Ts 366/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 10 kwietnia 2017 r. Pozycja 74 POSTANOWIENIE z dnia 5 grudnia 2016 r. Sygn. akt Ts 366/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej E.W. w sprawie zgodności: art. 68 ust. 2 i 2a pkt 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518, ze zm.) z art. 10 w związku z art. 7 i art. 32 w związku z art. 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji Rzeczy- pospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: 1) podjąć zawieszone postępowanie; 2) odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. W sporządzonej przez adwokata skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 10 listopada 2015 r. (data nadania), E.W. (dalej: skarżąca) zarzuciła nie- zgodność art. 68 ust. 2 i 2a pkt 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o g ospodarce nieruchomo- ściami (Dz. U.2014.518, ze zm.; dalej: ugn ) z art. 10 w związku z art. 7 i art. 32 w związku z art. 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycz- nym: Wyrokiem z lutego 2015 r. w sprawie Rejonowy w Ł . oddalił powództwo o zapłatę, które przeciwko skarżącej wniosło m iasto Ł . tytułem zwrotu (na podstawie art. 68 ust. 2 ugn) zwaloryzowanej bonifikaty udzielonej w związku ze sprzedażą na rzecz skarżącej sprzedane- go przez nią później lokalu komunalnego. Wyrokiem z lipca 2015 r. w sprawie Sąd Okręgowy w Ł ., na skutek apelacji strony powodowej, zmienił wyrok sądu pierwszej instancji w ten sposób, że zasądził od skarżącej na rzecz m iasta Ł . kwotę 34 940,00 zł z ustawowymi odsetkami naliczanymi od 1 października 2014 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 4 148,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, a także zasądził od skarżącej na rzecz m iasta Ł . kwotę 2 948,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępo- wania apelacyjnego. OTK ZU B/2017 Ts 366/15 poz. 74 2 3. Zdaniem skarżącej kwes tionowany przepis jest niezgodny z przywołanymi przez nią wzorcami kontroli z uwagi na „bezpodstawne zastosowanie reguły intertemporalnej » tem- pus regit actum «”. W przekonaniu skarżącej prowadzi to do tego, że art. 68 ust. 2a pkt 5 ugn „nie ma zastosowania do umów zawartych przed 22 października 2007 r., pomimo braku nie- zbędnych w świetle § 14 ust. 2 [załącznika do] rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie »Zasad techniki prawodawczej« przepisów przejściowych do ustawy z 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmia- n ie niektórych innych ustaw [Dz. U.173. 1218] wprowadzającej ww. przepis do ustawy o go- spodarce nieruchomościami”. W uzasadnieniu skargi poinformowano, że od wyroku Sądu Okręgowego w Ł . skarżą- ca wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. 4. W dniu 18 listopada 2015 r. Trybunał – działając na podstawie art. 51 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) – ustalił, że 5 października 2015 r. do Sądu Okręgowego w Ł . wpłynęła skarga skarżącej o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, wniesiona od wyroku tego sądu z lipca 2015 r. w sprawie, oraz została za rejestrowana pod sygn. akt. Postanowieniem z 22 grudnia 2015 r. Trybunał – na podstawie art. 67 ustawy o TK z 2015 r. – zawiesił postępowanie w sprawie wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej do czasu zakończenia postępowan ia w sprawie skargi skarżącej o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. 