Ts 189/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 lipca 2020 r. Pozycja 211 POSTANOWIENIE z dnia 4 kwietnia 201 6 r. Sygn. akt Ts 189 /1 5 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej T . Sp. z o.o. w sprawie zgodności: art. 65 ust. 1a ustawy z dnia 23 stycznia 2 004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U.29 . 257, ze zm . ) w związku z § 3 ust. 3 w związku z § 4 ust. 1 - 3 rozporzą dzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego (Dz. U. 87 . 825, ze zm . ) z art. 2 , art. 7, art. 9, art. 21 ust. 1, art. 22, art. 31 ust. 3 , art. 32 ust. 1, art. 51 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 3, art. 84 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. U ZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej z 12 maja 201 5 r. (data wniesienia ) T . Sp. z o.o. ( dalej: skarżą c a , spółka ) zakwestionowa ł a zgodność art. 65 ust. 1a ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. 29. 25 7, ze zm. ; dalej: ustawa podatkowa ) w związku z § 3 ust. 3 w związku z § 4 ust. 1 – 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 200 4 r. w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego (Dz. U. Nr 87 . 825, ze zm. ; dalej: roz po - rządzenie Ministra Finansów ) z art. 2, art. 7, art. 9, art. 21 ust. 1, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 51 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 3, art. 84 i art. 217 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą . W nastę - pstwie postępowani a karn eg o skarbow ego prowadzon ego przeciwko właścicielowi spółki w przedmiocie fałszowania oświadczeń na stacji paliw Naczelnik Urzędu Celnego prze - prowadził w spółce kontrolę podatkową w zakresie wywiązywania się przez nią w kwietniu 2008 r. z obowiązkó w podatkowych w podatku akcyzowym przy sprzedaży oleju opałowego na cele grzewcze. Organ ustalił, że spółka nie posiada oświadczeń nabywców o przeznaczeniu kupowanego oleju na cele grzewcze , o których mowa w § 4 ust. 1 - 3 rozporządzenia Ministra Finansów . W związk u z ustalonym stanem faktycznym Naczelnik Urzędu Celnego , decyz ją z 2 7 sierpnia 20 09 r. ( nr [ … ] ) , określił skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowy m za kwiecień 200 8 r. OTK ZU B/2020 Ts 189/15 poz. 211 2 Po rozpatrzeniu odwoła nia skarżącej Dyrektor Izby Celnej , decyzj ą z 5 listopada 201 2 r. ( n r [ … ] ) , utrzymał w mocy rozstrzygnięci e organu I instancji . Na powyższ ą decyzj ę s karżąca wniosła skarg ę . Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił s karg ę spółki (wyrok z 28 maja 201 3 r., sprawa [ … ] ). Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) oddalił s kargę kasacyjną skarżącej (wyrok z 6 listopada 201 4 r., sprawa [ … ] ). W ocenie skarżącej zaskarżone unormowania w zakresie, w jakim nakładają na sprze- dawcę oleju opałowego negatywne konsekwencje przyjęcia oświadczeń zawierających nie- prawdziwe dane, tj. pozbawiają sprzedawcę możliwości korzystania z preferencyjnej stawki podatku, naruszają zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), prawo własności spółki (art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji), zasadę wyłączności nakładania podatków w drodze ustawy (art. 84 i art. 217 Konstytucji) oraz ograniczają wolność działal- ności gospodarczej skarżącej (art. 22 Konstytuc ji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z d nia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępo - waniu przed Trybunałem w zakres ie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają prze pisy ustawy o TK. 2. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać wiele przesłanek warunkujących jej dopuszczalność, które zasadniczo zostały uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowane w art. 46 i art. 47 ustawy o TK . Zgodnie z przywołanymi regulacjami skarga powinna s pełniać warunk i dotycząc e pisma procesowego, a ponadto powinna zawierać: dokładne określenie ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji pu blicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach określonych w Konstytucji i wobec którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa i w ja ki sposób zdaniem skar żącego zostały naruszone; uzasadnienie i dokładny opis stanu faktycznego. Z przytoczonych powyżej regulacji wynika, że przedmiotem skargi może być wyłącznie przepis będący podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w sprawie skarżącego. Zarzuty skargi muszą zaś uprawdopodabniać niekonstytucyjność kwestionowanej regulacji, co oznacza konieczność wywiedzenia z zaskarżonych przepisów określonej normy, przywołania właściwych wzorców konstytucyjnych zawierających podmiotowe prawa pr zysługujące osobom fizycz nym i przez porównanie tr eści płynących z obu regulacji wykazania ich wzajemnej sprzeczności. Jednocześnie zarzuty sformułowane w skardze nie mogą być oczywiście bezzasadne. Ocena , czy skarga konstytucyjna spełnia warunki formalne , nie może przy tym abst rahować od okoliczności faktycznych danej sprawy. 3. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga konstytucyjna nie spełnia powyższych warunków. OTK ZU B/2020 Ts 189/15 poz. 211 3 3.1. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść normatywną regulacji zaskarżonych w analizo wanej skardze konstytucyjnej. Wprowadzają one mechanizm opodatkowania preferencyjną stawką podatku akcyzowego paliw do celów opałowych. Zastosowanie preferencyjnych stawek podatku akcyzowego na wyroby energetyczne (przede wszystkim na oleje) przeznaczone d o celów grzewczych, jest uzasadnione zarówno społecznie, jak i gospodarczo, co potwi erdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 17 listo - pada 2010 r. ( sprawa SK 23/07, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 103), w którym dokonał oceny unormowań zawartych w ustawie z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. 11 .50, ze zm.) oraz w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 19 grudnia 2001 r. w sprawie podatku akcyzowego (Dz.U. 148 . 1655, ze zm.). 3.2. Równocześnie ustawodawca wprowadził określone wymogi sprzedaży, które mają zapobiegać wykorzystywaniu tańszego paliwa opałowego do celów napędowych. Taka możliwość wynika z obniżonej, preferencyjnej stawki podatku akcyzowego na paliwa opałowe, dzięki czemu ceny paliwa opałowego są niższe niż ceny oleju napędowego i innych paliw silnikowych. Rozwiązania wprowadzające określone warunki zastosowania niższych stawek podatku akcyzowego mają zarówno zapewnić prawidłowe opodatkowanie poszczególnych wyrobów, jak i umożliwić kontrolę obrotu nim i w sposób pozwalający przeciwdziałać nadużyciom na szkodę Skarbu Państwa (zob. postanowienie TK z 11 lutego 2014 r., sprawa P 50/11, OTK ZU nr 2/A/2015, poz. 17). 3.3. Ze stanu faktycznego leżącego u podstaw analizowanej skargi konstytucyjnej wynika, że wymogi sprzedaży, których spełnienie uprawnia do zastosowania obniżonej stawki akcyzy, sprowadzały się do tego, że podatnik sprzedający oleje opałowe osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej miał obowiązek uzyskania oświadczenia stwierdz aj ącego, iż nabywane wyroby są przeznaczone na cele opałowe. Przedmiotowe oświadczenie powinno przy tym zawierać co najmniej: 1) imię i nazwisko nabywcy, PESEL i NIP; 2) adres zamieszkania nabywcy; 3) określenie ilości nabywanego oleju opałowego; 4) określen ie ilości posiadanych urządzeń grzewczych oraz miejsca (adresu), gdzie znajdują się urządzenia, jeżeli jest ono inne niż adres wymieniony w pkt 2; 5) wskazanie rodzaju i typu urządzeń grzewczych; 6) datę i miejsce wystawienia oświadczenia oraz podpis skład ającego oświadczenie. 3.4. W kontekście przepisów prawa podatkowego będących przedmiotem analizowanej skargi konstytucyjnej jest oczywiste, że wymogi te obligują sprzedawcę oleju opałowego (chcącego skorzystać z preferencyjnej stawki opodatkowania) do doch owania należytej staranności w celu zapewnienia pra wdziwości danych widniejących w przyj - mowanych oświadczenia ch . To w pełni uzasadnia żądanie, by kupujący wylegitymował się dokumentem potwierdzającym wiarygodność danych zawartych w złożonym przez niego ośw iadczeniu. Należy bowiem podkreślić, że w przypadku sprzedaży oleju przeznaczonego na cele opałowe autentyczność danych identyfikujących nabywcę jest zasadniczym elemen - tem postępowania mającego zabezpieczyć wykonanie zobowiązania podatkowego w wyso - kości ok reślonej zgodnie z przepisami prawa podatkowego. 3.5. Nabywca nie ma oczywiście, obowiązku okazywania dokumentu potwier - dzającego tożsamość ani też ujawniania swoich danych osobowych . S koro tego jednak nie czyni, to oznacza, że rezygnuje z możliwości korzy stania z preferencyjnej stawki akcyzy na olej przeznaczony do celów opałowych. Korzystanie ze stawki prefe rencyjnej nie jest obo wią - zkowe, a decyzja w tym zakresie zawsze należy do nabywcy (zob. wyroki NSA z 22 lutego 2011 r., sprawa I GSK 47/10 oraz sygn. akt I GSK 78/10). Jednocześnie w orzecznictwie OTK ZU B/2020 Ts 189/15 poz. 211 4 sądów adminis tracyjnych przyjął się pogląd, zgodnie z którym , nawet gdy prawo sprzedawcy do żądania, by nabywca okazał dokument tożsamości, nie jest gwarantowane wprost w prze - pisach ustaw podatkowych, to istni eje możliwość zweryfikowania danych w ymaganych w oświadczeniu na podstawie art. 3 ust. 2 oraz art. 23 ust. 1 pkt 1 - 3 i 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. 