Ts 352/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 marca 2016 r. Pozycja 139 POSTANOWIENIE z dnia 25 lutego 2016 r. Sygn. akt Ts 352/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Zubik – przewodniczący i sprawozdawca Leon Kieres Piotr Pszczółkowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjne j T.P. w sprawie zgodności: art. 96 § 3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2015 r. poz. 1094, ze zm.) w związku z art. 78 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137, ze zm.) z art. 42 ust. 1, art. 42 ust. 2 i 3 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i w związku z art. 6 ust. 1 i 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), art. 53 ust. 1 i 5 Kon- stytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 9 ust. 1 i 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), art. 18 w zwi ązku z art. 47, w związku z art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i w związku z art. 8 ust. 1 i 2 oraz art. 12 Konwencji o ochronie praw czło- wiek a i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczy- pospolitej Polskiej w związku z art. 1 ust. 1 zdanie pierwsze Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporzą- dzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175) oraz art. 2 i art. 31 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 października 2015 r. (data nadania) T.P. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie, że art. 96 § 3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2015 r. poz. 1094, ze zm.; dalej: k.w.) w związku z art. 78 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137, ze zm.; dalej: prawo o ruchu drogowym) w zakresie, w jakim „kryminalizowane (penalizowane) jest niewskazanie przez właściciela lub posiadacza pojazdu OTK ZU B/2016 Ts 352/15 poz. 139 2 na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używ ania w ozna czonym czasie, także w sytuacji gdy: a) właściciel lub posiadacz pojazdu z p rzyczyn obiektywnych nie jest w stanie wskazać , kto kierował pojazdem, zwłaszcza w związku z brakiem norm prawnych nakazujących prowadzenie ewidencji, kto w danym dniu i czasie użytkował pojazd , i okoliczności tej nie jest w stanie ustalić, nawet na podstawie zdjęcia, któ- re z zasady nie jest załączane; b) wywiązanie się z obowiązku nałożonego przez ustawodawcę oznacza poświęcenie przez wskazującego ważnego dla jego sumienia bądź religii dob ra prawnego w sposób, który nie pozwala takiej osobie zachować się przyzwoicie , i w sposób wewnętrznie spójny, tj. wywiązać się z obowiązku prawnego w sposób, zgodny z prawem bez poświęcania zwłaszcza życia rodzinnego, ewentualnie bez wskazywania osób oczywiście niewinnych, z uwagi, iż mogły prowadzić pojazd , a właściciel lub posiadacz pojazdu tej oko- liczności z powodów obiektywnych nie pamięta, bądź wymaga celowego lub pośredniego wprowadzenia w błąd organów państwa, więc nielojalnego zachowania się wobec państwa, z którym jednostka głęboko się utożsamia, co stanowi akceptację normatywną dla kłamstwa w sferze wymiaru sprawiedliwości”, są niezgodne z art. 42 ust. 1, art. 42 ust. 2 i 3 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji i w związku z ar t. 6 ust. 1 i 2 Konwencji o ochronie praw cz łowie- ka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284; dalej: Konwencja); art. 53 ust. 1 i 5 Konstytucji w związku z art. 9 ust. 1 i 2 Konwencji; art. 18 w związku z art. 47, w związku z art. 71 ust. 1 Konstytucji i w związku z art. 8 ust. 1 i 2 oraz art. 12 Konwencji , art. 64 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 1 ust. 1 zdanie pierwsze Protokołu nr 1 do Konwencji sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175) oraz art. 2 i art. 31 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Wyrokiem zaocznym z lutego 2015 r. Sąd Rejonowy w C. (dalej: Sąd Rejonowy w C.) uznał skarżącego za winnego pope łni enia zarzucanego mu czynu, tj. wykroczeni a z art. 96 § 3 k.w. , i za to na podstawie art. 96 § 3 k.w. w związku z art. 96 § 1 k.w. w związku z art. 24 § 1 i 3 k.w. wy- mierzył mu karę 100,00 zł grzywny. Zdaniem sądu, zachowanie skarżącego polegające na tym , że jako użytkownik pojazdu 4 sierpnia 2014 r. na żądanie Straży Gminnej w C. wbrew obowiązkowi nie ws kazał on , komu powierzył pojazd do kierowania lub używania 23 maja 2014 r., wyczerpał o ustawowe znamiona wykroczenia z art. 96 § 3 k.w. Wyrokiem z lipca 2015 r. Sąd Okręgowy w S . na skutek apelacji skarżącego złożonej od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w C . z lutego 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. Orzeczenie to zostało, wraz z uzasadnieniem, doręczone skarżącemu 27 lipca 2015 r. Zd aniem