Ts 244/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 marca 2016 r. Pozycja 162 POSTANOWIENIE z dnia 25 lutego 2016 r. Sygn. akt Ts 244/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M .H. w sprawie zgodności: art. 5 ustawy z dnia 11 kwiet nia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2012 r. poz. 803, ze zm.) z art. 2, art. 21, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 lipca 2015 r. (data nadania) M.H. (dalej: skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie, że art. 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o ksz tałtowaniu ustroju rolnego (D z.U.2012.803, ze zm.; dalej: ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego) jest niezgodny z art. 2, art. 21, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. 15 czerwca 2 012 r. skarżąca wygrała zorganizowany przez Agencję Nieruchomości Rolnych w W., Od- dział Terenowy we W. (dalej: ANR we W., pozwana ) przetarg ustny ograniczony na sprzedaż nieza budowanej nieruchomości rolnej. Po wezwaniu ANR we W. do zawarcia umowy sprze- daży nieruchomości skarżąca otrzymała od tego organu pismo, w którym została poinformo- wana o unieważnieniu przetargu. Jako przyczynę unieważnienia wskazano brak spełnienia przez skarżącą przesłanek określonych w art. 6 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. A NR we W. uznała bowiem, że skarżąca przez wydzierżawienie większości swojego gospodarstwa rolnego na rzecz osób trzecich utraciła status rolnika indywidualnego prowadzącego osobiście swoje gospodarstwo. W związku z niemożnością zawarcia umowy sprzedaży , sk arżąca wnio- sła o nakazanie ANR we W. złożenia oświa dczenia woli o przeniesieniu na jej rzecz własno- ści nieruchomości rolnej, na warunkach wynikających z wygranego przez nią przetargu. Wy- rokiem z marca 2013 r. Sąd Okręgowy we W . (dalej: Sąd Okręgowy we W ., sąd pierwszej instancji) uwzględnił powództwo skarżącej, wskazawszy m.in., że : „ [o]sobiste prowadzenie gospodarstwa r odzinnego nie musi oznaczać, że wszystkie nieruc homości, które są przedmiotem prawa własności (czy też użytkowania, dzierżawy, po- OTK ZU B/2016 Ts 244/15 poz. 162 2 siadania samoistnego) rolnika indywidualnego muszą być osobiście przez niego prowadzo- ne”. Z kolei wyrokiem z lipca 2013 r. Sąd Apelacyjny we W . (dalej: Sąd Apelacyjny we W.) , podzieliwszy stanowisko sądu pierwszej instancji , oddalił apelację pozwanej. Na to orzeczenie ANR we W. wniosła skargę kasacyjną. Wyrokiem z listopada 2014 r. Sąd Naj- wyższy uchylił wyrok z lipca 2013 r. i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu we W . do ponownego rozpoznania. Ten, wyrokiem z kwietnia 2015 r., zmienił zaskarżon y wyrok w ten sposób, że oddalił w całości powództwo skarżącej. Podkreślił, że spór sprowadza się wyłącz- nie do wykładni przepisów prawa materialnego i oceny, czy w ich świetle skarżąca może zo- stać uznana za rolnika indywidualnego, a w konsekwencji, czy spełnia warunki uczestn ictwa w przetargu ograniczonym ogłoszonym przez pozwaną. Sąd Apelacyjny we W. wskazał, że zgodnie z art. 5 i art. 6 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego: „ warunkiem koniecznym uczestnictwa zorganizowanego przez stronę pozwaną prze- targu było posiadanie pr zymiotu rolnika indywidualnego, co wyrażało się m.in. w osobistym prowadzeniu gospodarstwa rolnego, przy czym jak wskazał Sąd Najwyższy, musiało to doty- czyć całości lub znacznej części tego gospodarstwa. Bezspornie bowiem przetarg adresowany był wyłącznie do tych rolników, którzy pracowali w gospodarstwie rolnym, spełniającym jednocześnie warunki do uznania go za gospodarstwo rodzinne – a zatem de facto pracowali w gospodarstwie rodzinnym – i podejmowali wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia w tym gospodar stwie działalności rolniczej. (…) Nadto, za Sądem Najwyższym, wskazać należy, iż sposób redakcji przepisu art. 6 ust. 1 ustawy, który do gospodarstwa rodzinnego zalicza nie tylko grunty stanowiące własność rolnika indywidualnego, ale również grunty przez n iego np. dzierżawione wskazuje, iż priorytetowa dla ustawodawcy była kwestia osobistego prowa- dzenia tak skonstruowanego, całego gospodarstwa rolnego. Skoro zaś