komornika − opis i oszacowanie nieruchomości, która została odrzucona przez Sąd Rejonowy w S. postanowieniem ze stycznia 2015 r. Na postanowienie o odrzuceniu skargi skarżący wniósł zażalenie, które zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w G. 24 grudnia 2014 r. skarżący złożył skargę na postanowienie o przybiciu z 22 grudnia 2014 r., która został a odrzucona przez Sąd Rejonowy w S. postanowieniem ze stycznia 2015 r. jako złożona po terminie. Skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie, które zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z maja 2015 r. Postanowieniem ze stycznia 2015 r. Sąd Rejonowy w S. przysądził na rzecz nabywcy licytacyjnego udział w wysokości 1/2 części w prawie własności nieruchomości. Skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie. Sąd Okręgowy w G . posta- nowieniem z kwietnia 2015 r. uchylił postanowienie z e stycznia 2015 r. i przekazał sprawę d o ponownego rozpoznania Sądowi Rejono wemu w S. z uwagi na nieustalenie przez sąd, czy wszystkie skargi dłużnika wniesione przed przybiciem zostały prawomocnie rozpoznane. Postanowieniem z listopada 2015 r. Sąd Rejonowy w S. przysądził na rzecz nabywcy udział w wysokości 1/2 części w prawie własności tych nieruchomości. Na postanowienie to skarżący złożył zażalenie, które zostało oddalone przez Sąd Okręgo wy w G. postanowieniem z kwietnia 2016 r. Według skarżącego Sąd Okręgowy w G . , powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, zastosował „antykonstytucyjną” wykładnię art. 951 kpc. Uznał on bowiem, że „istotna zmiana w nieruchomości” oznacza tylko fizyczną zmianę jej substancji, a tym samym że pojęcie to nie obejmuje globalnego wzrostu cen nieruchomości. Zdaniem skarżącego taka interpretacja abstrahuje od zasad rynku i może prowadzić do zaniżenia wartości nieruchomości i pokrzywdzenia skarżącego przez pozbawienie go „własności dysproporcjonalnie dużej części nieruchomości w stosunku do wysokości zadłużenia”. Co do art. 767 4 § 2 kpc skarżący zarzucił, że zamyka on drogę do złożenia skargi kasacyjnej w każdej sprawie egzekucyjnej bez względu na war tość przedmiotu sprawy. Jak zaznaczył, zgodnie z obecną regulacją „sąd rejonowy może potencjalnie wypowiadać się o sprawie, w której wartość przedmiotu sporu wynosi ponad 75 000 zł, tj. ponad właściwość rzeczową sądu rejonowego”. W tej sytuacji wyłączenie możliwości wniesienia skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższe go stanowi – według skarżącego – naruszenie prawa do sądu. Skarżący zakwestionował również konstytucyjność art. 767 4 § 3 kpc, ponieważ – jego zdaniem – zamyka on „drogę do stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnych OTK ZU B/2017 Ts 162/16 poz. 113 3 orzeczeń wydanych w sprawach egzekucyjnych”, a w konsekwencji pozbawia prawa do odszkodowania przez to, że zamyka drogę do uzyskania tzw. prejudykatu. Zarządzeniem z 11 sierpnia 2016 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżą - cego do uzupełnienia braków formalnych skargi przez: 1) d oręczenie odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w S . z listopada 2015 r. wraz z uzasadnieniem oraz odpisów orzeczeń (wraz z uzasadnieniami) wydanych na skutek zaskarżenia przez skarżącego: opisu i oszaco - wania nieruchomości, odmowy dokonania dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości, udzielenia przybicia wraz z 5 kopiami, 2) doręczenie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia skargi konstytucyjnej i reprezentowania skarżącego przed Trybunałem Konstytucyjnym wraz z 5 kopiami. Zarządzenie to zostało odebrane p rzez pełnomocnika skarżącego 17 sierpnia 2016 r. W odpowiedzi na nie 24 sierpnia 2016 r. skarżący wniósł pismo, do którego dołączył odpisy postanowień Sądu Rejonowego w S. ze stycznia 2015 r., stycznia 2015 r., czerwca 2015 r., lipca 2015 r. i listopada 2015 r. oraz odpis postanowienia Sądu Okręgowego w G. z kwietnia 2015 r. wraz z 5 kopiami. Do pisma dołączył pełnomocnictwo substytucyjne. 25 sierpnia 2016 r. skar żący przesłał pełnomocnictwo do sporządzenia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania go w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 37 ust. 1 w związku z art. 50 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymaganiom, a także czy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o TK. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji p rzedmiotem skargi może być wyłącznie ten przepis, na podstawie którego sąd l ub organ administracji publicznej wydał ostateczne orzeczenie, które doprowadziło do naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego. Trybunał podkreśla, że nie każdy przepis, który został przywołany przez sąd w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, jest podstawą orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji (zob. wyrok TK z 12 stycznia 2010 r., sprawa SK 2/09, OTK ZU nr 1/A/2010, poz. 1). Przedmiotem kontroli zainicjowanej wniesie- niem skargi konstytucyjnej nie może być taki pr z epis, który został przywołany w rozstrzy- gnięciu tylko posiłkowo czy incydentalnie. Nadawałoby to bowiem skardze charakter powszechny ( actio popularis ; zob. postanowienie TK z 22 maja 2007 r., sprawa SK 38/05, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 59). Trybunał stwierdza, że skarżący nie wykazał naruszenia swojego prawa własności. Egzekucja była bowiem prowadzona z nieruchomości niebędących już własnością skarżą - cego. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji skarżący nie ma legitymacji do występowania ze skargą konstytucyjną w obronie praw lub wolności konstytucyjnych innych podmiotów, nawet j eśli są to jego dzieci (pełnoletnie) . Ponadto Trybunał zwraca uwagę na to, że skarżący zakwestionował konstytucyjność art. 951 kpc w zakresie, w jakim „nie uznaje za »istotną zmianę w stanie nieruchomości« zmian wartości nieruchomości wynikających ze zmian cen na danym rynku nieruchomości”. Naruszenie wskazanych w skardze praw i wolności konstytucyjnych wiąże on z wydaniem przez Sąd Okręgowy w G. postanowienia z kwietnia 2016 r. o odda leniu zażalenia na postanowienie o przysądzeniu własności. Tymczasem w postanowieniu tym Sąd Okręgowy w G. stwierdził, że należy w sprawie skarżącego stosować art. 998 § 2 kpc. Zgodnie z tym przepisem na postanowienie o przysądzeniu własności przysługuje zażalenie, ale podstawą zażalenia nie mogą być uchybienia sprzed uprawomocnienia się przybicia. W świetle art. 998 § 2 kpc Sąd Okręgowy w G. nie mógł zatem merytorycznie rozpoznać zarzutu naruszenia art. 951 kpc. Uwagi, jakie pomimo tego sąd poczynił na tle art. 951 kpc, mają charakter uwag przedstawionych na marginesie. Z samego faktu, że przepis ten pojawił się w uzasad nieniu OTK ZU B/2017 Ts 162/16 poz. 113 4 wyroku Sądu Okręgowego w G., nawet jeżeli sąd ten zajął stanowisko w kwestii jego wykładni, nie można wyprowadzić wniosku, że był on podstawą orzeczenia tego sądu w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Tr ybunał zaznacza przy tym, że za dominujący można uznać pogląd, zgodnie z którym w przypadku uproszczonej egzekucji z nieruchomości podstawą zażalenia na p ostanowienie o przysądzeniu własności nie mogą być uchybienia, które były już przedmiotem rozpoznania sądu na wcześniejszym etapie postępowania . Nawet bowiem zwolennicy poglądu o generalnym wyłączeniu stosowania art. 998 § 2 kpc do uproszc zonej egzekucji z nieruchomości argumentują, że strona może podnosić w zażaleniu na postanowienie o przy sądzeniu własności wszystkie te (ale tylko te) zarzuty, które nie były dotychczas przedmiotem kontroli sądu (zob. A. Wiśniewski , komentarz do art. 1013 6 kpc, [w:] Kodeks postępowania cywilne go. Tom II. Komentarz. Art. 730− 1217 , red. J. Jankowski, Warszawa 2015). Potwierdza to tezę, że w sprawie sk arżącego zarzut naruszenia art. 951 kpc nie mógł być podstawą zażalenia na postanowienie o przysądzeniu własności. Trybunał przypomina, że na wcześniejszym etapie postępowania egzekucyjnego – przed przysądzeniem własności – sąd prawomocnie rozpoznawał liczne zarzuty podniesione przez skarżącego, w tym te dotyczące odmowy sporządzenia przez komornika doda tkowego opisu i oszacowania na podstawie art. 951 kpc. Przepis ten był zatem podstawą prawomo - cnych postanowień o oddaleniu skarg na odmowę sporządzenia dodatkowego opisu i osza- cowania. To z wydaniem ty ch postanowień można było wiązać zarzut niekonstytucyjności art. 951 kpc. Trzymiesięczny termi n do wniesienia skargi konstytucyjnej liczony od doręczenia stronom tych postanowień został jednak przekroczony. Odnosząc się do zarzutu sformułowanego przez skarżącego względem art. 767 4 § 2 i art. 767 4 § 3 kpc, Trybunał stwierdza, że postanowienie Sądu Okręgowego w G . z kwietnia 2016 r., z którym skarżący wiąże naruszenie konstytucyjnych wolności lub praw, nie został o wydane na podstawie żadnego z tych przepisów. W postanowieniu tym sąd nie orzekł, że skarga kasacyjna czy skarga o stwierd zenie niezgodnoś ci z prawem prawomocnego orzeczenia skarżącemu nie przysługują. Skarżący nie przedstawił tym samym ostatecznego orzeczenia wydanego na podstawie art. 767 4 § 2 i art. 767 4 § 3 kpc, co oznacza, że nie spełnił przesłanki wynikającej z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Ponadto co do zarzutu zamknięcia skarżącemu w postępowaniu egzekucyjnym drogi do złożenia skargi kasacyjnej na postanowienia sądu drugiej instancji Trybunał przypomina, że z art. 45 Konstytucji nie wynika prawo skarżącego do wniesienia tego nadzw yczajnego środka prawnego (zob. postanowienie TK z 19 lipca 2005 r., sprawa SK 37/04, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 87). Po analizie zaś zarzutu pozbawienia skarżącego sposobności docho- dzenia odszkodowania za niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej w wyniku braku m ożliwości uzyskania prejudykatu Trybunał u znaje go za nieuzasadniony. Zgodnie bowiem z orzecznictwem Sądu Najwyższego: „Wobec treści art. 767 4 § 3 kpc uzyskanie prejudykatu pochodzącego od Sądu Najwyższego nie jest warunkiem dochodzenia ewent ualnej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa” (postanowienie SN z 14 kwietnia 2015 r., sprawa IV CNP 62/14). W związku z powyższym wniosek o wstrzymanie wykonania postanowienia Sądu Okręgowego w G . z kwietnia 2016 r. należało pozostawić bez rozpoznania. W tym stanie rzeczy Tryb unał postanowił jak w sentencji. OTK ZU B/2017 Ts 162/16 poz. 113 5 POUCZENIE Na podstawie art. 37 ust. 4 w zw. z art. 50 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe po stanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.