Ts 27/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 14 czerwca 2016 r. Pozycja 414 POSTANOWIENIE z dnia 4 kwietnia 2016 r. Sygn. akt Ts 27/15 Try bunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K.K. w sprawie zgodności: art. 68 ust. 2b w zw. z art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774, ze zm.) z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 21 ust. 1 i w zw. z art. 75 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: 1) podjąć zawieszone postępowanie, 2) odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 stycznia 2015 r. (data nadania) K.K. (dalej: skarżąca) wystąpiła o zbadanie zgodności art. 68 ust. 2b w zw. z art. 68 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o g ospodarce nieruchomościami (Dz.U.2015.1774, ze zm.; dalej: ugn) z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 21 ust. 1 i w zw. z art. 75 ust. 1 Konstytucji. Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującą sprawą. Pozwem z lutego 2013 r. Miasto W. wniosło o orzeczenie nakazu zapłaty przez skarżącą 444 817 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 7 września 2012 r. do dnia zapłaty. Kwota ta miała odpowiadać zwaloryzowanej bonifikacie udzielonej pr zez mias to matce skarżącej przy wykupie mieszkania, które skarżąca otrzymała w drodze darowizny i następnie sprzedała. Nakazem zapłaty z lutego 2013 r. referendarz sądowy nakazał skarżącej, aby zapłaciła na rzecz powoda kwotę 444 817 zł wraz z odsetkami od tej kwoty od 7 września do dnia zapłaty. W marcu 2013 r. skarżąca złożyła sprzeciw od nakazu zapłaty, zaskarżając go w całości . Wyrokiem z września 2013 r. Sąd Okręgowy w W. (dalej: Sąd Okręgowy w W .) uwzględnił powództwo w całości. Od tego wyroku skarżą c a złożyła apelację, którą Sąd Apelacyjny w W. (dalej: Sąd Apelacyjny w W .) oddalił wyrokiem z września 2014 r., doręczonym skarżącej 24 października 2014 r. Skarżąca podnosi, że art. 68 u st. 2b w zw. z art. 68 ust. 2 ugn narusza przysługujące jej konstytuc yjne prawa, wywodzone przez nią z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 21 ust. 1 i w zw. z art. 75 ust. 1 Konstytucji, w zakresie, OTK ZU B/2016 Ts 27/15 poz. 414 2 w jakim „nakłada na osobę bliską pierwotnemu nabywcy obowiązek zwrotu kwoty równej udzielonej przy nabyciu lokalu bonifikaty, a zarazem pomija okol iczności objęte działaniem art. 68 ust. 2a ugn ”. Wraz ze skargą skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym ze względu na złożenie przez nią 23 grudnia 2014 r. skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego, a także o wstrzymanie wykonania wyroku Sądu Apelacyjnego w W . z września 2014 r. oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w W . – w przypadku nadania jej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Postanowieniem z 9 lutego 2015 r. T rybunał zawiesił postępowanie w przedmiocie wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej do czasu zakończenia postępowania przed Sądem Najwyższym w sprawie rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w W . z w rześnia 2014 r. 15 lutego 2016 r. do Trybun ału wpłynął wniosek skarżącej o podjęcie zawieszonego postępowania skargowego w związku z wydaniem przez Sąd Najwyższy postanowienia z grudnia 2015 r. o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Sąd Najwyższy stwierdził, że: „Kwestia (…), czy obowiązek zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie przez osobę bliską pierwotnemu nabywcy powstaje na podstawie art. 68 ust. 2 ugn w okolicznościach objętych działaniem art. 68 ust. 2a ugn była już – co przyznaje sama skarżą ca – przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego. Zaskarżony wyrok jest zgodny z tymi rozstrzygnięciami”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2 015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem na etapie wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Rozpatrywana ska rga została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis (norma prawna) , na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł y ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał bada , czy skarga spełnia warunki formalne określone w art. 46-48 ustawy o TK z 1997 r., czy postawione w niej zarzuty nie są oczy wiśc ie bezzasadne (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK z 1997 r.) , a także czy nie występuje okoliczność wskazana w art. 39 ust. 1 pkt 1 lub ust. 3 ustawy o TK z 1997 r. 3. Trybunał zwraca uwagę na to, że p rzedmiotem skargi jest art. 68 ust. 2b w zw. z art. 68 ust. 2 ugn , które dotyczą obowiązku zwrotu bonifikaty od ceny lokalu udzielonej w związku ze sprzedażą nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W świetle art. 68 ust. 2 ugn: „Jeżeli nabywca nieruchomości zbył nie r uchomość lub wykorzystał ją na inne cele niż cele uzasadniające udzielenie bonifikaty, przed upływem 10 lat, a w przypadku nieruchomości stanowiącej l okal miesz kalny przed upływem 5 lat, licząc od dnia nabycia, jest zobowiązany do zwrotu kwoty równej OTK ZU B/2016 Ts 27/15 poz. 414 3 udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji. Zwrot następuje na żądanie właściwego organu” . Przepis ten – jak stanowi art. 68 ust. 2b ugn: „stosuje się odpowiednio do osoby bliskiej, która zbyła l u b wykorzystała nieruchomość na inne cele niż cele uzasadniające udzielenie bonifikaty, przed upływem 10 lat, a w przypadku nieruchomości stanowiącej l okal mieszkalny przed upływem 5 lat, licząc od dnia pierwotnego nabycia ” . Jak ustalił Trybunał na podstawie orzeczeń dołączonych do skargi , matka skarżącej wyku piła lokal mieszkalny z bonifikatą cenową, darowała lokal skarżącej, będącej dla niej – osobą bliską, a następnie skarżąca sprzedała lokal przed upływem 5 lat od dnia pierwotnego nabycia, czyli od daty wykupu lokalu przez matkę . P owołując się na utrwaloną linię orzeczniczą SN, sądy rozpatrujące sprawę skarżącej wykluczyły możliwość uwzględnienia wyjątku określonego w art. 68 ust. 2a pkt 5 ugn , a wyłączającego obowiązek zwrotu bonifikaty. 3.1. Zdaniem skarżącej art. 68 ust. 2b w zw. z art. 68 ust. 2 ugn w zakresie, w jakim: „nakłada na osobę bliską pierwotnemu nabywcy obowiązek zwrotu kwoty równej udzielonej pr zy nabyciu lokalu bonifikaty, a zarazem pomija okoliczności objęte działaniem art. 68 ust. 2a ugn”, jest niezgodny z „art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 21 ust. 1 i w zw. z art. 75 ust. 1 oraz art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1 Konstytucji”. Zakwestionowane przepisy godzą – w przekonaniu skarżącej – w „gwarantowane konstytucyjnie prawo własności (art. 64 ust. 1 Konstytucji), ale również w prawo do równej jego ochrony oraz równego traktowania (art. 64 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji). (…) Przy musowe ograniczenie w prawie do rozporządza nia swoją własnością, wynikające z literalnego br zmienia art. 68 ust. 2b w zw. z art. 68 ust. 2 ugn jest wkrocz eniem w istotę tego prawa, co w oczywisty sposób wykracza poza proporcjonalność ograniczenia. Jeżeli bowiem ograniczenie własnośc i jest niedopuszczalne, nieproporcjonalne (przekracza miary art. 31 ust. 3 Konstytucji), to tym bardziej niedopuszczalne jest takie jego ograniczenie, które ni e tylko nie znajduje uzasadnienia, ale wręcz wypacza »istotę własności« (art. 64 ust. 3 Konstytucji)” . Ponadto zaskarżone przepisy naruszają „prawo do posiadania lokalu mieszkalnego” oraz „nakaz przeciwdziałania bezdomności”, wywodzone przez skarżącą z art. 75 ust. 1 Konstytucji, ponieważ „skarżąca, (…) w sposób całkowicie zgodny z prawem, na podstawie umowy darowizny stała się właścicielką lokalu nabytego przez jej matkę z bonifikatą, jednocześnie pozbawiona została prawa dalszej sprzedaży lokalu w celu zakupu innego, pełnowartościowego”. 