powódka wydzierża wi- ła znaczną część gospodarstwa, którego jest właścicielką, uznając ją w istocie za zbędną na potrzeby wła snego gospodarstwa rodzinnego i pozbawiła się tym samym możliwości decy- dowania co do prowadzonej na nim działalności rolniczej, samodzielnie zaś prowadząc taką działalność na zaledwie 2,9% powierzchni (7,39ha), to trudno uznać, iż oferowane w przetar- gu nieruchomości spełniłyby zamierzony cel, tj. stanowiłyby zorganizowaną część gospodar- stwa rodzinnego powódki. Nie sposób bowiem uznać, iż całość jej gospodarstwa rolnego od- powiada ustawowemu modelowi gospodarstwa rodzinnego, skoro p owódka nie jest n astawio- na na osiąganie zysków z prowadzonej osobiście działalności rolniczej, tj. osobistej pracy jej oraz członków jej rodziny, lecz w znacznej jednak mierze na czerpanie zysków z dzierżawy. Gospodarstwo rodzinne w zamierzeniu ustawodawcy ma zapewniać rolnikowi oraz jego ro- dzinie utrzymanie dzięki osobistemu prowadzeniu w nim działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej (art. 2 pkt 3 ustawy)”. Wyrok Sądu Apelacyjnego we W . wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej 13 kwietnia 2015 r. Zdaniem skarżącej zakwestion owany w skardze art. 5 ustawy o ks ztałtowaniu ustroju rolnego jest niejasny i nieprecyzyjny, przez co umożliwia jego dowolną interpretację przez instytucje państwowe i sądy powszechne w stopniu powodującym rozbieżności niedające się usunąć za pomocą zwyczajnych środków mających na celu wyeliminowanie niejednolitości w stosowaniu prawa. W związku z tym przepis ten – jak zarzuciła skarżąca – narusza zasadę określoności prawa (art. 2 Konstytucji), a także prawa do: ochrony własności (art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji), wolności gospodarczej (art. 22 Konstytucji ), równego tr akto- wania (art. 32 Konstytucji) oraz ingerencji w prawa i wolności konstytucyjne tylko w wypad- kach uzasadnionych interesem publicznym (art. 31 ust. 3 Konstytucji) w związku z zasadą pań stwa prawa (art. 2 Konstytucji). Jak zauważyła skarżąca, „skoro wybitni sędziowie uzna- nej w kraju Apelacji Wrocławskiej nie są w stanie wypracować jednolitej linii orzeczniczej, to cóż ma począć zwykły obywatel będący rolnikiem”. OTK ZU B/2016 Ts 244/15 poz. 162 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępo- waniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wnie- siona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wol- ności lub praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków wy- nikających zarówno z art. 79 ust . 1 Konstytucji, jak i z art. 46 oraz art. 47 o TK. Skargom konstytucyjnym niespełniającym tych warunków oraz skargom oczywiście bezzasadnym Trybunał Konstytucyjny odmawia nadania dalszego biegu. Skarżąca zakwestionowała art. 5 ustawy o kształtowaniu ustro ju rolnego w brzmieniu: „ 1. Za gospodarstwo rodzinne uważa się gospodarstwo rolne: 1) prowadzone przez rolnika indywidualnego oraz 2) w którym łączna powierzchnia użytków rolnych jest nie większa niż 300 ha. 2. Przy ustalaniu powierzchni użytków rolnych, o której mowa w ust. 1 pkt 2, będących przedmiotem współwłasności uwzględnia się powierzchnię nieruchomości rolnych odpowiadających udziałowi we współwłasności takich nieruchomości, a w przypadku współwłasności łącznej uwzględnia się łączną powierzchnię nieruchomości rolnych stanowią- cych przedmiot współwłasności. 3. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do ustalania po- wierzchni użytków rolnych będących przedmiotem współposiadania samoistnego oraz współ- posiadania na podstawie użytkowania wieczystego lub na podstawie umowy dzierżawy”. Jako podstawy skargi konstytucyjnej skarżąca wskazała art. 2 oraz art. 21, art. 22, art. 64 ust. 1 i 2 art. 32, art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji. Istota skargi dotyczy naruszenia wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasad y określoności prawa. Skutkiem naruszenia tej zasady jest natomiast uszczuplenie konstytucyjnych praw majątkowych skarżącej. W związku z zarzutami postawionymi w skardze Trybunał przypomina, że art. 2 Kon- stytucji zawiera niezwykle ważną dyrektywę dotyczącą stanowienia i stosowania prawa zgodnie ze