skarżącego, zakwestionowana w skardze norma jest niedookreślona. W związku z tym w jego ocenie w praktyce generuje ona odpowied zialność „ za wykroczenie w oparciu o nałożenie obowiązków niewynikających z przepisów ustawy”. Aby bowiem, jak twierdzi, zre alizować obowiązek określony w art. 78 ust. 4 w sposób, który uchroniłby go przed odpowiedzialnością za wykroczenie spenalizowane w art. 96 § 3 k.w., musiałby on prowadzić specjalną – nieprzewidzianą prz episami prawa – ewidencję, tzw. zeszyt pojazdu. Ponadto, według niego, praktyka stosowania normy wymusza na właścicielu lub posiadaczu pojazdu działanie wbrew własnemu s umieniu, polega jące na wskazaniu osób, które w oczywisty sposób nie prowadziły pojazdu, a są zatrudnione u tego samego pracodawcy, tyle że p racodawca nie pamięta, kto w danej chwili prowadził pojazd”, bądź na skłamaniu, że to on , tj. skarżący, prowadzi ł pojazd lub in na osoba, bądź na zaniechaniu wskazania kierujące go, którą jest osoba najbliższa, bądź na denuncjacji małżonka. Skarżący zarzucił, że w ten sposób zakwestionowana w skardze norma ingeruje w jego konstytucyjne prawa do: obrony, wolno- ści sumienia i religii, własności, życia rodzinnego, zwłaszcza małżeństwa , oraz narusza zasa- dy: domniemania niewinności, określoności norm prawnych, demokratycznego państwa pra- wa, zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także proporcjonalności i „ochrony sfery wolności jednostki”. W jego przekonaniu n iedookreśloność normy wpływa na niejednolitość jej stosowania w orzecznictwie sądow ym. OTK ZU B/2016 Ts 352/15 poz. 139 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna to sformalizowany środek ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w ustawie z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Skarżący zakwestionował zgodność z Konstytucją art. 96 § 3 k.w. w brzmieniu: „Tej samej karze podlega, kto wbrew obowiązkowi nie wskaż e na żądanie uprawnionego organu, komu powierz ył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie”, w związku z art. 78 ust. 4 prawa o ruchu drogowym, który stanowi: „Właściciel lub posiadacz pojazdu jest obowiązany wskazać na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kie- rowania lub u żywania w oznaczonym czasie, chyba że pojazd został użyty wbrew jego woli i wiedzy przez nieznaną osobę, czemu nie mógł zapobiec”. S karżący , stawiając zarzuty naruszenia wyrażonej w art. 42 ust. 1 Konstytucji zasady nullum crimen, nulla poena sine lege poenali anteriori , przywołał wyrok Sądu Rejonowego w L. z lutego 2015 r. Orzeczeniem tym Sąd Rejonowy w L . – zdaniem skarżącego – w identycznej sprawie uniewinnił go od zarzutu pope łnienia tego samego czynu (tj. nieudzie- lenia straży m iejskiej odpowiedzi na pytanie, kto kierował pojazdem, którym popełniono wy- kroczenie w ruchu drogowym, lub komu powierzył pojazd do użytkowania). W skazał on za- t em, że możliwa jest także inna – nienarusza jąca w jego przekonaniu Konstytucji – wykładnia zakwestionowanych przepisów, tyle, że nie znalazła ona zastosowania w sprawie, w związku którą wniósł skargę do Trybunału . Trybunał stwierdza w tym stanie rzeczy , że podniesione przez skarżącego tak sformu- łow ane zarzuty odnoszą się do sfery stosowania prawa, a nie jego treści, co – ze względu na kognicję Trybunału Konstytucyjnego określoną w art. 188 pkt 5 w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji – powoduje, że wydanie merytorycznego orzeczenia w jego sprawie jest niedo- puszczalne. Niezależnie od powyższego Trybunał wskazuje , że wydanie merytorycznego orzecze- nia jest także zbędne. Zgodność z Konstytucją zakwestionowanych przez skarżącego przepi- s ów był a już bowiem przedmiotem kontroli w innych sprawach rozpoznawanych przez Try- bunał. W wyroku z 12 marca 2014 r. (P 27/13, OTK ZU nr 3/A/2014, poz. 30) Trybunał orzekł, że art. 96 § 3 k.w. jest z godny z art. 2 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 1 Konstytucji. Wprawdzie w sentencji tego rozstrzygnięcia stwierdził on zgodność z art. 2 Konstytucji jedynie art. 96 § 3 k.w., jednak w rzeczywistości przedmiotem jego kontroli była norma prawna zdekodowana z art. 96 § 3 k.w. w związku z art. 78 ust. 4 prawa o ruchu dro- gowym, ten ostatni przepis wyznacza bowiem tr eść i zakres obowiązku, którego niewypełnie- nie jest penalizowane jako wykroczenie na gruncie art. 96 § 3 k.w. (zob. postanowienie TK z 3 listopada 2015 r., SK 64/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 169). Z kolei w wyroku z 30 września 2015 r. (K 3/13, OTK ZU nr 8/A/2015, poz. 125) Trybunał orzekł, że art. 96 § 3 w związk u z art. 92 § 1, art. 92a, art. 88 k.w. w związku z art. 78 ust. 4 prawa o ruchu drogo- wym w związku z