Tw 13/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 14 listopada 2017 r. Pozycja 245 POSTANOWIENIE z dnia 7 listopada 2016 r. Sygn. akt Tw 13/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Biernat , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Naczelnej Rady Adwokackiej o zbadanie zgodności: 1) art. 19 ust. 15f pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2015 r. poz. 355, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 2) art. 19 ust. 15f pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2015 r. poz. 355, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 3) art. 9e ust. 16f pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1402, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 4) art. 9e ust. 16f pkt 2 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1402, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 5) art. 36d ust. 1f pkt 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2015 r. poz. 553, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 6) art. 36d ust. 1f pkt 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2015 r. poz. 553, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 7) art. 31 ust. 16f pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojs kowej i wojskowych organach porządkowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 96, ze zm.) w brzmie- niu nadanym art. 6 pkt 3 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Po- licji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), OTK ZU B/2017 Tw 13/16 poz. 245 2 8) art. 31 ust. 16f pkt 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach por ządkowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 96, ze zm.) w brzmie- niu nadanym art. 6 pkt 3 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Po- licji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 9) art. 27 ust. 15h pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1929, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 7 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz . U. z 2016 r. poz. 147), 10) art. 27 ust. 15h pkt 2 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1929, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 7 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 11) art. 31 ust. 14f pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz S łużbie Wywiadu Wojskowego (Dz.U. z 2014 r. poz. 253, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 10 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 12) art. 31 ust. 14f pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz S łużbie Wywiadu Wojskowego (Dz.U. z 2014 r. poz. 253 , ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 10 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 13) art. 17 ust. 15f pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze An- tykorupcyjnym (Dz.U. z 2014 r. poz. 1411, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz n iektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 14) art. 17 ust. 15f pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze An- tykorupcyjnym (Dz.U. z 2014 r. poz. 1411, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz n iektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147) z art. 42 ust. 2 i art. 51 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu wnioskowi. UZASADNIENIE W dniu 29 lipca 2016 r. do Trybunału Konstytucyjnego wpłynął wniosek Naczelnej Rady Adwokackiej o zbadanie zgodności: 1) art. 19 ust. 15f pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U.2015.355, ze zm.; dalej: ustawa o policji) w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2016.147; dalej: ustawa zmieniająca ), w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszcz enia informacji, o których mowa w art. 178 pkt 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U.89.555, ze zm.; dalej: kpk), objętych tajemnicą obrończą; 2) art. 19 ust. 15f pkt 2 ustawy o policji w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 1 ustaw y zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowa- nia, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych ta- jemnicą zawodową ; 3) art. 9e ust. 16f pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U.2014.1402, ze zm. ; dalej: ustawa o straży granicznej ) w brzmieniu nadanym art. