Ts 94/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 14 listopada 2024 r. Pozycja 243 POSTANOWIENIE z dni a 29 lipca 2024 r. Sygn. akt Ts 94/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski – I sprawozdawca Krystyna Pawłowicz – II sprawozdawca , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie T rybunału Ko nstytu- cyjneg o z 13 maja 20 2 1 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej J . O . , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia . Orzeczenie zapadło większością głosów . UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesione j do Trybunału Konstytucyjnego 8 czerwca 20 20 r. (data nadania) J O . (dalej: skarżąc a ) , reprezentowan a przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił a o zbadanie zgodności art. 64 i art. 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, ze zm.) w zakresie, w jakim ,,uniemożliwia osobom zo bowiązanym do wnoszenia opłat za pobyt ich wstępnych w domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej […]) złożenie wniosku i uzyskanie zwolnienia z obowiązku wnoszenia tychże opłat z powołaniem się na naruszenie przez tychże wstępnych obowiązków wynikających z treści władzy rodzicielskiej przy jednoczesnym braku orzeczeń sądowych stwierdzających naruszenie tychże obowiązków wskazanych enumeratywnie w art. 64a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (…)” z art. 30, art. 30 w związku z art. 32 ust. 1, art. 32 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 64 ust. 2 w związku z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . W skardze konstytucyjnej stwierdzono, że doszło do naruszenia godności skarżącej, a tym samym prawa do jej ochrony (art. 30 Konstytucji), zasady równości wobec prawa w związku z obowiązkiem poszanowania godności (art. 30 w związku z art. 32 ust. 1 Kon sty - tucji), a także zasady równości wobec prawa w związku z zasadą równej ochrony własności i innych praw majątkowych, jak też z zasadą proporcjonalności w zakresie ustanawiania ciężarów i świadczeń publicznych (art. 32 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 64 ust. 2 w związku z art. 84 Konstytucji) . OTK ZU B/2024 Ts 94/20 poz. 243 2 2. Po stanow ieniem z 1 3 maja 20 2 1 r. ( dorę czo n ym pełnomocnikowi skarżące j 19 maja 20 2 1 r. ) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalsz ego biegu skard ze konstytucyjnej wskazując , że została ona wniesiona z przekroczeniem terminu przewidzianego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Trybunał wskazał, że w sprawie skarżącej nie miał zastosowania art. 15 zzs ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z za- pobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C OVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.), ponieważ na podstawie tego przepisu zawieszeniu ulega jedynie bieg terminów procesowych i sądowych. Natomiast trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej – zgodnie z utrwalonym orzecz- nictwem Trybunału – ma charakter materialnoprawny. 3. W zażaleniu z 26 maja 20 2 1 r. (data nadania) skarżąc a zakwestionował a postano- wienie T rybunału z 1 3 maja 20 2 1 r. w całości , wn osząc o uchylenie tego postanowienia oraz o nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu . Zaskarżonemu postanowieniu skarżąc a zarzucił a : 1) ,, naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść zaskarżonego po- stanowienia, a to: [ art. ] 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK poprzez odmowę nadania skardze konstytu- cyjnej dalszego biegu z uwagi na jej złożenie po terminie, w sytuacji, gdy z uwagi na istnienie siły wyższej w postaci epidemii COVID - 19 termin do jej wniesienia uległ zawieszeniu na mocy stosowanych przez analogię przepisów o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia [art. 121 pkt 4 ustawy z [dnia] 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.)] ”; 2) ,, naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 77 ust . 1 u.o.t.p.TK w związku z art. 121 pkt 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (…) poprzez uznanie, że termin do wniesienia skargi konstytucyjnej został naruszony, w sytuacji, gdy termin ten uległ z dniem 4 marca 2020 r. zawieszeniu z powodu tzw. siły wyższej w postaci epidemii COVID - 19, która to w okresie od 4 marca do czerwca 2020 r. uniemożliwiała skarżącej przy- gotowanie i złożenie skargi konstytucyjnej ”. W przypadku uznania zarzutu wskazanego w p unkcie 2 za bezzasadny, skarżąc a pod- ni osła zarzut naruszenia prawa materialnego, ,, a to art. 15 zzr ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy z 31 mar- ca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzy- sowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm.) poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, iż nie doszło do zawieszenia terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej na pod- stawie tego przepisu ” . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2 393 ; dalej: u.o.t.p . TK) , skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2 . Trybunał Konstytucyjny stwierdza , że kwestionowane postanowienie jest prawi- dłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. OTK ZU B/2024 Ts 94/20 poz. 243 3 3. Z daniem skarżącej bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej uległ zawie- szeniu z uwagi na wystąpienie 4 marca 2020 r. zdarzenia stanowiącego siłę wyższą w postaci epidemii COVID - 19 , która uniemożliwiła jej przygotowanie i złożenie skargi konstytucyjnej. Skarżąca wskazuje, że skoro termin do wniesienia skargi konstytucyjnej jest terminem mate- rialnym, zawitym , to ma do niego zastosowanie – na zasadzie analogii – art. 121 pkt 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.; dalej: k.c.) . Zgodnie z tym przepisem bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawie- szeniu, co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich do- chodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodza- ju – przez czas trwania przeszkody. Uzasadniając zawieszenie biegu termin u do wniesienia skargi na podstawie art. 121 pkt 4 k.c. skarżąc a wskazuje , że pandemia COVID - 19 (szczegól- nie w okresie marzec - czerwiec 2020 roku) spełnia ła wszelkie przesłanki uznania jej za siłę wyższą. Powołuje się także na uzasadnienie projektu ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmia- nie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzy- sowych (Dz. U. poz. 568, ze zm.) , w którym , jej zdaniem ,,kilkukrotnie potwierdzono, że sy- tuacja epidemiczna w marcu 2020 r. nosiła cechy siły wyższej w rozumieniu przepisów Ko- deksu cywilnego” (s. 4 zażalenia). Trybunał odnosząc się do powyższej argumentacji wskazuje, że nie można jedno- znacznie stwierdzić, iż pandemia COVID - 19 i ogłoszony stan epidemii stanowi jednoznaczną przesłankę wystąpienia siły wyższej uzasadniającej generaln i e zawieszenie lub wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów przedawnienia na podstawie art. 12 1 pkt 4 k.c. Wynika to z fak- tu, iż pomimo tego, że stan epidemii ogłoszony w związku z pandemią COVID - 19 wiązał się z pewnymi utrudnieniami w funkcjonowaniu sądów, to jednak nie doprowadził do całkowite- go zawieszenia ich pracy (zob. k omentarz do art. 12 1, [w:] Kodeks cywilny. Tom I. Komen- tarz , red. Gutowski 2021, Legalis). Odnosząc p owyższe uwagi do postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym nale- ży przypomnieć, że nie przestał on funkcjonować w czasie pandemii COVID - 19. Przesłanki przewidziane w art. 121 pkt 4 k.c. zostałyby spełnione, gdyby w czasie epidemii Trybunał wstrzymał pracę, co uniemożliwiałoby skuteczne złożenie skargi konstytucyjnej w terminie. Nie są w tym zakresie także przekonyw a jące argumenty podniesione w zażaleniu wskazujące na niemożliwość przygotowania i wniesienia skargi konstytucyjnej w terminie , takie jak : ograniczenie godzin funkcjonowania Poczty Polskiej na terenie województwa śląskiego, wprowadzenie pracy zdalnej w kancelarii oraz nieposługiwanie się przez skarżącą pocztą elektroniczną ani komunikatorami internetowymi. Za okolicznością, że pandemia COVID - 19 nie spełniała przesłanki siły wyższej uza- sadniającej wstrzymanie biegu terminów przedawnienia na podstawie art. 121 pkt 4 k.c. przemawia także to , że ustawodawca zdecydował się na ingerencję w bieg terminów przewi- dzianych przepisami prawa administracyjnego w art. 15 zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalcza- niem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej: ustawa COVID - 19). 4. Za całkowicie nieuzasadniony należy także uznać zarzut naruszenia art. 15 zzr ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy COVID - 19 . Skarżąc a wskazał a , że w związku z podstawą faktyczną i prawną skargi konstytucyjnej należy uznać, że stanowi ona jeden ze środków ochrony prawnej prze- widzianych przepisami szeroko rozumianego prawa administracyjnego regulującego stosunki prawne pomiędzy obywatelami a Państwem. Skarga została wniesiona w związku z treścią rozstrzygnięć zapadłych w toku postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyj- nego i zmierza do stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów materialnego prawa admini- OTK ZU B/2024 Ts 94/20 poz. 243 4 stracyjnego. Zdaniem skarżącej w rozpatrywanej sprawie skarga konstytucyjna jest jednym z instrumentów umożliwiających ochronę jej praw w postępowaniach administracyjnych i – jako instytucja umożliwiająca wznowienie postępowań – termin do jej wniesienia należy po- traktować jako termin, o którym mowa w art. 15 zzr ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy COVID - 19. Argumenty przytoczone przez skarżącą wskazują, że postępowanie zainicjowane wniesieniem skargi konstytucyjnej stanowi – w jej rozumieniu – niejako kontynuację postę- powania administracyjnego i sądowoadministracyjnego . W tym kontekście należy przypo- mnieć o odrębności postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym , która wynika z przed - miotu i form jego działania. Trybunał Konstytucyjny nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości, lecz orzeka jako ,,sąd prawa”. D ziała na podstawie Konstytucji oraz u.o.t.p.TK i jedynie w ograniczonym zakresie , w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie , do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko- deks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.). Podstawa fak- tyczna sprawy, która legła u podstaw wniesienia skargi konstytucyjnej, jak również treść zakwestionowanych przepisów , nie może determinować charakter u termin u do wniesienia skargi konstytucyjnej. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.