5. W dniu 29 czerwca 2016 r. do Trybunału Konstytucyjnego wpłynął odpis postano- wienia Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej z kwietnia 2016 r. w sprawie o odrzuceniu skargi skarżącej o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego w Ł . z lipca 2015 r. w sprawie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. W dniu 16 sierpnia 2016 r. weszła w życie ustawa z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybu- nale Konstytucyjnym (Dz.U.1157; dalej: ustawa o TK z 2016 r.). Zgodnie z jej art. 83 ust. 1 w sprawach wszc zętych i niezakończonych przed 16 sierpnia 2016 r. stosuje się przepisy ustawy o TK z 2016 r. 2. Stosownie do art. 180 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę- powania cywilnego (Dz.U.2016.1822) , który ma odpowiednie zastosowanie do postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym na zasadzie art. 2 1 ustawy o TK z 2016 r., zwieszo- ne postępowanie podejmuje się z urzędu, gdy toczące się równolegle inne postępowanie są- dowe (które może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy) zostanie prawomocnie zakończo- ne. Postanowieniem z kwietnia 2016 r. w sprawie S ąd Najwyższy odrzucił skargę skarżą- cej o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego w Ł . z lipca 2015 r. w sprawie. To zaś uzasadniało podjęcie przez Trybunał zawieszonego postępowania. 3. Przechodząc do wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej (art. 37 ust. 1 w zwią - zku z art. 50 ustawy o TK z 2016 r. ), Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że nie spełnia ona konstytucyj nych i ustawowych kryteriów jej merytorycznego rozpoznania. OTK ZU B/2017 Ts 366/15 poz. 74 3 4. Przedmiotem analizowanej skargi konstytucyjnej uczyniono art. 68 ust. 2 i 2a pkt 5 ugn. Jako wzorce kontroli skarżąca wskazała art. 10 w związku z art. 7 i art. 32 w związku z art. 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji. 5. Odnośnie do art. 7 i art. 10 Konstytucji Trybunał stwierdza, że przepisy te nie mogą być powoływane jako wzorce kontroli w sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną. N ie kreuj ą one bowiem po stronie obywateli żadnych praw ani wolności konstytucyjnych, gdyż są przepisami o charakterze ustrojowym i dotycz ą – odpowiednio – zasady legalizmu w działa- niach władz publicznych (zob. np. wy roki TK z 13 stycznia 2004 r. w sprawie SK 10/03, OTK ZU nr 1/A/2004, poz. 2 oraz 26 kwietnia 2005 r., SK 36/03 w sprawie OTK ZU nr 4/A/2005, poz. 40) oraz zasady trójpodziału władz (zob. np. postanowienie TK z 14 grud- nia 2015 r. w sprawie Ts 177/15, OTK ZU poz. 336/B/2016). W związku z powyższym należało odmówić nadania dalszego biegu analizowanej skardze konstytucyjnej w zakresie badania zgodności zaskarżonego przepisu z art. 7 i art. 10 Konstytucji ze względu na niedopuszczalność orzekania (art. 40 ust. 1 pkt 1 in fine oraz art. 37 ust. 3 w związku z art. 50 stawy o TK z 2016 r.). 6. W dalszej kolejności Trybunał odniósł się do zarzutu naruszenia normy wywodzo- nej z art. 32 w związku z art. 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji przez art. 68 ust. 2 i 2a pkt 5 ugn. Trybu nał przypomina, że gdy sformułowane w skardze zarzuty wobec kwestionowa- nej regulacji „choćby w najmniejszym stopniu nie uprawdopodobniają negatywnej jej kwali- fikacji konstytucyjnej”, skarga konstytucyjna jest oczywiście bezzasadna (por. postanowienie TK z 12 lipca 2004 r. w sprawie Ts 32/03, OTK ZU nr 3/B/2004, poz. 174). W postanowieniu z 26 listopada 2007 r. w sprawie Ts 211/07 (OTK ZU nr 5/B/2007, poz. 219) Trybunał wskazał : „ Z oczywistą bezzasadnością mamy (…) do czynienia w sytuac ji, w której podstawa skargi konstytucyjnej jest co prawda wskazana przez skarżącego poprawnie, a więc wyraża prawa i wolności, do których skarżący odwołuje się w swych zarzutach, jed- nak wyjaśnienie sposobu naruszenia owych praw i wolności w żadnym stopniu nie uprawdopodobnia zarzutu niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów. Jest to więc sytuacja, w której podnoszone zarzuty w sposób oczywisty nie znajdują uzasad- nienia i w zakresie wskazanych praw i wolności są oczywiście pozbawione podstaw. Brak uprawdopodobnienia naruszeni a wskazanych praw i wolności przez zaskarżone przepisy, w stopniu, który wskazuje na zasadniczy brak podstaw, określany w art. 47 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym [z 1997 r.; obecnie: art. 48 w związku z art. 37 ust. 3 ustawy o TK z 2016 r.] jako oczywista bezzasadność skargi, uniemożliwia nadanie skardze biegu”. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że rozpoznawana skarga nie spełnia powyższych przesłanek, a powodem odmowy nadania jej dalszego biegu jest uznanie oczywistej bezza- sadności zarzutów oraz brak wykazania naruszenia konstytucyjnych praw i wolności skarżą- cej. Zarzuty podniesione w analizowanej skardze konstytucyjnej dotyczą regulacji zwrotu kwoty równej bonifikacie po jej waloryzacji, udzielonej przy zakupie nieruchomości od Ska rbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na cele mieszkaniowe. W judykaturze podkreśla się, że istotą instytucji bonifikaty jest wspieranie przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego realizacji szczególnie ważnych celów społecz- nych . Bonifikata jest przywilejem finansowym nabywcy i formą pomocy publicznej (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2008 r. w sprawie III CZP 130/07 , „Legalis” ). Ustawodawca, aby jednak zagwarantować, że pomoc ta będzie wykorzy- stywana zgodnie z przeznaczeniem , przewidział okres karencji, w którym możliwe jest żąda- OTK ZU B/2017 Ts 366/15 poz. 74 4 nie zwrotu kwoty r ównej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji. Zgodnie z zasadą określo- ną w art. 68 ust. 2 u gn nabywca jest z obowiązany do zwrotu tej kwoty w razie zbycia nieru- chomości lub wykorzystania jej na inne cele niż cele uzasadniające udzielenie bonif ikaty przed upływem 10 lat, a w przypadku nieruchomości stanowiącej lok al mieszkalny – przed upływem 5 lat. Zwrot następuje na żądanie organu. Należy podkreślić, że obowiązek uiszcze- nia różnicy w cenie powstaje ex lege w sytuacji spełnienia jednej z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Wyjątki od zasady zwrotu udzielonej bonifikaty zostały uregulowane w art. 68 ust. 2a ugn. Trybunał Konstytucyjny, uwzględniając powyższe ustalenia dotyczące instytucji boni- fikaty, stwierdza, że zarzut niekonstytucyjności art. 68 ust. 2 i 2a u gn jest oczywiście bezza- sadny. Po pierwsze – argumentacja przeds tawiona w skardze opiera się na za łożeniu, że zby- cie nieruchomości, o którym m owa w art. 68 ust. 2 ugn , jest równoznaczne ze zmianą celu uzasadniającego udzielenie bonifikaty. Dlatego też sytuacja, w której następuje sprzedaż nie- ruchomości przez nabywcę przy jednoczesnym zachowaniu celu jej wykorzystania ( in casu : zdobycie środków finansowych na roboty budowlane w nieruchomości należącej do skarżą- cej) stanowi – według skarżącej – szczególny przypadek, wyłączający konieczność zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po waloryzacji. Tymczasem założenie to jest nieupraw- nione i błędne. Trybunał stwierdza, że skarżąca słusznie wskazuje, iż instytucja bonifikaty ma służyć realizacji ważnych celów społecznych. J ednakże należy podkreślić, że bonifikata nie ma, czego skarżąca zdaje się nie dostrzegać, charakteru wyłącznie przedmiotowego. Sąd Najwyższy w wyroku z 12 kwietnia 2012 r. w sprawie II CSK 484/11 („Legalis”) zwrócił uwagę, że równie istotny jest aspekt podmiotowy. Bonifikata udzielana jest bowiem indywi- dualnie określonemu podmiotowi w umowie sprzedaży i stanowi istotny przywilej fina nsowy nabywcy nieruchomości. Nie można zatem uznać, jak czyni to skarżąca, że jedynym rele- wantnym elementem jest cel, w związku z którym bonifikata została udzielona, bowiem cel ten ma realizować podmiot będący beneficjentem pomocy publicznej. Artykuł 68 u st. 2 ugn wskazuje dwie równorzędne przesłanki : zbycie nieruchomości oraz wykorzystanie na cele inne niż cele uzasadniające udzielenie bonifikaty. Skarżąca