2002. 101 . 926 , ze zm. ). 4. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie st wierdzał, że skarga konstytucyjna jest środkiem ochrony podstawowych praw i wolności zagwarantowanych w Konstytucji. Dlatego też przy rozpatrywaniu skarg konstytucyjnych szczególnie istotne wydaje się zwrócenie uwagi na zabezpieczenie interesów prawnych sk arżących. Możliwe jest to jednak dopiero po wykazaniu przez nich samych choćby minimalnej staranności w trosce o zabezpieczenie tychże interesów. Poziom tej staranności został wyznaczony przez określenie warunków dopuszczalności wniesienia skargi konstytuc y jnej. Trybunał podkreślał już, że „skarga ta nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie” (zob. postanowienia TK z 16 października 2002 r., sprawa SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77 oraz 17 marca 1998 r., sprawa Ts 27/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 20). Skarga konstytucyjna, stanowiąca w istocie zarzut przeciw prawu, jest ultima ratio – ostatnią szansą dochodzenia praw i wolności naruszonych przez zastosowanie przepisu k westionowanego w skardze. Poza oceną Trybunału Konsty - tucyjnego muszą zatem pozostawać również te sytu acje, w których utrata prawa do rozpoz - nania skargi konstytucyjnej następuje w rezultacie błędów popełnionych przez skarżącego na wcześniejszych etapach pos tępowania (zob. postanowienie TK z 3 lipca 2007 r., sprawa SK 4/07, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 83). 4.1. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna jest próbą skorygowania zaniedbań, do których skarżąca doprowadziła w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Wątpliwości Trybunału nie budzi bowiem to, że źródłem (i przyczyną) ingerencji w prawo własności spółki – którego ochrony domaga się skarżąca – było niedochowanie należytej staranności przy zabezpieczeniu żywo tnych interesów przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą, a nie treść przepisów kwestionowanych w skardze konstytucyjnej. 4.2. Trybunał uznał zatem postawione w skardze zarzuty za oczywiście bezzasadne i – na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK – postanowił odmówić nadania jej dalszego biegu. 5. Niezależnie od powyższego Trybunał wskazuje , że za odmową nadania dalszego biegu skardze przemawiają również inne argumenty. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego analizowana skarga kons tytucyjna nie spełnia wymogów dotyczących prawidłowego określenia jej podstawy. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że z brzmienia art. 7 9 ust. 1 Konstytucji wynika, iż wzorcami kontroli w sprawie wszczętej na skutek złożenia skargi kon - sty tucyjnej mogą być tylko przepisy wyrażające wolności lub prawa skarżącego (zob. posta - nowienia pełnego składu TK z: 24 października 2001 r., sprawa SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001 poz. 225; 23 stycznia 2002 r., sprawa Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60; 16 lutego 2009 r., spr awa Ts 202/06, OTK ZU nr 1/B/2009, poz. 23). Orzecznictwo w tym zak resie jest utrwalone, a Trybunał Konstytucyjny nie znajduje podstaw do odejścia od tego poglądu. 5.1. Większość powołanych w analizowanej skardze konstytucyjnej wzorców ma charakter niesam odzielny (art. 2, art. 31 ust. 1, art. 32 ust. 1 Konstytucji) lub nie stanowi OTK ZU B/2020 Ts 189/15 poz. 211 5 przepisów określających prawa lub wolności konstytucyjne (art. 7, art. 9, art. 84, art. 217 Konstytucji). Ponadto Trybunał uznaje w niniejszej sprawie, że art. 51 ust. 1 Konstytu cji jest wzorcem nieadekwatnym, gdyż skarga konstytucyjna ma służyć ochronie wolności i praw skarżącego , a nie innych podmiotów (np. nabywców oleju opałowego na cele grzewcze). 5.2. W odniesieniu do pozostałych wzorców kontroli (art. 21 ust.1, art. 22, ar t. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji) Trybunał stwierdza, że skarga nie spełnia ustawowych przesłanek jej dopuszczalności, ponieważ nie zawiera dokładnego określenia sposobu naruszenia praw konstytucyjnych (art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK). W tym stanie rzeczy Tryb unał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.