Ts 210/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 września 2017 r. Pozycja 177 POSTANOWIENIE z dni a 2 grudnia 2016 r. Sygn. akt Ts 210/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Biernat , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej P . W . w sprawie zgodności: art. 401 pkt 2 oraz art. 410 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, sporządzonej przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu oraz wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 października 2016 r. (data nadania), P . W . (dalej: skarżący) zarzucił niezgodność art. 401 pkt 2 o raz art. 410 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014.101, ze zm.; dalej: kpc) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym. 20 maja 2 015 r. skarżący złożył skargę o wznowienie postępowania z jego powództwa o zapłatę, zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w P . (dalej: Sąd Okręgowy w P . ) z marca 2015 r. w sprawie. Jako podstawę skargi przywołano art. 401 pkt 2 kpc, fo rmułując zarzut pozbawienia skarżącego możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa skutkującego nieważnością postępowania (brak profesjonalnego pełnomocnika na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego przed Sądem Rejonowym w P . w sprawie oraz od dalenie wniosku dowodowego skarżącego). Postanowieniem z grudnia 2015 r. w sprawie Sąd Okręgowy w P . odrzucił skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 410 § 1 kpc. W uzasadnieniu tego orzeczenia podniósł, „że dla uznania, iż skarga o wznowienie p ostępowania opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, nie jest wystarczające samo sformułowanie podstawy wznowienia w taki sposób, by odpowiadało ono treści przepisów określających podstawę wznowienia, tj. art. 401 - 403 kpc”. Sformułowanie podstawy wzno wienia w sposób odpowiadający wskazanym przepisom nie oznacza – jak podniósł – oparcia skargi na ustawowej podstawie OTK ZU B/2017 Ts 210/16 poz. 177 2 wznowienia, jeżeli z jej uzasadnienia wynika, że określona podstawa nie występuje. „Badanie dopuszczalności wznowienia postępowania nie ogr anicza się bowiem – jak dalej wywodzi – jedynie do kontroli, czy wskazane przez skarżącego okoliczności dają się podciągnąć pod przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, lecz wymaga ustalenia, czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje”. W rozpoznawan ej sprawie sąd uznał, że skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu, gdyż wskazane przez skarżącego okoliczności nie odpowiadają hipotezie art. 401 pkt 2 kpc. 3. Zdaniem skarżącego art. 401 pkt 2 kpc narusza art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Kons tytucji, gdyż „zawęża bezzasadnie interpretację »pozbawienia możności działania«”. Z kolei niezgodność z przywołanymi przepisami konstytucyjnymi art. 410 § 1 kpc skarżący upatruje „w zakresie, w jakim umożliwia przez sąd dokonanie oceny merytorycznej podst aw odrzucenia” skargi o wznowienie postępowania na etapie jej badania formalnego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 37 ust. 1 w związku z art. 50 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybu- nale Konstytucyjnym (Dz.U.1157; dalej: us tawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstęp- nemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowia- da ona określonym przez prawo wymaganiom, a także czy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o TK. 2 . Zaskarżone w niniejszej sprawie przepisy stanowią odpowiednio: „Można żądać wznowienia postępowania z powodu jego nieważności: (…) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana bądź jeżeli wskutek narusz enia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się wyroku niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynn ości procesowe” (art. 401 pkt 2 kpc) ; „ Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną lub nieopartą na ustawowej podstawie. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym ” (art. 410 § 1 kpc). 3. Ze względu na sposób sformułowania zarzutów przez skarżącego (zakwestionowanie interpretacji zaskarżonych przepisów) Trybunał Konstytucyjny zbadał, czy rozpoznawana skarga konstytucyjna nie jest w istocie tzw. skargą na stosowanie prawa. 4. W odniesieniu do zarzutu niekonstyt ucyjności art. 410 § 1 kpc Trybunał stwierdza, że orzekający w sprawie skarżącego Sąd Okręgowy w P . – odwołując się do stanowiska sformułowanego przez Sąd Najwyższy w postanowieniach z 15 czerwca 2005 r. w sprawie IV CZ 50/05 („Lex” nr 533865) oraz 4 wrześ nia 2008 r. w sprawie IV CZ 71/08 (OSNC - ZD 2009, nr 4, poz. 88) – uznał, że przepis ten stanowi umocowanie do zbadania nie tylko tego, czy okoliczności wskazywane w skardze o wznowienie postępowania cywilnego mogą od strony formalnej odpowiadać przesłankom opisanym w art. 401 - 403 kpc, lecz również tego, czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje. Należy jednak zauważyć, że pogląd o tym, co należy rozumieć przez badanie, czy skarga o wznowienie postępowania oparta została na ustawowej podstawie wznowienia , nie jest jednolity ani w orzecznictwie, ani w doktrynie. W części judykatów – w ślad za powołanymi postanowieniami w sprawach IV CZ 50/05 oraz IV CZ 71/08 – prezentowane jest stanowisko, że badanie spełnienia tej przesłanki dopuszczalności skargi nie og ranicza się do kontroli, czy wskazane w skardze OTK ZU B/2017 Ts 210/16 poz. 177 3 okoliczności odpowiadają ustawowym podstawom wznowienia, ale obejmuje również ustalenie, czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje (zob. np. postanowienia SN z: 7 lipca 2005 r. w sprawie IV CO 6/05 , „Lega lis”; 10 lutego 2006 r. w sprawie I PZ 33/05 , OSNP 2007, nr 3 i 4, poz. 48; 16 lutego 2007 r. w sprawie V CZ 119/06 , „Legalis”; 9 maja 2008 r. w sprawie II PZ 65/07 , OSNP 2009, nr 17 i 18, poz. 233; 14 maja 2009 r. w sprawie I CZ 20/09, niepubl.; 15 grudni a 2010 r. w sprawie II CZ 145/10, niepubl.; 26 lutego 2015 r. w sprawie III CZ 5/15 , „Legalis” oraz 12 czerwca 2015 r. w sprawie II CZ 36/15 , „Legalis”; a w literaturze zob. m.in.: M. Manowska , Zmiany w kodeksie postępowania cywilnego wprowadzone w 2004 r. , „Przegląd Sądowy 2005, nr 5, s. 18; D. Zawistowski , [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz , t. 2, red. H. Dolecki, T. Wiśniewski, Warszawa 2010, s. 301; T. Wiśniewski , Przebieg procesu cywilnego , Warszawa 2013, s. 448 ; H. Pietrzkowski , Metodyka pracy sędziego w sprawach cywilnych , Warszawa 2014, s. 704; M. Manowska , [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz , t. 1, red. M. Manowska, Warszawa 2015, s. 1093). Z kolei w innych orzeczeni ach uznano , że ocena podstaw skargi o wznowienie postępowania na etapie wstępnym ogranicza się do ustalenia, czy skarżący wskazuje podstawę wznowienia, która odpowiada jednej z podanych w kpc, uzasadniających żądanie wznowienia, nie zaś czy podstawa ta rze czywiście istnieje (zob. np. postanowienia SN z: 24 kwietnia 1998 r. w sprawie I PKN 97/98, OSNAPiUS 1999, nr 9, poz. 308; 14 stycznia 1999 r. w sprawie II UKN 417/98, OSNAPiUS 2000, nr 6, poz. 254; 11 stycznia 2006 r. w sprawie II CZ 121/05, „Legalis”; 10 sierpnia 2007 r. w sprawie III UZ 9/07, OSNP 2008, nr 19 i 20, poz. 303 oraz 21 lipca 2011 r. w sprawie V CZ 50/11 , „Legalis”; a w literaturze zob. m.in.: J. Krajewski, [w:] Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem , red. J. Jodłowski, K. Piasecki, Warszawa 1989, s. 677; K. Weitz, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz , t. 2, red. T. Ereciński, Warszawa 2012, s. 514; K. Weitz, [w:] System prawa cywilnego procesowego , t. 3: Środki zaskarżenia , cz. 2, red. J. Gudowski, Warszawa 2013, s. 1260; A. Góra - Błaszczykowska , [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz , t. 1, red. A. Góra - Błaszczykowska, Warszawa 2016, s. 1152). Pogląd prezentowany w orzeczeniach należących do drugiego nurtu akcentuje wyłącznie formalny charakter badania skargi na podstawie komentowanego przepisu. Zgodnie z nim dokonywana w jego granicach ocena, czy skarga została oparta na ustawowej podstawie, nie powinna wkraczać w merytoryczne badanie, czy przedstawiane przez stronę uzasadnienie podstawy rzeczywiście usprawiedliwia wzno wienie postępowania, lecz poprzestawać na ustaleniu, czy wskazana podstawa mieści się w zamkniętym katalogu podstaw prawnych to umożliwiających i czy podano w skardze odpowiednie do tej podstawy okoliczności jako jej uzasadnienie . Skarżący , formułując zarz uty w przedmiocie art. 410 kpc , domaga się stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu interpretowanego w jeden ze wskazanych wyżej sposobów. Tym samym żąda w istocie oceny konstytucyjności określonej jego wykładni dokonywanej na etapie jego stosowania przez sąd y, a nie jego t reści. W myśl utrwalonego poglądu Trybunału Konstytucyjnego, normatywna treść przepisów może być kształtowana przez organy stosujące prawo. Jeżeli organy te nadają przepisom utrwa lone i jednolite rozumienie, to powinno być ono uwzg lędniane przez Trybunał przy ocenie zarzutu niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją. Z kolei rozbieżności w wykładni przepisów w orzecznictwi e organów stosujących prawo – w szczególności sądów – mogą wskazywać na to , że źródłem ewentualnego naruszenia konstytucyjnych praw skarżącego są nie same przepisy, lecz ich niepr awidłowe zastosowanie (zob. np. pos tanowienia TK z 6 marca 2008 r. w sprawie Ts 26/07, OTK ZU nr II/B/2014, poz. 731 oraz 17 czerwca 2014 r. w sprawie Ts 14/13, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 1 3 ). W niniejszej sprawie występuje taka sytuacja, a merytoryczne rozpoznanie zarzutu sformułowanego przez skarżące go w pr zedmiocie konstytucyjności art. 410 § 1 kpc OTK ZU B/2017 Ts 210/16 poz. 177 4 wiązałoby się w istocie z wydaniem orzeczeni a w sprawie aktu stosowania prawa, polegając ego na rozstrzygnięciu rozbieżności interpretacyjnych w orzecznictwie sądow ym (i w poglądach doktryny w dziedzinie procesu cywilnego) przez Trybunał Konstytucyjny, który de lege lata nie ma do tego kompetencji, gdyż – co należy szczególnie podkreślić – jest s ądem prawa, a nie organem prowadzącym nadzór judykacyjny nad sądami. Na marginesie należy też przypomnieć, że kompetencję do rozstrzygania rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych posiada Sąd Najwyższy na podstawie art. 60 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U.2016.1254). W związku z powyższym w zakresie badania zgodności art. 410 § 1 kpc z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji należało odmówić nadania dalszego biegu przedmiotowej skard ze konstytucyjnej ze względu na ni edopuszczalność orzekania (art. 40 ust. 1 pkt 1 in fine oraz art. 37 ust. 3 w związku z art. 50 ustawy o TK) . 5. W odniesieniu natomiast do zarzutu niekonstytucyjności art. 401 pkt 2 kpc Trybunał stwierdza, że intencją skarżącego było w istocie doprowadze nie do skontrolowani a przez sąd konstytucyjny , czy Sąd Okręgowy w P . w sposób prawidłowy ustalił brak istnienia pr zesłanek wznowienia postępowania na podstawie zaskarżonego przepisu. Świadczy bezsprzecznie o tym stosowna część uzasadnienia skargi (s. 5): „ bezzasadne zawężenie interpretacji treści art. 401 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego (»pozbawienie strony możności działania«) poprzez przyjęcie, iż brak pełnomocnika z urzędu na etapie postępowania I - instancyjnego nie mieści się w tej hipotezie, a nadt o wobec niedostrzeżenia, iż faktyczne uniemożliwienie zapoznania się z dowodem wskutek wykorzystania pozycji s ądu (niedosłuchanie