oraz gmina ustalili cenę sprzedaży lokalu na podstawie spisanego i załączo- nego do umowy protokołu u zgodnień, w którym wskazano, że cena sprzedaży lokalu została ustalona po zastosowaniu bonifikaty. W umowie stwierdzono, że została ona zawarta na pod- stawie ugn. Sprzedaży dokonano w formie aktu notarialnego, a skarżąca (niezależnie od treści protokołu uzg odnień i umowy) powinna była mieć świadomość brzmienia art. 68 ust. 2 ugn. Nawet jeśli skarżąca, jak podkreśla w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej, nie spodziewała się tego, że gmina będzie domagała się zwrotu kwoty udzielonej bonifikaty, to okoliczność t a nie uzasadnia niekonstytucyjności zakwestionowanego przepisu. Po drugie – istota bonifikaty i wskazany powyżej jej szczególny charakter , jako przy- wileju finansowego i pomocy publicznej, wykluczają możliwość zarabiania i wzbogacania się nabywcy kosztem Sk arbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. T ymczasem w sprawie, w związku z którą została przedstawiona Trybunałowi skarga konstytucyjna, skar- żąca – zarzucając naruszenie swoich praw majątkowych – pomija okoliczność, że sprzedając nieruchomości, „wzbogaciła się” kosztem jednostki samorządu terytorialnego. Podmiot, który nabył od skarżącej nieruchomość, w związku z którą zastosowano upust, zapłacił – co odno- towano w uzasadnieniu wyroku Sąd u Okręgowego w Ł . – cenę wyższą, niźli ta, za którą skar- żąca nabyła przedmiotowy lokal . Udzielona skarżącej przez jednostkę samorządu terytorial- nego bonifikata nie została przeniesiona na kolejnego nabywcę, a więc nie służy realizacji celów uzasadniających jej zastosowanie. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał uznaje za oczywiście bezzasadne zarzuty naru- szenia praw majątkowych skarżącej przez art. 68 ust. 2 i 2a u gn w zakresie, w jakim wśród OTK ZU B/2017 Ts 366/15 poz. 74 5 wyjątków od zasady zwrotu bonifikaty nie uwzględnia sytuacji, w której nabywca sprzedaje nieruchomość w celu zdobycia środków finansowych na remont innej nieruchomości, do któ- rej nabywca ma tytuł prawny własności . Trybunał stwierdza, że oczywista bezzasadność zarzutu naruszenia art. 64 Konstytucji oznacza w konsekwencji, że nie można dopatrywać się niezgodności kwestionowanej r egula- cji także w relacji do art. 32 czy art. 2 ustawy zasadniczej. W związku z powyższym należało odmówić nadania dalszego biegu analizowanej skardze konstytucyjnej w zakresie badania zgodności art. 68 ust. 2 i 2a pkt 5 ugn z art. 32 w związku z art. 2, ar t. 21 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji na podstawie art. 37 ust. 3 w związku z art. 50 ustawy o TK z 2016 r. 7. S formułowany w skardze zarzut, iż art. 68 ust. 2a pkt 5 ugn „nie ma zastosowania do umów z awartych przed 22 października 2007 r.” z uwagi na bra k stosownych przepisów intertemporalnych w ustawie z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieru- chomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U.173.1218), skierowany jest na brak określonej regulacji normatywnej (zaniechanie prawodawcze). Zgodnie zaś z utrwalo- nym stanowis kiem Trybunału przedstawionym w m.in. postanowieniu z 2 grudnia 2014 r. w sprawie SK 7/14 (OTK ZU nr 11/A/2014, poz. 123) – zaniechanie prawodawcze nie mieści się w zakresie kompetencji Trybunału Konstytucyjnego zakreślonym w art. 188 Konstytucji. To zaś przemawia za niedopuszczalnością przekazania analizowane j skargi do rozpoznania merytorycznego, stosownie do art. 40 ust. 1 pkt 1 in fine oraz art. 37 ust. 3 w związku z art. 50 ustawy o TK z 2016 r.. Z przedstawi onych wyżej powodów postanowiono jak w sentencji. P O U C Z E N I E Na podstawie art. 37 ust. 4 w związku z art. 50 ustawy o TK z 2016 r. skarżące j przy- sługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty do- ręczen ia tego postanowienia.