Ts 8/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 6 lipca 2018 r. Pozycja 116 POSTANOWIENIE z dnia 18 kwietnia 2018 r. Sygn. akt Ts 8/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja – przewodniczący i sprawozdawca Zbigniew Jędrzejewski Małgorzata Pyziak -Szafnicka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z dnia 6 czerwca 2017 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.G., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej złożonej do Trybunału Konstytucyjnego 12 stycznia 2017 r. (data nadania) M.G. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie, że : art. 25 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440, ze zm.; dalej: ustawa emerytalna) w zakresie, w jakim „dopuszcza, przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 tej ustawy, dla osoby, która miała wcześniej ustalone prawo do emerytury częściowej, obniżenie kwoty składek na ubez- pieczenie emerytalne i kapitału początkowego wyliczonych na potrzeby określenia wysokości emerytury częściowej”, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji, a także, że art. 25a ust. 1 w zwią - zku z art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim „wyłącza, przy ustalaniu wysoko- ści emerytury w miesiącu przeprowadzania waloryzacji rocznej składek na ubezpieczenie emerytalne zaewidencjonowanych na kon cie ubezpieczonego, kwartalną waloryzację tych składek za okres od dnia 1 stycznia roku, w którym przeprowadza się waloryzację roczną do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc wypłaty emerytury”, jest niezgodny z art. 2 w zwią - zku z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji. Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 25 ust. 1a ustawy emerytalnej narusza zasadę praw słusznie nabytych (art. 2 Konstytucji), gdyż „pozwala na pozbawienie osób, którym została przyznana emerytura częściowa, nabytego przez nich prawa do kapitału składkowego i początkowego (ustalonego na potrzeby obliczenia tego świadczenia) – i to nie tylko w wymiarze prawnym, ale i praktycznym”. Sprawa, w związku z którą skarżący wystą- pił do Trybunału, dowodzi tego, że „przy zamianie emerytury częściowej na emeryturę, o której mowa w art. 24 ustawy emerytalnej, dochodzi do nieuzasadnionego zaniżenia pod- OTK ZU B/2018 Ts 8/17 poz. 116 2 stawy obliczenia tej drugiej”. Skarżący podkreślił przy tym, że ograniczenie praw nabytych nie jest „w żaden sposób rekompensowane ubezpieczonemu. Ustawa emerytalna nie przewi- duje bowiem żadnego mechanizmu, który pozwalałby dostosować zawyżoną wysokość po- branych emerytur częściowych (zawyżonych potrąceń) do niższej podstawy wyliczenia eme- rytury pełnej. Innymi słowy, ustawodawca, ograniczając prawa nabyte, nie wprowadził za nie rekompensaty. Z kolei art. 25a ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej narusza zasady: równości, niedyskryminacji (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji), a także demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), pon ieważ „zarówno w aspekcie prawnym, jak i czysto praktycznym różnicuje (…) sytuację ubezpieczonych charakteryzujących się tą samą cechą istotną”. Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy, w związku z którą została wniesiona skar- ga, „osoby przechodzące na emeryturę w drugim kwartale roku są (…) traktowane różnie, w zależności od miesiąca złożenia wniosku o wypłatę emerytury. W przypadku osób, które złożą taki wniosek w miesiącu kwietniu i maju zostanie zastosowana waloryzacja kwartalna ich składek, zaś w przypadku osób, które złożą taki wniosek w miesiącu czerwcu, taka walo- ryzacja będzie wyłączona. Taka praktyka waloryzacyjna prowadzi do niedopuszczalnego zróżnicowania sposobu ustalenia wysokości emerytury w trakcie drugiego kwartału (ustalenia wysokości eme rytury w kwietniu i maju przy waloryzacji kwartalnej, a w czerwcu przy walo- ryzacji rocznej), co niewątpliwie narusza zasadę równego traktowania wszystkich ubezpie- czonych”. Postanowieniem z 6 czerwca 2017 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 21 czerwc a 2017 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze, stwier dziwszy, że wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne, ponieważ złożony środek prawny nie spełnia podstawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowa- nego w art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępo- wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK). Trybunał zauważył, że skarżący nie wskazał naruszonych praw, a w konsekwencji nie określił sposobu ich naruszenia. W zażaleniu złożonym, 19 czerwca 2017 r. (data nadania) skarżący zakwestionował postanowienie Trybunału w całości. Zarzucił w nim , że Trybunał naruszył art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK, ponieważ błędnie ustalił, że wniesiona skarga nie spełniała warunków formalnych, a także art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK, gdyż niezasadnie prz yjął, że wskazane przez skarżącego – jako podstawa skargi – art. 2 i art. 32 Konstytucji nie mogą być samodzielnymi wzorcami kontroli. Skarżący przypomniał, że zakwestionowany w skardze art. 25 ust. 1a ustawy emerytalnej narusza pra- wo do „ustalonej mu już wcześniej podstawy obliczenia emerytury częściowej (ustalonego kapitału składkowego), które wywiódł on z konstytucyjnego prawa do ochrony praw