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej ( błędnie wskazanym we wniosku jako art. 1 pkt 2), w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, OTK ZU B/2017 Tw 13/16 poz. 245 3 o których mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objętych tajemnicą obrończą; 4) art. 9e ust. 16f pkt 2 ustawy o straży granicznej w brzmieniu nadanym art. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemnicą zawodową ; 5) art. 36d ust. 1f pkt 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r . o kontroli skarbowej (Dz.U.2015.553, ze zm., dalej: ustawa o kontroli skarbowej) w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 4 ustawy zmieniającej, w zakresie, w ja- kim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o któ- rych mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objętych tajemnicą obrończą; 6) art. 36d ust. 1f pkt 2 ustawy o kontroli skarbowej w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 4 ustawy zmieniającej, w zakresie, w ja- kim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o któ- rych mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemnicą zawodową; 7) art. 31 ust. 16f pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych (Dz.U.2016.96, ze zm.; dalej: ustawa o żandarmerii wojskowej ) w brzmieniu nadanym art. 6 pkt 3 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objęt ych tajem- nicą obrończą; 8) art. 31 ust. 16f pkt 2 ustawy o żandarmerii wojskowej w brzmieniu nadanym art. 6 pkt 3 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowa- nia, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objęt ych ta- jemnicą zawodową; 9) art. 27 ust. 15h pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpie- czeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz.U. 2015.1929, ze zm.; dalej: ustawa o ABW i AW) w brzmieniu nadanym art. 7 pkt 2 ustawy zmieniającej , w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objętych tajemnicą obrończą; 10) art. 27 ust. 15h pkt 2 ustawy o ABW i AW w brzmieniu nadanym art. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej , w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemnicą zawodową ; 11) art. 31 ust. 14f pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz S łużbie Wywiadu Wojskowego (Dz.U.2014.253, ze zm.; dalej: ustaw o s łużbie kontrwywiadu) w brzmieniu nadanym art. 10 pkt 2 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w ar t. 178 pkt 1 kpk, objęt ych tajem- nicą obrończą; 12) art. 31 ust. 14f pkt 2 ustawy o służbie kontrwywiadu oraz wywiadu wojsko- wego) w brzmieniu nadanym art. 10 pkt 2 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemnicą zawodową; 13) art. 17 ust. 15f pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz.U.2014.1411, ze zm.; dalej: ustawa o CBA) w brzmieniu nadanym art. 11 pkt 2 ustawy zmieniającej , w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objętych tajemnicą obrończą; 14) art. 17 ust. 15f pkt 2 ustawy o CBA w brzmieniu nadanym art. 11 pkt 2 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia in formacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemnicą zawodową, z art. 42 ust. 2 i art. 51 ust. 2 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1157; dalej: ustawa o TK) wniosek podlega wstępnemu rozpozna niu na posiedzeniu nie- jawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada on określonym przez prawo wyma- ganiom, a także czy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o TK. OTK ZU B/2017 Tw 13/16 poz. 245 4 2. Trybunał przypomina, że na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji ogólnokra- jowe władze organizacji zawodowej mają prawo wystąpić do Trybunału z wnioskiem w spra- wach, o których mowa w art. 188 Konstytucji. Jednak legitymacja tych podmiotów jest rze- czowo ograniczona, tzn. mogą one kwestionować jedynie te przepisy aktów normatywnych, które dotyczą spraw objętych ich zakresem działania (art. 191 ust. 2 w zw. z art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji). Ponadto jako wzorzec kontroli konstytucyjności mogą powoływać jedynie te przepisy Konstytucji, kt óre wyrażają prawa i wolności adresowane – ze swojej istoty – do wnio- skodawcy. 