art. 41 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395, ze zm.; dalej: k.p.w.) oraz w związku z art. 183 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim – po ujawnieniu przy użyciu rejestrujące- go urz ądzenia technicznego przekroczenia przez niezidentyfikowanego kierującego pojazdem dopuszczalnej prędkości, niezastosowania się przez takiego kierującego do znaku lub sygnału drogowego bądź prowadzenia nieoświetlonego pojazdu – przewidują ciążący na właści cielu lub posiadaczu tego pojazdu obowiązek wskazania, na żądanie uprawnionego o rganu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, pod rygorem odpowie- OTK ZU B/2016 Ts 352/15 poz. 139 4 dzialności wykroczeniowej, bez możliwości uchylenia się od tego obowiązku w razi e powie- rzenia pojazdu osobie najbliższej, kiedy ta dopuściła się wykroczenia, są zgodne z art. 42 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji, z art. 42 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji oraz z art. 47 w zwią zku z art. 18, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. W przywołanych wyrokach Trybunał – orzekając , co istotne, w pełnym składzie – zwrócił ponadto uwagę na to, że w postępowaniu wykroczeniowym gwarantowane jest za- równo prawo do obrony, jak i stosowanie zasady domniemania niewinności. Argumenty przedstawione przez Trybunał w powołanych wyrokach są jednoznaczną odpowiedzią na sformułowane w rozpatrywanej skardze zarzuty. Wskazanie przez skarżącego na naruszenie innych wzorców kontroli przez zaskarżone przepisy nie wpływa na stwierdzoną zbędność orzekania. Po pierwsze, zarzuty naruszenia wyrażonej w art. 42 ust. 1 Konstytucji zasady nullum crimen, nulla poena sine lege poenali anteriori oraz wynikającego z art. 64 Konstytucji prawa do ochrony własności odnoszą się do stosowania zakwestionowanej w skardze normy , a nie jej treści . W wyroku w sprawie o sygn. P 27/13 Trybunał wyraźnie podkreślił, że „w obowiązującym stanie prawnym obowiązek wskazania, komu został powie- rzony pojazd do kierowania lub używania, wynika z art. 78 ust. 4” prawa o ruchu drogowym. Zatem skoro zgodnie z art. 83 Konstytucji każdy ma obowiązek przestrzegać prawa Rzeczy- pospolitej Polskiej, to niewskazanie, kto kierował pojazdem, wypełnia znamiona wykroczenia stypi zowanego w art. 96 § 3 k.w. i podlega sankcji. W związku z tym w brew zarzutom po- stawionym w skardze ustawodawca nie musiał określać sposobu realizacji obowiązku wyni- kającego z art. 78 ust. 4 prawa o ruchu drogowym. Po drugie, zarzut naruszenia art. 53 ust. 1 i 5 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji dotyczą wymogu denunc jacji osoby najbliższej, zaś ta kwe- stia została już rozstrzygnięta przez Trybunał, na co wskazują powołane wyżej orzeczenia . Po trzecie, naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji skarżący upatruje w n iezapewnieniu mu pra- wa do rzetelnego procesu. Jednak przedmiotem jego skargi jest norma materialnoprawna, a nie procesowa. Zarzuty sformułowane przez niego nie mają więc związku z zaskarżonymi przez niego przepisami. Po czwarte, zgodnie z art. 79 ust. 1 Ko nstytucji, skargę może wnieść każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, a to oznacza, że podstawą skargi mogą być tylko postanowienia Konstytucji , a nie akty prawa międzynarodowego wskazane przez skarżącego . Zgodnie z art. 77 ust. 3 pkt 4 ustawy o TK Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze, jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne. Taki stan rzeczy ma miejsce, gdy zaskarżone przepisy były już przedmiotem kontroli zgodności z Konstytucją w innej sprawie rozp oznawanej przez Trybunał (zob. na tle art. 39 ust. 1 pkt 1 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 1 sierpnia 199 7 r. o Trybunale Konstytucyjnym – Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm., postanowienia TK z: 3 października 2001 r., SK 3/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 218; 25 listopada 2002 r., SK 30/01, OTK ZU nr 6/A/2002, poz. 88 oraz 27 lutego 2013 r., SK 47/12 OTK ZU nr 2/A/2013, poz. 23). Trybunał Konstytucyjny stoi przy tym na stanowisku, że określoną w ustawie o TK przesłankę zbędności wydania orzeczenia uwzględ- nia się na każdym etapie postępowania inicjowanego skargą. Mając powyższe na uwadze, Trybunał stwierdza, że merytoryczne rozpoznanie anali- zowanej skargi jest zbędne, gdyż zakwestionowane w niej przepisy zostały już uznane przez Trybunał we wcześniejszym jego orzecznictwie za zgodne z Konstytucją. Wskazane okoliczności są – w myśl art. 77 ust. 3 pkt 4 ustawy o TK – podstawą od- mowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W związku z powyższym Trybunał postanowił jak w sentencji.