Ts 32/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 24 czerwca 2016 r. Pozycja 421 POSTANOWIENIE z dnia 2 grudnia 2015 r. Sygn. akt Ts 32/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Wróbel , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności : art. 545 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 190 ust. 4 w zw iązku z art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Ko nstytucyjnego 30 stycznia 2015 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżąc y) zakwestionował zgodność art. 545 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim wprowadza wymóg sporządzenia wniosku o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania przez adwokata lub radcę prawnego, „co w konse- kwencji uniemożliwia realizację konstytucyjnego prawa podmiotowego do sanacji orzeczenia w sprawie indywidualnej wydanego na podstawie przepisu uznanego za niezgodny z Konsty- tucją” z art. 190 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. W dniu 8 października 2013 r. skarżący złożył w Sądzie Rejonowym w K . pismo w sprawie wzno- wienia postępowania. W tym samym piśmie wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania oraz o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd Okręgowy w K. w listopadzie 2013 r. wezwał skarżącego do udokumentowania syt uacji finansowej, ze względu na którą nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia obrońcy. Po uzupełnieniu tego braku Przewodniczący Wydziału VI Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w K ., zarządzeniem z grudnia 2013 r. , wyznaczył skarżącemu obrońcę z urzędu do zbadania, czy istnieją podstawy do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakoń- czonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K . z paźdz iernika 2012 r. Wyznaczo- ny obrońca nie stwierdził podstaw do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania. W związku z powyższym Sąd Okręgowy w K . zarządzeniem z lutego 2014 r. wezwał skarżą- cego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wznowienie postępowania przez sporzą- dzenie i podpisanie wniosku przez adwokata lub radcę prawnego. Pismem procesowym z lu- OTK ZU B/2016 Ts 32/15 poz. 421 2 tego 2014 r. skarżący podtrzymał samodzielnie sporządzony wniosek o wznowienie p ostępo- wania i jednocześnie zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który w jego imieniu sporządzi i podpisze wniosek o wznowienie postępowania. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w K . z marca 2014 r. od mówiono przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania sporządzonego własnoręcznie przez skarżące- go. Na powyższe zarządzenie skarżący wniósł zażalenie. Sąd Apelacyjny w K . postanowie- niem z kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie. Skarżący 16 k wietnia 2014 r. złożył wniosek do Sądu Rejonowego w T. o ustanowie- nie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej. Postanowieniem z lipca 2014 r. Sąd Rejonowy w T. ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. Skarżący kwestionuje konstytucyjność art. 545 § 2 k.p.k. , zgodnie z którym „wniosek o wznowienie postępowania, jeżeli nie pochodzi od prokuratora, powinien być sporządzony i podpisany przez adwokata albo radcę prawnego. Przepis art. 446 § 2 k.p.k. stosuje się od- powiednio”. Zda niem skarżącego przepis ten – w zakresie, w jakim ustan awia wymó g spo- rządzenia wniosku o wznowienie postępowania na podstawie orzeczenia przez Trybunał Kon- stytucyjny o niezgodności przepisu z Konstytucją – narusza zasadę proporcjonalności w ograniczeniu ko nstytucyjnego prawa do sądu, którego składnikiem jest prawo żądania sa- nacji orzeczenia wydanego na podstawie przepisu, w stosunku do którego orzeczono , ż e jest on niezgodny z Konstytucją. Ponadto skarżący podkreśla, że przymus adwokacko -radcowski zamyka dr ogę sądową, gdyż w przypadku wniesienia własnoręcznego wnio sku o wznowienie postępowania zostaje wydane zarządzenie o odmowie przyjęcia wniosku. Trybunał Konstytucyjny zważył , co następuje: Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zo- stały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, tj. ustawie o TK, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł osta- tecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zgodnie z art. 36 ust. 1 w związku z art. 49 ustawy o TK skarga konstytucyj na podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga odpowiada określonym przez prawo wymogom. Procedura ta umożliwia, już w początkowej fazie postępowania, wyeliminowanie spraw, które nie mogą być przed- miotem merytorycznego rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. W ocenie Trybunału zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie ze względu na ich oczywistą bezzasadność. Ponadto skarżący nie wykazał naruszenia konstytu- cyjnie chroni onych wolności i praw, do czego obliguje go art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK. Kwestionując zgodność art. 545 § 2 k.p.k. z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytu- cji, skarżący podnosi, że przepis ten w zakresie, w jakim wprowadza przymus adwokacko - radcow ski w odniesieniu do sporządzenia i wniesienia wniosku o wznowienie prawomocnego postępowania, pozbawia go prawa do rozpoznania sprawy przez właściwy, niezależny, bez- OTK ZU B/2016 Ts 32/15 poz. 421 3 stronny i niezawisły sąd. Powyższa argumentacja w ocenie Trybunału Konstytucyjnego nie zas ługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że w sprawie skarżącego został wydany prawomocny wyrok sądu ad quem . Oznacza to, że skarżący miał zagwarantowany dostęp do sądu zgodnie z konstytucyjnym standardem wyznaczonym przez art. 45 ust. 1 Konstytucji. Natomiast w odniesieniu do wymogu formalnego określonego w art. 545 § 2 k.p.k. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że przepis ten ma przede wszystkim charakter gwarancyjny. Zapewnia dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny w zakresie wystę- powania przesłanek uzasadniających wystąpienie z wnioskiem o wznowienie postępowania . Jest to niezwykle istotne zwłaszcza w kontekście znacznego formalizmu, jakim charakteryzu- je się procedura występowania z wnioskiem o wznowienie postępowania. Nałożenie obo- wiązku jego sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika gwarantuje, że wniosek bę- dzie spełniał wszystkie przewidziane w prawie wymagania. T rybunał podkreśla, że procedura wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania karnego ma charakter nadzwyczajny . Wynika z tego konieczność zapewnienia stronom tego postępowania należytej ochrony praw- nej , odpowiadającej najwyższym standardom procesowym . Wymóg sporządzenia przedmio- towego wniosku przez profesjonalnego pełnomocnika stanowi dostateczną gwaran cję ich rea- lizacji . W związku z powyższym zarzut ten należy ocenić jako oczywiście bezzasadny. W ocenie Trybunału Konstytuc yjnego bezzasadny w stopniu oczywistym jest również zarzut naruszenia art. 31 ust. 3 w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji przez art. 545 § 2 k.p.k . Jak już zostało wcześniej wskazane, postępowanie w przedmiocie wznowienia prawo- mocnie zakończonego postępowania karnego ma charakter nadzwyczajny. Możliwość jego przeprowadzenia pojawia się na skutek zaistnienia szczególnych przesłanek, które ujawnią się – co istotne – po przeprowadzeniu postę powania karnego w danej sprawie. Oznacza to, że w zasadniczym nurcie, tj. przypisania odpowiedz ialności karnej , sprawa została już roz- strzygnięta. Skorzystanie z nadzwyczajnego środka zaskarżenia , jakim jest wniosek o wznowienie postępowania karnego ma charakter dodatkowy, ponadprogramowy, wykracza- jący ponad konstytucyjny standard prawa do sądu. Charakter tego środka spowodował, że możliwość realizacji uprawnienia do wniesienia wniosku o nadzwyczajne wznowienie po- stępowania została ograniczona do szczególnych, wyjątkowych sytuacji. Ponadto ustawodaw- ca ze względów gwarancyjnych zdecydował, że ocena zasadności wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem musi zostać dokonana przez profesjonalnego pełnomocnika. W sytuacji, gdy jest on wyznaczany z urzędu, tak jak pełnomocnik z wyboru , musi on mieć możliwość swobodnej kontroli wystąpienia wszystkich wymaganych w prawie przesłanek do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania. Nie każde bowiem orzeczenie Trybu- nału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność przepisu z Konstytucją stanowi podst awę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 540 § 2 k.p.k. Jego związek z wydanym orze- czeniem podlega kontroli, która dokonywana jest przez profesjonalnego pełnomocnika. Po- nadto Trybunał stwierdza, że opinia wyrażona przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu nie zamyka skarżącemu możliwości wystąpienia z takim wnioskiem, który zostanie sporzą- dzony przez pełnomocnika z wyboru. Istnieją sądowe i wewnątrzkorporacyjne mechanizmy kontroli sporządzenia przez obrońcę opinii o braku podstaw do złożenia wniosku o wznowie- nie postępowania. Sądy mogą zatem wyznaczyć kolejnego obrońcę z urzędu, jeżeli stwier- dzone zostaną uchybienia w zakresie wykonywania czynności prz ez dotychczasowego obroń- cę (zob. postanowienie SN z 1 lipca 1999 r., sygn. akt V KZ 33/99, OSNKW nr 9-10/1999, poz. 56). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 49 w zw iązku z art. 36 ust. 3 w związku z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.