Ts 99/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 maja 2020 r. Pozycja 1 34 POSTANOWIENIE z dnia 16 stycznia 20 20 r. Sygn. akt Ts 99/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.R. w sprawie zgodności: 1) § 27 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2016 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu sędziowskiego i prokuratorskiego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1166) w związku z art. 52 pkt 3 ustawy z dnia 23 st ycz- nia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. z 2012 r. poz. 1230, ze zm.), rozumianego w ten sposób, że „nie stanowi on formy decy- zji administracyjnej dla rozstrzygnięcia (oceny) Komisji egzaminacyjnej w przedmiocie wyniku egzaminu sę dziowskiego, o którym mowa w ww. roz- porządzeniu ” , z art. 2, art. 60, art. 65 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ; 2) art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownic- twa i Prokuratury r ozumian ego w ten sposób, że „ nie przewiduje instancyjnej kontroli Ministra Sprawiedliwości i kontroli sądowoadministracyjnej nad roz- strzygnięciem (oceną) Komisji egzaminacyjnej w przedmiocie wyniku egza- minu sędziowskiego, o którym mowa w rozporządzeniu Ministra Sprawiedli- wości z dnia 29 lipca 2016 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu sędziow- skiego i prokuratorskiego (Dz. U. z 2016 r. poz. 166) ” z art. 2, art. 60, art. 65 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji , p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 czerwca 2018 r. (data nadania), M.R. (dalej: skarżąc y) wystąpił z żądaniem na tle następującego stanu faktycznego: Skarżący wziął udział w egzaminie sędziowski m , który odbył się w terminach: 6 - 7 września 2016 r. oraz 10 - 19 października 2016 r . Otrzymał on 73,5 pkt za część pisemną oraz 150 pkt za część ustną , czyli łącznie 223,5 pkt na 330 pkt możliwych do zdobycia. Na podstawie § 28 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2016 r. OTK ZU B/2020 Ts 99/18 poz. 1 34 2 w sprawie przeprowadzenia egzaminu sędziowskiego i prokuratorskieg o (Dz. U. z 2016 r. poz. 1166; dalej: rozporządzenie) końcowa s uma punktów uzyskanych przez niego z obu czę- ści egzaminu dawała ocenę pozytywną . Ze względu jednak na fakt, że z części ustnej egzami- nu z zakresu postępowania cywilnego z elementami procedury administra cyjnej skarżący otrzymał 16 pkt , a z prawa pracy i ube zpieczeń społecznych 17 pkt , komisja egzaminacyjna , na podstawie § 28 ust. 3 rozporządzenia przyjęła, że wynik osiągnięty przez skarżącego jest niedostateczny. Stosownie bowiem do wymienionego przepisu, zdający musi uzyskać co najmniej 18 pkt z każdej grupy zagadnień objętych egzaminem sędziowskim . 21 października 2016 r. skarżący złożył do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od wyników egzaminu sędziowskiego . D omagał się w nim weryfikacji otrzy man ej przez niego liczby punktów . P odniósł on , że ocena z egzaminu sędziowskiego ma charakter decyzji admi- nistracyjnej, od której przysługuje odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. W ynika to m.in. z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowe j Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. z 2012 r. poz. 1230, ze zm. ; dalej: u .k.s.s.p. ) , stosownie do którego Minister Sprawie- dliwości sprawuje ogólny nadzór nad Krajową Szkołą Sądownictwa i Prokuratury. Postanowieniem z 9 listopada 2016 r. ([…] ) Minister Sprawiedliwości stwierdził nie- dopuszczalność złożonego odwołania wskazując, że wynik egzaminu sędziowskiego ogłoszo- ny przez komisję egzaminacyjną nie jest decyzją administracyjną. Zarówno przepisy u.k.s.s.p., jak i przepisy rozporządzenia nie prz ewidują, by ustalenie wyników egzaminu sę- dziowskiego zapadało w formie decyzji , jak również nie przewidują możliwości wniesienia środka odwoławczego od wyników tego egzaminu. Skarżąc y od powyższego orzeczenia wni ósł skargę do Wojewódzkiego Są du Admini- strac yjnego w W. (dalej: WSA) , który wyrokiem z 8 czerwca 2 017 r. (sygn. akt […] ) ją odda- lił. WSA zgodził się ze stanowiskiem Ministra Sprawiedliwości, że wynik egzaminu sędziow- skiego ogłoszony przez komisję egzaminacyjną nie jest decyzją administracyjną . Takie samo stanowisko zają ł też Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem 6 marca 2018 r. (sygn. akt […] ) oddalił skargę kasacyjną. Zdaniem skarżącego wykładnia § 27 rozporządzenia stoi w sprzeczności z art. 2 Kon- stytucji, który wyraża zasadę sprawiedliwości proceduralnej , na któr ą składa się: możność bycia wysłuchanym, ujawnianie w sposób czytelny motywów rozstrzygnięcia oraz zapewnie- nie przewidywalności przebiegu postępowania. Uznanie, że rozstrzygnięcia komisji egzami- nacyjnej nie zapadają w formie decyzji administracyjnej , jak wskazuje skarżący, skutkuje brakiem możliwości poznania przez zdającego egzamin mot yw ów przyznania mu punktacji . O cena z części ustnej egzaminu sędziowskiego nie podlega uzasadnieniu przez komisję eg- zaminacyjną . Jest to szczególn i e istotne w sytua cji gdy , jak wskazuje skarżący, „wykładowcy prowadzący płatne szkolenia dla aplikantów jednocześnie późnej egzaminują tych szkolonych aplikantów, w odróżnieniu od e gzaminowanych asystentów i referendarzy , którzy nie mają żadnej uprzedniej styczności z wykładowcami - egzaminatorami (…) ” . Skarżący podkreśla, że zasada sprawiedliwości proceduralnej, zawierając a m. in domniemanie formy decyzji admini- stracyjnej, nakazuje przyjęcie takiej wykładni § 27 rozporządzenia , „która prowadzi do uzna- nia, że rozstrzygnięcie to jest decyzją administracją ze wszystkimi związanymi z tym gwaran- cjami”. Odnosząc się do art. 60 Konstytucji skarżący wskazuje, że zastosowana przez Ministra Sprawiedliwości oraz s ądy administracyjne wykła dnia § 27 rozporządzenia narusza prawo do równego dostępu do służby publicznej. Uzasadniając powyższy zarzut skarżący podnosi , że w różnych latach, bez żadnego uzasadnienia, odmiennie określa się próg zda walności egza- minu sędziowskiego , pomimo że forma jeg o przeprowadzania nie zmieniła się od 2011 r. W poprzednich latach uzyskane przez niego punkty uprawniałyby go do uzyskania z egzami- nu oceny „dobry” . OTK ZU B/2020 Ts 99/18 poz. 1 34 3 Uzasadniając zarzut naruszenia art. 65 ust. 1 Konstytucji skarżący argumentuje, że „arbitralna i nieuzasa dniona przesłanka w postaci negatywnego rozstrzygnięcia Komisji eg- zaminacyjnej pozbawiła [go] prawa do wykonywania zawodu adwokata lub radcy prawnego, albowiem zdany egzamin sędziowski uprawniałby [go] do wpisu na listę adwokatów lub rad- ców prawnych ” . Prze chodząc do omówienia prawa do sądu , wyrażonego w art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji, skarżący wskazuje, że o naruszeni u jego prawa do równego do- stępu do służby publicznej oraz wolności wyboru i wykonywania zawodu powinien rozstrzy- gnąć sąd. Tymczasem wskutek niekonstytucyjnej wykładni dokonanej w jego sprawi e , od- mówiono mu praw a do sądu . Skarżący podkreśla, że w polskim porządku prawnym sądowa kontrola rozstrzygnięć doty czących sf er y p r aw i wolności jednostki jest szeroko ro zwinięta i obejmuje również sprawy mniejszej wagi, jak np. wykroczenia. W związku z powyższym „niezrozumiałe jest […] twierdzenie, że racjonalny prawodawca zrezygnowałby z możliwości sądowej kontroli rozstrzygnięcia w sprawie życiowo istotnej, takiej jak w ynik egzaminu sę- dziowskiego. Należy wręcz przyjąć, że gdyby wolą prawodawcy było wykluczenie możliwo- ści kwestionowania oceny z egzaminu sędziowskiego, to wysłowiłby on taki zakaz wprost w przepisach powszechnie obowiązującego prawa ” . Zaniechanie wprowadzen ia takiej regula- cji przez ustawodawc ę oznacza, że osoby zdające egzamin sędziowski mają prawo odwołania się od jego wyników. Skarżący podkreśla, że błędna wykładnia § 27 rozporządzenia dokona- na przez Ministra Sprawiedliwości i sądy administracyjne narusza jego prawa wynikające z art. 60 i art. 65 ust. 1 Konstytucji. Skarżący jako zarzut ewentualny wskazał niezgodnoś ć art. 1 ust. 3 u.k.s.s.p., rozumia- n ego w ten sposób, że nie przewiduje instancyjnej kontroli sądowoadministracyjnej na d roz- strzygnięciem (oceną) k omisji egzaminacyjnej w przedmiocie wyniku egzaminu sędziow- skiego, o którym mowa w § 27 rozporządzenia , z art. 2, art. 60, art. 65 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji . Uzasadniając powyższy zarzut skarżący po dkreśla, że nawet gdy- by uznać, że rozstrzygnięcie komisji egzaminacyjnej nie ma formy decyzji administracyjnej, to nie oznacza to, że nie podlega ono żadnej kontroli. Stosownie bowiem do art. 1 ust. 3 u.k.s.s.p. Minister Sprawiedliwości jest organem kontro lujący m i nadzorującym Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury. Zdaniem skarżącego „nie widać żadnych przeszkód, aby uznać jego kompetencje, również do kontroli prawidłowości przebiegu egzaminu sędziow- skiego, co przemawia za uznaniem zaskarżalności tych r ozstrzygnięć do Ministra Sprawie- dliwości, co również otwierałoby ewentualną późniejszą drogę sądową”. Zarządzeniem sędziego Trybunału z 17 lipca 2019 r. skarżąc y został wezwan y do usu- nięcia braków formalny ch skargi konstytucyjnej przez doręczenie odpisu poświadczonego za zgodność z oryginałem i czterech kopii wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 8 czerwca 2 017 r. (sygn. akt […] ) oraz trzech egzemplarzy: skargi konstytucyjnej peł- nomocnictwa szczególnego. W piśmie procesowym z 31 lipca 2019 r. (data nadania) skarżąc y ustosunkował się do powyższego wezwani a . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. OTK ZU B/2020 Ts 99/18 poz. 1 34 4 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono następujące przepisy: – § 27 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2016 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu sędziowskiego i prokuratorskiego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1166 ; dalej: rozporządzenie ) , o następującej treści: „ Komisja ogłasza wyniki części ustnej i wyniki egzaminu niezwłocznie po wyczerpa- niu przewidzianej na dany dzień listy zdających ”; – art. 52 pkt 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. z 2012 r. poz. 1230, ze zm. ; dalej: u.k.s.s.p. ) , o następującej treści: „ Zakres, szczegółowe warunki i tryb przeprowadzania egzaminu sędziowskiego i pro- kuratorskiego oraz tryb powoływania i działania zespołu egzaminacyjnego i komisji egzami- nacyjnej, mając na uwadze zakres odbytej aplikacji, potrzebę przeprowadzenia pisemnej i ustnej formy egzaminu sędziowskiego i prokuratorskiego, a także konieczność zagwaranto- wania właściwej organizacji i odpowiedniego poziomu merytorycznego tych egzaminów oraz zapewnienia jednakowych warunków ich składania przez wszystkich aplikantów, a także wzory dyplomów ukończenia aplikacji sędziowskiej i prokuratorskiej” ; – art. 1 ust. 3 u.k.s.s.p. , o następującej treści: „Minister Sprawiedliwości sprawuje nadzór nad Krajową Szkołą w zakresie zgodności jej działania z przepisami ustawowymi i statutem”. 3. Trybunał stwierdza, że podniesiony w skardze konstytucyjnej problem dotyczy spo- sobu stosowania prawa, a nie oceny jego hierarchicznej zgodności z Konstytucją. Skarżąc y w uzasadnieniu skargi nie kwestionuje treści zaskarżonych przepisów, lecz ich wykładni ę , dokonaną w jego sprawie przez Ministra Sprawiedliwości oraz sądy admini- stracyjne. Po pierwsze, zdaniem skarżącego „ (…) skoro w § 27 rozporządzenia nie wskazano wprost , że rozstrzygnięcie Komisji egzaminacyjnej ma formę decyzji administracyjnej, to zasada sprawiedliwości proceduralnej, zawierająca w sobie m.in. domniemanie formy decyzji administracyjnej, naka zuje dokonanie takiej wykładni, która prowadzi do uznania, że roz- st rzygnięcie to jest decyzją administracją ze wszystkimi związanymi z tym gwarancjami” (s. 25) . Po drugie, skarżący uważa , że „niezrozumiałe jest […] twierdzenie, że racjonalny prawodawca zrezygnowałby z możliwości sądowej kontroli rozstrzygnięcia tak istotn ej ży- ciowo , jak wynik egzaminu sędziowskiego. Należy wręcz przyjąć, że gdyby wolą prawodaw- cy było wykluczenie możliwości kwestionowania oceny z egzaminu sędziowskiego, to wy- słowiłby on taki zakaz wprost w przepisach powszechnie obowiązującego prawa” (s. 29 ) . Z analizy powyższych fragmentów skargi wynika, że – zdaniem skarżącego – możliwa jest taka wykładnia zakwestionowanych przepisów, która byłaby zgodna z Konstytucj ą, jed- nak organy oraz sądy orzekające w jego sprawie dokonały – odmiennej – wadliwej interp reta- cji. Trybunał przypomina, że w myśl utrwalonego poglądu, normatywna treść przepisów może być kształtowana przez organy stosujące prawo. Jeżeli organy te nadają przepisom utrwalone i jednolite rozumienie, to powinno być ono uwzględniane przez Trybunał p rzy ocenie zarzutu niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją (zob. np. wyrok TK z 2 czer - wca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83). Jednak to na skarżąc ym spo- czywa ciężar wykazania istnienia utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej dotyczącej zaskar- żonego przepisu. Tymczasem, jak wynika z przywołanych wcześniej fragmentów skargi , skarżący nie kwestionuje utrwalonej i jedno litej linii orzeczniczej, lecz sposób zastosowania zaskarżonych przepisów przez organy orzekające w jego sprawie. OTK ZU B/2020 Ts 99/18 poz. 1 34 5 Powyższa okoliczność, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK, stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu . W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentenc ji. P O U C Z E N I E Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.