3. Naczelna Rada Adwokacka przedmiotem kontroli czyni art. 19 ust. 15f pkt 1 i 2 ustawy o policji, art. 9e ust. 16f pkt 1 i 2 ustawy o straży granicznej, art. 36d ust. 1f pkt 1 i 2 ustawy o kontroli skarbowej, art. 31 ust. 16f pkt 1 i 2 ustawy o żandarmerii wojskowej, art. 27 ust. 15h pkt 1 i 2 ustawy o ABW oraz AW, art. 31 ust. 14f pkt 1 i 2 ustawy o służbie kontrwy- wiadu wojskowego oraz wywiadu wojskowego, art. 17 ust. 15f pkt 1 i 2 ustawy o CBA – w brzmieniu nadanym ustaw ą zmieniającą. Trybunał ustalił, że ustawa zmieniająca miała na celu wykonanie wyroku Trybunału Kons tytucyjnego z 30 lipca 2014 r. sprawa K 23/11, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 80). Zakwestionowane przez NRA przepisy dotyczą czynności operacyjnych wykonywa- nych przez poszczególne służby tj. policję, straż graniczną, organy skarbowe, żandarmerię woj- skową , ABW, AW, wywiad i kontrwywiad wojskowy, CBA. Treść regulacji jest tożsama, różni się jedynie określeniem adresata dokonujące go czynności operacyjnych (stosowanie do zakresu regulacji każdej z ustaw partykularnych) . Zgodnie z tymi regulacjami w przypadku, gdy mate- riały zgromadzone podczas stosowania kontroli operacyjnej: 1) zawi erają informacje, o których mowa w art. 178 kpk , Komendant Główny Policji, Komendant CBŚP albo komendant wojewódzki Policji (lub odpowiednio: Komendant Główny Straż y Granicznej oraz komendant oddziału Straży Granicznej , Generalny Inspektor Kontroli Skarbow ej, Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej albo komendant oddziału Żandarme- rii Wojskowej, Szef ABW, Szef SKW, Szef CBA) zarządza ich niezwłoczne, komisyjne i pro- tokolarne zniszczenie; 2) mogą zawierać informacje, o których mowa w art. 178a i art. 180 § 3 kpk , z wyłą- czeniem informacji o przestępstwach, o których mowa w art. 240 § 1 Kodeksu karnego, albo informacje stanowiące tajemnice związane z wykonywaniem zawodu lub funkcji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk , Komendant Główny Policji, Komendant CBŚP albo komendant wo- jewódzki Policji (lub odpowiednio: Komendant Główny Straży Granicznej oraz komendant od- działu Straży Granicznej, Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej, Komendant Główny Żan- darmerii Wojskowej albo komendant oddziału Żandarmerii Wojskowej ; Szef ABW, Szef SKW, Szef CBA) przekazuje prokuratorowi te materiały. W myśl wskazanego w tych regulacjach art. 178 pkt 1 kpk nie wo lno przesłuchiwać jako świadków obrońcy albo adwokata lub radcy prawnego działającego na podstawie art. 245 § 1 kpk ( udzielającego pomocy prawnej osobie zatrzymanej ) co do faktów, o których dowie- dział się podczas udzielania porady prawnej lub prowadzenia sprawy. Zgodnie zaś z art. 180 § 2 kpk o soby obowiązane do zachowania tajemnicy (m.in.) adwokackiej mogą być przesłuc hiwane co do faktów objętych tą tajemnicą tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. Wnioskodawca kwestionuje konstytucyjność powyższych przepisów w zakresie, w ja- k im dotyczą pozyskiwania, gromadzenia i wykorzystywania informacji objętych tajemnicą obrończą, o której mowa w art. 178 pkt 1 kpk , oraz tajemnicą zawodową adwokata, o której mowa w art. 180 § 2 kpk. OTK ZU B/2017 Tw 13/16 poz. 245 5 4. Po pierwsze, NRA wnosi o zbadanie zgodności art. 19 ust. 15f pkt 1 ustawy o policji, art. 9e ust. 16f pkt 1 ustawy o straży granicznej, art. 36d ust. 1f pkt 1 ustawy o kontroli skarbo- wej, art. 31 ust. 16f pkt 1 ustawy o żandarmerii wojskowej, art. 27 ust. 15h pkt 1 ustawy o ABW oraz AW, art. 31 ust. 14f pkt 1 ustawy o służbie kontrwywiadu wojskowego oraz wywiadu wojskowego, art. 17 ust. 15f pkt 1 ustawy o CBA – w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą – w zakresie, w jakim dotyczą zasad gromadzenia, rejestrowania i niszczenia informacji, o któ- rych mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objętych tajemnicą obrończą , z art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 Konstytucji. 