3.2. Trybunał przypomina, że skarga konstytucyjna powinna – stosownie do art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r. – zawierać wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone. Jeśli skarga nie spełnia tego wymagania albo je spełnia, lecz sformułowane przez skarżącego argumenty mające wykazać sposób naruszenia jego konstytucyjnych praw, których ochrony domaga się za pomocą skargi , są oczywi ście bezzasadne, to należy odm ówić nadania skardze dalszego biegu (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r.). OTK ZU B/2016 Ts 27/15 poz. 414 4 3.2.1. G łówn ym zarzutem , który skarżąc a formułuje w złożonej skardze, jest zarzut naruszenia przysługującego jej prawa własności, wyprowadzonego przez nią z art. 64 Konstytucji, i powiązanych z nim: gwarancji wynikający ch z art. 75 ust. 1 Konstytucji, a także zasad proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji) i równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Trybunał uznaje, że w tej części skarga spełnia wymaganie przewidziane w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r., n iezbędne jest więc ustalenie, jaka jest relacja pomiędzy konstytucyjnym prawem własności a obowiązkiem zwrotu bonifikaty od ceny lokalu. To umożliwi ocenę postawionych w skardze zarzutów pod kątem oczywistej bezzasadności . Trybunał wyjaśnia, że choć w orzeczeniach Sądu Najwyższego pojawia się sugest ia, że „wiązanie negatywnych konsekwencji majątkowych w postaci obowiązku zwrotu kwoty równej wysokości udzielonej bonifikaty stanowi ingerencję w wynikające z prawa własności uprawnienie do swobodnego rozporządzania przedmiotem prawa własności” (tak w szczególności wyrok SN z 25 października 2006 r., spraw a III CSK 145/06, OSP z 2008 r., z. 4, poz. 41; por . też uchwała składu siedmiu sędziów SN z 11 kwietnia 2008 r., sprawa III CZP 130/07, OSNC z 2008 r., nr 10, poz. 108, ale także przywołany przez skarżącą wyrok SN z dnia 14 lipca 2010 r., sprawa V CSK 15/10, OSNC-ZD z 2011 r., nr 1, poz. 15), to jednak jest to teza bezpodstawna. Przyznanie bonifikaty cenowej przy wykupie nieruchomości od państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jak i obowiązek j ej zwrotu w określonych okolicznościach , nie stanowi żadnej ingere ncji w praw o własności, w tym w prawo do rozporządzania nieruchomością przez właściciela. Osoba, która uzyskała własność od Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego może swobodn ie wykonywać to prawo, w tym rozporządzać rzeczą. Ma więc swobodę w zbyciu takiej rzeczy , czemu nie mogą przeciwstawić się ani Skarb Państwa, ani jednostka samorządu te rytorialnego, od których nieruchomość została wykupiona. Nie istnieje zatem taki związek , jaki sugeruje skarżąca, pomiędzy obowiązkiem zwrotu bonifikaty a prawem własności pierwot nego nabywcy lub osoby trzeciej, który uzasadniałby kontrolę przepis ów regulujących obowiązek zwrotu bonifikaty z perspektywy ograniczenia konstytucyjnie gwarantowanego prawa własności. Co więcej, to, jak szeroki jest krąg osób zwolnionych z obowiązku zwrotu bonifikaty na podstawie art. 68 ust. 2a ugn, również nie łączy się z inger encją w czyjekolwiek pr awo własności (ani „pierwotnego nabywcy”, ani osoby bliskiej dla „pierwotnego nabywcy”). Trzeba też pamiętać o tym, że koszt związany z obowiązkiem zwrotu bonifikaty właściciel (osoba bliska dla nabywcy pierwotnego) może (i powinien) uwzględnić w cenie lok alu, który odsprzedaje. Skarżąca nie może więc twierdzić, mimo błędnego pouczenia przez urzędników magistratu, że powinna być zwolniona z obowiązku zwrotu bonifikaty na takich samych warunkach jak jej matka, czyli „pierwotny nabywca”, ponieważ w przeciwnym razie narusza się jej prawo własności. Trybunał uznaje tym samym zarzut skarżącej oparty na art. 64 Konstytucji i powiązanych z nim innych konstytucyjnych wzorcach kontroli za oczywiśc ie bezzasadny (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r.). 3.2 .2. Trybunał stwierdza, że choć na wstępie wniesionej skargi zostały przywołane jako wzorce kontroli art. 2 i art. 21 ust. 1 Konstytucji, to jednak skarżąca nie nawiązała już do nich w uzasadnieniu skargi, co oznacza, że skarga w tym zakresie nie odpowi ada warunkowi określonemu w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r. Z tych przyczyn Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji i w związku z tym pozostawi ł bez rozpoznania dołączon y do niej wniosek o wydanie postanowienia tymczasowego.