Ts 98/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 6 października 2025 r. Pozycja 280 POSTANOWIENIE z dnia 29 lipca 2025 r. Sygn. akt Ts 98/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński – przewodniczący J ustyn Piskorski – I sprawozdawca Bogdan Święczkowski – II sprawozdawca , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 11 lutego 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej J . C . , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło większością głosów . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 czerwca 2020 r. (data nadania) J . C . (dalej: skarżący ) , reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu , wystąpił o zbadanie zgodności art. 40, art. 41 i art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Ko- deks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm. ; dalej: k.p.k. ) z art. 2, art. 32, art. 45 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. Postanowieniem z 11 lutego 2021 r. (dorę czonym pełnomocnikowi skarżącego 22 lu- tego 2021 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze z uwagi na wniesienie jej po upływie przepisanego terminu. Z a nieuprawdopodobniony uznał również zarzut niekonstytucyjności art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k. S twierdził ponadto , że zaskarżone art. 41 § 2 i art. 42 § 1 - 3 k.p.k. nie były podstawą prawną wydania orzeczenia, z którym skarżący łączy naruszenie swoich konstytucyjnych praw , a treść art. 42 § 4 k.p.k. nie pozostaje w związku z istotą sformułowanego w skardze zarzutu niekonstytucyjności tego przepisu. W zażaleniu z 1 marca 2021 r. (data nadania) skarżący zaznaczył , że głównym jego zarzutem był brak możliwości poddania kontroli instancyjnej postanowienia w sprawie wyłą- czenia sędziego w postępowaniu w przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbywania kary pozbawienia wolności . Wskazał, że nie przysługiwało mu również upraw- nienie do kwestionowania treści tego rozstrzygnięcia w drodze zarzutu apelacji lub kasacji. Z tego względu, jego zdaniem, art. 40, art. 41 i art. 42 k.p.k. „ naruszają art. 2, art. 32, art. 45 i art. 176 ust. 1 Konstytucji, tj. zasadę demokratycznego państwa prawa, zasadę równości OTK ZU B/2025 Ts 98/20 poz. 280 2 wobec prawa, praw o do bezstronnego i niezależnego sądu oraz zasadę dwuinstancyjności” (s. 2 zażalenia). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje . 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p. TK) , skarżącemu przysługuj e prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyj nej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń p rzedstawionych w zaskarżonym postanowieniu. S karżący powtórzył w rozpatrywanym zażaleniu stanowisko sformułowane w skardze konstytucyjnej. N ie odniósł się przy tym do ustalenia Trybunału, że skarga została wniesiona po upływie ustawowego terminu jej złożenia ( zasadnicz a przyczyn a odmowy wszczęcia me- rytorycznej kontroli skargi ) . N ie polemizował ponadto ze stwierdzeniem przez Trybunał za- istnienia dodatkowych podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze , odnoszących się do sformułowanych przez niego zarzutów niekonstytucyjności art. 41 § 2 i art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 202 5 r. poz. 304 ; dalej: k.p.k. ). Skutkuje to niemożnością uwzględnienia zażalenia. W odniesieniu do podstawy odmowy nadania dalszego biegu skardze w części doty- czącej zarzut ów niekonstytucyjności art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k., któr e Trybunał uznał za nieu- prawdopodobnion e , skarżący podniósł, że nie miał możliwości zaskarżenia postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego , zapadłego w postępowaniu w przedmiocie warunkowe- go przedterminowego zwolnienia ani formułowania zarzutów dotyczących tego rozstrzygnię- cia w apelacji lub kasacji. W skardze wywodził natomiast, że „w postępowaniu karnym sąd rozstrzyga o jednym z podstawowych praw człowieka, o wolności. W przypadku rozpatrywa- nia sprawy tylko w jednej instancji bez możliwości odwołania może skutkować znacznymi szkodami dla strony procesu, a w przypadku postępowania karnego szkody te mogą się prze- kładać na wyrok skazujący” (s. 4 skargi) . Odnotowania wymaga ponadto odwołanie się w skardze do norm obowiązujących w procedurze cywilnej, przewidujących – nieistniejącą w postępowaniu karnym – możliwość zaskarżenia postanowienia o nieuwzględnieniu wnio- sku o wyłączenie sędziego. Obecność w tym zakresie rozbieżności w ramach wskazanych procedur była jedynym powołanym przez skarżącego argumentem mającym uzasadnić nie- zgodność zaskarżonych przepisów ze wskazanymi w skardze postanowieniami Konstytucji. Trybunał negatywnie ocenia taki sposób sformułowania zarzutów skargi i przychyla się do zawartego w zaskarżonym postanowieniu stwierdzenia, że skarżący nie uprawdopo- dobnił tezy o niekonstytucyjności art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k. Przypomnieć należy , że instytucja warunkowego przedterminowego zwolnienia nie wiąże się z orzekaniem o karze, ale z wykonywaniem kary i kieruje się swoistymi dyrekty- wami. Jednocześnie skutki orzeczeń zapadających w kwestii warunkowego przedterminowe- go zwolnienia mają wpływ na sferę wolności osobistej skazanych, a pośrednio dotyczą także innych praw konstytucyjnych (wyrok TK z 10 lipca 2000 r., sygn. SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144). W swoich orzeczeniach Trybunał dokonywał już prób porównania przesłanek i me- chanizmów wyłączenia sędziego w ramach różnych procedur . N ie prowadziło to jednak do OTK ZU B/2025 Ts 98/20 poz. 280 3 konkluzji nakazującej ujednolicanie regulacji rozbieżnych . W wyroku z 23 października 2006 r. Trybunał orzekł, że „prawo do sądu nie ma bezwzględnego i absolutnego charakteru, a gwarancje konstytucyjne związane z prawem do sądu nie mogą być w konsekwencji trak- towane jako nakaz urzeczywistnienia w każdym trybie i w każdym rodzaju procedury tego samego zestawu instrumentów procesowych, jednolicie określających pozycję stron postępo- wania i zakres przysługujących im środków procesowych (…). Gwarancje konstytucyjne ope- rują zestawem najbardziej podstawowych środków, od których zależy urzeczywistnienie sensu i znaczenia prawa do sądu, a w konsekwencji ustawodawca dysponuje stosunkowo sze- rokim zakresem swobody ukształtowania procedur sądowych. Nieuzasadnione jest więc przyjmowanie, z powołaniem się na regulacje konstytucyjne, imperatywu tworzenia rozwią- zań, które odtwarzałyby – w odniesieniu do każdej kategorii sprawy, bez względu na jej spe- cyfikę i inne racje, związane najczęściej ściśle z postulatem efektywności stosowanych pro- cedur – ten sam idealny, abstrakcyjny model postępowania, bo taki zresztą nie istnieje” ( sygn. SK 42/04, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 125). W konsekwencji należy stwierdzić, że nie każda odmienność lub specyfika postępowania sądowego musi być a priori traktowana jako ograni- czenie prawa do sądu i związanych z tym gwarancji procesowych stron. Z Konstytucji nie wynika bowiem założenie, że każde postępowanie sądowe musi operować tym i samym i in- strumenta mi procesowym i . W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 6 1 ust. 8 u.o.t.p. TK a contrario – postanowił jak w sentencji.