słusznie nabytych, wyinterpretowanego przez Trybunał Konstytucyjny z zasady demokratycznego państwa prawa określonej w art. 2 Konstytucji”. Z kolei art. 25a ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej naruszają „prawa do równej (rzetelnej) aktualizacji kapitału skład- kowego oraz niedyskryminowania osób nabywających uprawnienia emerytalne w miesiącu czerwcu, które to prawa wywiódł on co do zasady z art. 2 i art. 32 Konstytucji (określonych w nich zasad) ” . Jak zauważył skarżący , prawa te „gwarantuje mu Konstytucja. W tym sensie nie sposób uznać, by (…) nie wskazał [on] konstytucyjnych praw , które w jego ocenie zostały naruszone ”. Niezależnie od powyższego skarżący wskazał, że w skardze konstytucyjnej po- wołał się na „ szeroko rozumiane prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (prawo do zabezpieczenia społecznego)”, które ma swoje źródło w art. 67 Konstytucji. Skarżący pod- niósł także, że jeżeli art. 2 i art. 32 Konstytucji mogą być podstawami skargi tylko w związku z innym przepisem Konstytucji, to Trybunał powinien wezwać skarżącego do określenia tego „dodatkowego” przepisu ustawy zasadniczej, gdyż „[e]wentualny brak skargi mógł być bo- wiem w tym wypadku łatwo usunięty (wyjaśniony)”. OTK ZU B/2018 Ts 8/17 poz. 116 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażale- nia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie roz- poznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawi- dłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Zdaniem Trybunału kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przedstawione w zażaleniu nie podważają poczynionych w nim ustaleń . Skarżący twierdzi, że złożona w Trybunale skarga spełnia wymogi określone w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK , gdyż przywołane w niej zasady „gwarantuje mu Konstytucja”. Skar- żący nie uwzględnił więc tego, że z uwagi na brzmienie art. 79 ust. 1 Konstytucji, podstawą skargi mogą być tylko te przepisy ustawy zasadniczej, które są dla skarżącego źródłem przy- sługujących mu wolności lub praw. Tymczasem , jak wskazał Trybunał w zakwestionowanym postanowieniu, przywołane w skardze – jako jej podstawy – art. 2 i art. 32 Konstytucji takie- go wymogu nie spełniają. Zasady wyrażone w art. 2 Konstytucji mają bowiem przedmiotowy charakter, ich a dresatem jest ustawodawca, a nie skarżący. Z kolei art. 32 Konstytuc ji wyraża jedynie zasadę ogólną, „metaprawo”, miernik innych wolności, praw lub obowiązków. Nie można także zgodzić się ze skarżącym, że w skardze konstytucyjnej wskazał i uzasadnił naruszeni e wyrażonego w art. 67 Konstytucji prawa do zabezpiecze nia społeczne- go, a także że Trybunał zaniechał wezwania skarżącego do uzupełnienia braków skargi w tym zakresie. Podstawę skargi konstytucyjnej skarżący wyraźnie określił w jej petitum i potwier- dził w konkluzji wywodu. Również uzasadnienie skargi nie daje podstaw do twi erdzenia, że zamiarem skarżącego było wskazanie innych – poza art. 2, art. 32 Konstytucji – wz orców kontroli. Skarżący błędnie zinterpretował także art. 61 ust. 3 u.o.t.p. TK , który dotyczy proce- dury uzupełniania braków skargi konstytuc yjnej. Z przepisu tego nie da się – co próbuje czy- nić skarżący – wyprowadzić wniosku, że w ramach wstępnej kontroli kierowanych do Trybu- nału skarg konstytucyjnych w razie wystąpienia w nich braków formalnych zawsze wymaga- ne jest wezwanie skarżącego do ich uzupełnienia. Są bowiem takie uchybienia, które – tak jak w analizowanej sprawie – ze względu na swój charakter nie podlegają sanacji. Trybunał przypomina, że wystąpienie ze skargą konstytucyjną nakłada na skarżącego obowiązek dochowania określonych prawem wymagań. Środek ten, poza spełnieniem wymo- gów stawianych względem pisma procesowego , musi zawierać elementy treściowe, które zrealizują warunki wskazane w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w przepisach u.o.t.p. TK. Skarżący jest zatem zobligowany do wskazania, która konstytucyjna wolność lub któ- re jego konstytucyjne prawo został y naruszone przez przepis będący podstawą prawną orze- czenia, w związku z którym wniósł skargę. Wymóg ten ma swoje źródło w samej Konstytucji, istotą środka statu owanego w art. 79 ust. 1 Konstytucji jest bowiem „ ochrona przed nadmier- ną i nieuzasadnioną ingerencją państwa w konstytucyjne prawa i wolności” (zob. postanowie- nie TK z 20 grudnia 2007 r., SK 67/05, OTK ZU nr 11/A/2007, poz. 168). Wskazanie konstytucyj nych wolności lub praw jest więc elementem konstrukcyjnym skargi. Niespełnienie tego wymogu powoduje niespełnienie podstawowego warunku konsty- tucyjnego (i ustawowego) skargi, będącego istotą tego środka procesowego. Taki brak nie jest możliwy do uzupełnienia, dlatego jego wystąpienie skutkuje odmową nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej (zob. postanowienia TK z 7 marca 2017 r., Ts 199/16, OTK ZU nr B/2017, poz. 50). OTK ZU B/2018 Ts 8/17 poz. 116 4 W postanowieniu z 6 czerwca 2017 r. Trybunał zasadnie zatem przyjął, że złożona sk arga nie spełnia podstawowych wymogów określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK i w związku z tym – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK – prawidłowo odmówił nadania jej dalsze go biegu. Mając powyższe na względzie, Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględnił zażalenia.