4.1. Wnioskodawca przekonuje, że „o ceniana nowelizacja odchodzi od rygorystycz- nych zasad ochrony informacji uzyskanych podczas prowadzenia działań operacyjnych wobec obrońcy. (…) sam organ dokonujący czynności ocenia, czy informacje zebrane w toku czyn- ności stanowią tajemnicę obrończą. Nie przewiduje się w tym zakresie żadnego udziału osoby zainteresowanej (np. na wzór konstrukcji z art. 225 § 2 kpk), czyli samego obrońcy. (…) ocena taka jest dokonywana bez możliwości ustalenia, w jakich okolicznościach d ane informacje zo- stały uzyskane”. Ponadto, jak dowodzi wnioskodawca „ p rzyjęte rozwiązanie nie zakazuje (…) tego, aby organ się z tymi informacjami zapoznał; co więcej – nie przewiduje żadnego mecha- nizmu, który uniemożliwiałby organowi faktyczne wykorzystanie chronionych informacji” . Wskazuje również, że „ stanowisko samego o brońcy nie ma żadnego znaczenia dla dokonanej oceny pozyskanego materiału” . Ponadto „ u stawa nie przewiduje zasady uzyskania wstępnej zgody na dokonywanie czynności operacyjnych naruszających prywatność. Całkowita swo- boda prowadzenia takich działań wobec obrońców, bez jakiegokolwiek nadzoru wstępnego, narusza prawo do obrony wyrażone w art. 42 ust. 2 oraz zasadę proporcjonalności w zakresie, w jakim jest ona wyrażona w art. 51 ust. 2 Konstytucji”. Jak dodatkowo twierdzi: „przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja prawna przewiduje pewną, mocno ograniczoną, kontrolę na- stępczą nad uzyskiwaniem danych przez Policję. W ramach tej kontroli organ Policji przekazuje jedynie statystyczne dane dotyczące pozyskiwanyc h informacji sądowi okręgowemu”. NRA dowodzi także, że : „przyjęte rozwiązanie nie przewiduje udziału zainteresowanego w postępo- waniu dotyczącym gromadze nia i korzystania z danych. Nie przewiduje się żadnego udziału adwokata w postępowaniu dotyczącym wykorzystania informacji objętych tajemnicą obrończą albo zawodową” . Wskazuje też, że „nowa ustawa nie przewiduje żadnych narzędzi pozwalają- cych na zapewnienie realizacji praw gwarantowanych w art. 51 Konstytucji zwłaszcza prawa do dostępu do dotyczących zainteresowanego zbiorów danych oraz prawa do usunięcia infor- macji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą.” . NRA uza- sadnia w ten sposób niezgodność zakwestionowanych przepisów z art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 Konstytucji. 4.2. Odnosząc się do twierdzeń wnioskodawcy, Trybunał zauważa, że NRA powiązała zarzuty niezgodności zakwestionowanych przepisów z prawem do obrony oraz prawem do po- ufności informacji w kontekście obowiązku zachowania tajemnicy obrończej przez adwokata. N ależy zatem przypomnieć dotychczasowe orzecznictwo Trybunał u Konstytucyjnego doty- czące prawa do zachowania tajemnicy zawodowej przedstawicie li zawodów zaufania publicz- nego. W wyroku z 22 listopada 2004 r. (sprawa SK 64/03, OTK ZU nr 10/A/2004, poz. 107) Try bunał Konstytucyjny wskaz ał, że nie znalazł podstaw do zaakceptowania tezy o istnieniu konstytucyjnego prawa do zachowania tajemnicy zawodowej. Trybunał uznał, że „ż aden z po- wołanych w skargach wzorców kontroli [tj. art. 2, art. 17, art. 31 ust. 3, art. 42 ust. 1, art. 49, art. 51 ust. 2 Konstytucji] ani sam , ani w powiązaniu z innymi, nie zawiera normy, której treść nakazywałaby traktowanie obowiązku zachowania tajemnicy radcowskiej w kategoriach prawa konstytucyjnego przysługującego im z samego tytułu wykonywania zawodu radcy prawnego” . OTK ZU B/2017 Tw 13/16 poz. 245 6 Tr ybunał stwierdził, m.in. że „na naruszenie wolno ści wskazanych w art. 49 i art. 51 ust. 2 Konstytucji – teoretycznie – mogliby powoływać się raczej klienci radców prawnych aniżeli sami radcowie. Obowiązek zachowania tajemnicy ustanowiono bowiem w interesie klientów, a nie radców. Nie jest on wyrazem uprzywilejowania grupy zawodowej, lecz właśnie obowiąz- kiem związanym z wykonywaniem zawodu”. Trybunał Konstytucyjny wyraził również prze- konanie, że „je dynym przepisem Konstytucji, na którym można oprzeć bezwzględny nakaz za- chowania tajemnicy zawodowej przez przedstawiciela zawodu prawniczego, jest art. 42 ust. 2, przewidujący prawo do obrony. Z przepisu tego niewątpliwie wynika konstytucyjne prawo każ- dej osoby, przeciwko której prowadzone jest postępowanie