nagranych rozmów i z góry zadecydowanie o nieprzeprowadzeniu tego dowodu bez zapoznania się z nim) narusza rzeczywiste znaczen ie prawa do sądu przewidziane w art. 45 Konstytucji ” . Trzeba zatem po raz kolejny zwrócić uwagę na to , że w polskim porządku prawnym Trybunał Konstytucyjny nie jest instytucją powołaną do nadzoru judykacyjnego nad sądami. Nie jest on uprawniony do badania prawidłowości zastosowania w indywidualnej sprawie ani przepisów prawa materialnego, ani uregulowań proceduralnych ( takich jak np. przepisy dotyczące wznowienia postępowania). Rozstrzyga on natomiast m.in. o zg odności z Konstytucją ustaw lub innych aktów n or maty wnych, na podstawie których sądy lub organy administracji p ublicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach jednostki albo o jej obowiązkach określonych w Konstytucji (zob. np. postanowienie TK z 15 grud nia 2009 r. w sprawie Ts 257/08, OTK ZU nr 5/B/2010, poz. 335). Z tego też powodu w zakresie badania zgodności art. 401 pkt 2 kpc z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji należało odmówić nadania dalszego biegu analizowanej skardze ze względu na niedopuszczalność orzekania (art. 40 ust. 1 pkt 1 in fine oraz art. 37 ust. 3 w związku z art. 50 ustawy o TK). 6. Niezależnie od stwierdzonych wyżej samoistnych negatywnych przesłanek procesowych względem zaskarżonych przepisów Trybunał zauważa, że w niniejszej sprawie skarżący nie spełnił wymogu , o którym mowa w art. 48 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK , co również skutkuje odmową nadania dalszego biegu złożonej przez niego skardze na podstawie art. 40 ust. 1 pkt 1 in fine oraz art. 37 ust. 3 w związku z art. 50 ustawy o TK . Uzasadnienie s kargi konstytucy jnej, poza wymienieniem jako wzorców kontroli art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, ograniczyło się bowiem do dwukrotnego przedstawienia stanu faktycznego (s. 2 - 4 oraz 4 i 5) oraz pobieżnego przytoczenia treści powołanych p rzepisów konstytu - cyjnych wraz z krótkimi wyimkami z uzasadnień dwóch orzeczeń Trybunału (s. 5 i 6 – co do art. 45 ust. 1 Konstytucji; s. 6 – co do art. 2 Konstytucji). Należy w związku z powyższym przypomnieć , że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podkreślano , iż prawidłowe wykonanie przez skarżącego OTK ZU B/2017 Ts 210/16 poz. 177 5 obowiązku przedstawienia, jakie konstytucyjne prawa lub wolności (i w jaki sposób) zostały naruszone przez przepisy stanowiące przedmiot wnoszonej skargi konstytucyjnej, pol egać musi nie tylko na wskazaniu (numery cznym) postanowień Konstytucji i zasad z nich wyprowadzanych, z którymi – zd aniem skarżącego – niezgodne są kwestionowane przepisy, ale również na precyzyjnym przedstaw ieniu treści prawa lub wolności wywodzonych z tych p ostanowień, a naruszonych przez usta wodawcę. Powinna temu towarzyszyć – w myśl art. 48 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK – szczegółowa i precyzyjna argumentacja uzasadniająca stawiane zarzuty. Z powyższego obowią zku nie może zwolnić skarżącego działający z własnej inicjatywy Trybunał Konstytu cyjny, k tóry – zgodnie z art. 67 ustawy o TK – orzekając, jest związany granicami skargi konstytucyjnej (por. postano wienie TK z 14 stycznia 2009 r. w sprawie Ts 21/07, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 91). W konsekwencji niedopuszczalne jest samodzielne precyzowanie prze z Trybunał, a tym bardziej uzasadnianie jedynie ogólnikowo sformułowanych przez skarżącego zarzutów niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów (por. post anowienie TK z 4 lutego 2009 r. w sprawie Ts 256/08, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 138). W tym stanie rzecz y należało postanowić jak na wstępie. POUCZENIE Na podstawie art. 37 ust. 4 w związku z art. 50 ustawy o TK skarżące mu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.