standardami demokratycznego państwa prawa. Obejmuje on między innymi zasa- dę określoności przepisów mówiącą, że muszą być one formułowane poprawnie, precyzyjnie i jasno. Naruszeniem Konstytucji jest stanowienie prz episów niejasnych, wieloznacznych, które nie pozwalają obywatelowi przewidzieć konsekwencji prawnych jego zachowań. Nale- żyta poprawność, precyzyjność i jasność przepisów prawnych nabiera szczególnego znacze- nia w wypadku ochrony konstytucyjnych praw i wolno ści. Adresat normy prawnej musi wie- dzieć, jakie znaczenie prawne ma jego zachowanie. Związana z jasnością precyzja przepisu powinna przejawiać się konkretnością nakładanych obowiązków i przypisywanych praw, tak by ich treść była oczywista. Naruszenie wymagań konstytucyjnych należy upatrywać w nieja- snym i nieprecyzyjnym formułowaniu przepisu powodującym, że jego adresaci są niepewni swoich praw i obowiązków. W praktyce niejasność przepisu prowadzi zazwyczaj do niepew- nej sytuacji prawnej adresata normy oraz d o tego, że sytuacja ta jest ukształtowana przez or- gany stosujące prawo. Z kolei zróżnicowanie indywidualnych rozstrzygnięć pociąga za sobą postrzeganie prawa jako niesprawiedliwe or az utratę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa (zob. wyroki TK z: 11 stycznia 2000 r., K 7/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 2; 21 marca 2001 r., K 24/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 51; 30 października 2001 r., K 33/00, OTK ZU nr 7/2001, poz. 217; 22 maja 2002 r., K 6/02, OTK ZU nr 3/A/2002, poz. 33; 20 OTK ZU B/2016 Ts 244/15 poz. 162 4 listopada 2002 r., K 41/02, OTK ZU nr 6/A/2002, poz. 83; 28 maja 2003 r., K 44/02, OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 44). Kryterium pozwalającym stwierdzić, czy dany przepis jest niejasny, jest stwierdzenie, czy powoduje on trudności w interpretacji i stosowaniu. Podstawowym wyznaczniki em w tej kwestii jest zróżnicowanie indywidualnych rozstrzygnięć, opartych na tym samym przepisie. Skarżąca nie przedstawił a przykładów ilustrujących te rozbieżności. Zarzuty skargi koncen- trują się na zastosowaniu art. 5 ustawy o kształtowaniu ustroju roln ego tylko w indywidualnej sprawie skarżącej . Twierdzi ona bowiem, że przepis ten jest niejasny, ponieważ „na jego pod- stawie na tle tego samego stanu faktycznego w stosunku do tej samej osoby” sądy powszech- ne (tj. Okręgowy i Apelacyjny we W.) i Sąd Najwyższy wydały odmienne wyroki . W związku z zarzutami sformułowanymi w skardze Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę na to, że w swoich orzeczeniach wielokrotnie podkreślał, iż rzeczywista treść wielu przepisów prawnych formułuje się dopiero w p rocesie ich stosowania (zob. wyroki TK z: 12 stycznia 2000 r., P 11/98, OTK ZU nr 1/2000, poz. 3 oraz 3 października 2000 r., K 33/99, OTK ZU nr 6/2000, poz. 188 , a także postanowieni e TK z 29 stycznia 2014 r., SK 9/12, OTK ZU nr 1/A/2014, poz. 8). Uchylenie przez Sąd Najwyż szy prawomocnego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, nie uzasadnia więc zarzutu nie- konstytucyjności zakwestionowanego w skardze przepisu. Zadaniem tego sądu jest bowiem rozpatrywanie kwestii prawnych budzących spory w orzecznictwie sądów i doktrynie (zob. T. Zembrzuski, Zarzut naruszenia art. 233 jako podstawa kasacyjna po nowelizacji k.p.c. , „Monitor Prawniczy” 2005 nr 23, s. 1169). Mając powyższe na względzie , Trybunał stwierdza, że skarżąca nie wskazał a, w jaki sposób zakwestionowany w skardze art. 5 ustawy o kształtowa niu ustroju rolnego narusza jej prawa wyrażone w art. 2, art. 21 u st. 1, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Co więcej, odniesienie zarzutów naruszenia zasady określoności prawa tylko do orzeczeń wydanych w sprawie skarżącej klasyfikuje skargę jako instrument przeciwko sto- sowaniu art. 5 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, a nie przeciwko jego treści. Okoliczności te są – zgodnie z art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 2 i w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK – podstawami odmowy nadania dalszego biegu analizowanej skardze konstytucyjnej. Wziąwszy powyższe pod uwagę, Trybunał postanowił jak w sentencji.