karne, do nieskrępowanego kon- taktu z obrońcą. To prawo, jak podkreślił Prokurator Generalny, jest zagwarantowane przez kodeks postępowania karnego w sposób niepodważalny. Trybunał zwraca jednak uwagę, że nawet z art. 42 ust. 2 Konstytucji trudno byłoby wyprowadzić konstytucyjne prawo adwokatów do poszanowania tajemnicy obrończej; przepis statuuje bowiem prawo podejrzanego i oskar- żonego, czyli osób korzystających z pomocy prawnej” . W wyroku z 30 lipca 2014 r. (sprawa K 23/11, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 80) Trybunał p rzypomni ał dodatkowo , że „ ochrona ta- jemnicy zawodowej, jak i ściśle związane z nią zakazy dowodowe w postępowaniu karnym nie są wartościami autotelicznymi. Jakkolwiek zachowanie poufności przez podmioty wykonujące zawody zaufania publicznego musi być zawsze widziane jako integralna wartość demokratycz- nego państwa prawa, to jednak podstawową ich funkcją jest ochrona wolności i praw konsty- tucyjnych jednostek przekazujących w dyskrecji pewne informacje na swój temat o sobom wy- konującym zawody zaufania publicznego (por. wyrok TK z 2 lipca 2007 r., sygn. K 41/05, cz. III, pkt 7). Ochrona tajemnicy zawodowej powinna być zatem każdorazowo widziana jako przejaw ochrony wolności i praw jednostki, zwłaszcza jej prywatności (ar t. 47), autonomii in- formacyjnej (art. 51 ust. 1), prawa do obrony (art. 42 ust. 2), prawa do sądu (art. 45 ust. 1), wolności sumienia i wyznania (art. 53) czy wolności pozyskiwania informacji, w tym wolności prasy (art. 54 ust. 1 Konstytucji). Z tego powod u Trybunał podkreślał – odnosząc się do tajem- nicy radcy prawnego – że prawo do prywatności i poufności informacji przysługuje nie radcom prawnym, ale ich klientom; natomiast na radcach prawnych spoczywa obowiązek respektowa- nia tego prawa. Stanowisko to zac howuje aktualność w odniesieniu do pozostałych tajemnic zawodowych”. Trybunał zaznaczył również, że „ochronie prawnej ma podlegać poufność in- formacji nie tyle ze względu na osobę depozytariusza tajemnicy, ile raczej z uwagi na charakter przekazywanej infor macji”. Mając powyższe na uwadze, Trybunał stwierdza, że kwestionowanie wskazanych przez wnioskodawcę przepisów , w zakresie, w jakim dotyczą informacji objętych tajemnicą obrończą z punktu widzenia art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 Konstytucji, leży poza zakresem działania wnioskodawcy. Określony przez wnioskodawcę sposób naruszenia praw konstytucyjnych przez zaskarżone regulacje dotyczy bowiem bezpośrednio praw obywateli korzystają cych z po- mocy prawnej świadczonej przez adwokatów, nie zaś samych adwokatów. Trybunał uznaje zatem, że przywołanie w rozpatrywanej sprawie art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 Konstytucji jako wzorców kontroli zmierza do realizac ji celów ogólnospołecznych – tj. ochrony osób ko- rzystających z pomocy adwokatów przez zagwarantowanie im prawa do obrony w postę powa- niu karnym oraz ochro nę przed pozyskiwaniem, gromadzeniem i udostępnianiem innych infor- mac ji na ich temat niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Potwierdza to rów- nież argumentacja przedstawiona przez wnioskodawcę, który dowodzi, że „poufność kontak- tów z obrońcą jest konieczna dla zachowania realności prawa do obrony nie tyko w aspekcie czynności procesowych, lecz zaufania do tego, że wiedza przekazana adwokatowi nie będzie znana organom ścigania. Brak takiej pewności (…) może prowadzić do zatajenia pewnych in- form acji przed własnym obrońcą, a w konsekwencji może doprowadzić do niemożliwości pro- wadzenia skutecznej, rze telnej obrony oskarżonego”. OTK ZU B/2017 Tw 13/16 poz. 245 7 Ponadto Trybunał zwraca uwagę, że art. 51 ust. 2 Konstytucji jest skierowany do orga- nów władzy publicznej, które nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Samorząd zawodowy na mocy post anowień ustaw może mieć kompetencje do wykonywania zadań z zakresu admini- stracji publicznej. Jednakże takie kompetencje nie wyznaczają zakresu działania organów sa- morządu w rozumieniu przepisów odnoszących się do legitymacji do występowania z wnio- skami prz ed Trybunałem Konstytucyjnym. Trybunał podkreśla raz jeszcze , że uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem obejmuje takie sprawy, które odnoszą się do interesów członków kor- poracji związanych z wykonywaniem zawodu. Natomiast zadania publiczne wykonywane przez organy samorządu adwokackiego są im przyznane ze względu na interes publiczny i nie mieszczą się w ich zakresie działania w rozumieniu art. 191 ust. 2 Konstytucji. Wyznaczony przez NRA zakres zaskarżenia przesądza zatem o tym, że wnioskodawca wykracza poza zakres legitymacji wnioskowej przyznanej organizacji zawodowej (art. 191 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji). Okoliczności te stanowi ą podstawę odmowy nadani a dalszego biegu wnioskowi ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia (art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). 4.3. Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że przywołana we wniosku argu- mentacja świadczy o tym, że NRA domag a się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją zanie- chania prawodawczego. Wnioskodawca dowodzi bowiem, że zakwestionowane regulacje nie przewidują: „udziału osoby zainteresowanej”, „mechanizmu, który umożliwiałby organowi faktyczne wykorzystanie chroni onych informacji”, „uzyskania wstępnej zgody na dokonywa- nie czynności operacyjnych naruszających prywatność”, „żadnych narzędzi pozwalających na zapewnienie realizacji praw gwarantowanych w art. 51 Konstytucji ”. Przedstawione zarzuty nie mogą być zatem rozpatrywane przez Trybunał z uwagi na brak kognicji w tym zakresie. Należy bowiem pamiętać, że Trybunał Konstytucyjny pełni rolę jedynie „ustawodawcy negatywnego”, który eliminuje z systemu prawnego normy naruszające Konstytucję. Nie ma natomiast kompetencji do stanowienia norm, a taki charakter miałoby orzekanie w sprawie zaniechań ustawodawczych (por. wyrok TK z 2 lipca 2002 r., sprawa U 7/01, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 48). Okoliczność ta stanowi podstawę odmowy nadani a dalszego biegu wnioskowi ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia (art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). 4.4. Trybunał zwraca również uwagę, że choć wnioskodawca twierdzi, iż „po zakoń- czeniu działań operacyjnych, a także w przypadku stwierdzenia, że uzyskane informacje by ły objęte tajemnicą obrończą, adwokat nie zyskuje na ten temat żadnej informacji. Nie ma w związku z tym ani obrońca, ani jego mocodawca, możliwości skorzystania z konstytucyjnych uprawnień zawartych w art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji. Nowa ustawa nie przewiduje żadnych narzędzi pozwalających na zapewnienie realizacji praw gwarantowanych w art. 51 Konstytucji zwłaszcza prawa do dostępu do dotyczących zainteresowanego zbiorów danych oraz prawa do usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą” , to jednak nie wskazuje – ani w uchwale, ani w petitum wniosku – tych p rzepisów Konstytucji jako wzorców kontroli. Nale ży zatem stwierdzić, że wniosek w zakresie zbadania zgodności zakwestionowanych przepisów z art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji pochodzi od nieupraw- nionego podmiotu. Na marginesie Trybunał przypomina , że w wyroku z 12 grudnia 2005 r., (sprawa K 32/04, OTK ZU nr 11/A/2005, poz. 132), który wnioskodawca przywołuje w uzasadnieniu powyższego zarzutu , Trybunał stwierdził, że „trudno jest uznać, że brak regulacji zawiadamia- nia o prowadzonych w przeszłości czynnościach operacyjnych jest pominięciem legislacyjnym możliwym do usunięcia w ramach kontroli konstytucyjności zaskarżonego przepisu” . W ocenie OTK ZU B/2017 Tw 13/16 poz. 245 8 Trybunału zarzut wnioskodawcy dotyczy ł luki legislacyjnej, która nie może być przedmiotem zaskarżenia przed Trybunałem Konstytucyjnym. Okoliczności te stanowi ą podstawę odmowy nadani a dalszego biegu wnioskowi ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia (art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). 5. NRA wnosi również o zbadanie zgodności art. 19 ust. 15f pkt 2 ustawy o policji, art. 9e ust. 16f pkt 2 ustawy o straży granicznej, art. 36d ust. 1f pkt 2 ustawy o kontroli skarbowej, art. 31 ust. 16f pkt 2 ustawy o żandarmerii wojskowej, art. 27 ust. 15h pkt 2 ustawy o ABW oraz AW, art. 31 ust. 14f pkt 2 ustawy o służbie kontrwywiadu wojskowego oraz wywiadu wojskowego, art. 17 ust. 15f pkt 2 ustawy o CBA w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, zakresie w jakim dotycz ą zasad gromadzenia, rejestrowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemnicą zawodową , z art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 Konstytucji. 5.1. Wnioskodawca twierdzi, że „podobnie jak w przypadku tajemnicy obrończej, dzier- życiel tajemnicy nie ma żadnego wpływu na ocenę charakteru informacji – nikt nie wie nawet, że informacje zostały uzyskane i nie jest uczestnikiem postę powania co do dalszych losów in- formacji ”. Jak dowodzi NRA: „adwokat nie jest uczestnikiem procesu d ecyzyjnego co do losu uzyskanych informacji. Zarówno kwestia zaliczenia informacji do kategorii tajemnicy zawo- dowej, jak i nieprzyznanie jej takiego statusu jest w swobodnym uznaniu funkcjonariusza. Jeśli nawet uzyska ne informacje zostaną uznane za element tajemnicy zawodowej, to adwokat nie uczestniczy w postępowaniu dotyczącym zwolnienia z obowiązku zachowania tajemnicy” . W ocenie wnioskodawcy „umożliwienie pełnego dostępu do informacji objętych tajemnicą za- wodową adwokata przy jednoczesnym braku procedury realnej kontroli nad zakresem ingeren- cji i sposobem wykorzystania tak pozyskanych informacji stanowi wykraczającą poza zakres zasady proporcjonalności ingerencję w prawo do obrony oraz w prawo do ochrony prywatności. Wprawdzie oba te uprawnienia przysługują nie adwokatowi , lecz osobie, która adwokatowi informacje powierza, to jednak adwokat jest osobą sprawującą pieczę nad powierzonymi mu informacjami ” . 5.2. Odnosząc się do powyższych zarzutów, Trybunał stwierdza, że również kwestio- nowanie wskazanych przez wnioskodawcę przepisów, w zakresie, w jakim dotyczą informacji objętych tajemnicą zawodową z punktu widzenia art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 Konstytucji, leży poza zakresem działania wnioskodawcy. Zarówno argumentacja , jak i wskazanie art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 Konstytucji jako wzorców kontroli przesądzają bowiem o tym, że wnio- skodawca zmierza do realizacji celów ogólnospołecznych – tj. ochrony osób korzystających z pomocy adwokatów, nie zaś adwokatów, przez zagwarantowanie im prawa do obrony w po- stępowaniu karnym oraz ochronę przed pozyskiwaniem, gromadzeniem i udostępnianiem in- nych informacji na ich temat niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Należy zauważyć, że wnioskodawca sam przyznaje w uzasadnieniu wniosku, że „zwalniając adwokata z tajemnicy zawodowej nie narusza się jednakże jego wolności obywatelskich – lecz ingeruje w wolności obywatelskie osoby, która adwokatowi tajemnice powierzyła” . W tym miejscu również trzeba przypomnieć, że skoro art. 51 ust. 2 Konstytucji skiero- wany jest do organów władzy publicznej, to tym samym NRA nie może w ramach swoich kompetencji powoływać tego przepisu Konstytucji jako wzorca kontroli. W konsekwencji Trybunał uznaje, że w yznaczony przez wnioskodawcę zakres zaskar- żenia, świadczy o tym, że NRA wykracza poza zakres legitymacji wnioskowej przyznanej or- ganizacji zawodowej (art. 191 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji). Okoliczność powyższa stanowi podstawę odmowy nadani a dalszego biegu wnioskowi ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia (art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). OTK ZU B/2017 Tw 13/16 poz. 245 9 5.3. Ponadto w ocenie Trybunału sformułowane pod adresem zakwestionowanych prze- pisów zarzuty dotyczą zaniechania ustawodawczego. Jak bowiem przekonuje wnioskodawca : „dzierżyciel tajemnicy nie ma żadnego wpływu na ocenę charakteru informacji” , „ adwokat nie uczestniczy w postępowaniu dotyczącym zwolnienia z obowiązku zachowania tajemnicy”. Tak przedstawione zarzuty nie mogą być zatem rozpatrywane przez Trybunał z uwagi na brak jego kognicji w tym zakresie. Okoliczność powyższa stanowi podstawę odmowy nadania dalszego biegu ze względu na niedopus zczalność wydania (art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak w sentencji .