Ts 55/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 4 września 2017 r. Pozycja 175 POSTANOWIENIE z dnia 5 lipca 2017 r. Sygn. akt Ts 55/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres – przewodniczący i sprawozdawca Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz Michał Warciński , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z dnia 24 maja 2017 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 marca 2017 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 98 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „przewiduje (…) obowiązek uiszczenia kosztów sądowych wyłącznie od strony postępowania”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1, a także z art. 77 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. Skarżący twierdzi, że zaskarżony przez niego art. 98 § 1 k.p.c., który „ogranicza zasa- dę odpowiedzialności za wywołanie procesu jedynie do stron postępowania egzekucyjnego – jest (…) niezgodny z zasadami państwa prawnego oraz zasadą odpowiedzialności strony wy- wołującej szkodę za swoje własne działania , w tym stronie określonej w art. 77 ust . 1 Konsty- tucji”. Zdaniem Skarżącego, skoro konieczność poniesienia przez niego kosztów jest następ- stwem niewłaściwego działania komornika, to „odpowiedzialność za koszty postępowania powinien ponieść organ egzekucyjny, podobnie jak ma to miejsce w przypad ku określonym w art. 103 § 1 k.p.c.”. Postanowieniem z 24 maja 2017 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 6 czerwca 2017 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konsty- tucyjnej, stwierdziwszy, że wydanie merytorycznego orzeczeni a jest niedopuszczalne, bo- wiem skarżący nie wskazał naruszonych praw, a w konsekwencji nie określił sposobu ich naruszenia. Trybunał pokreślił, że art. 2 Konstytucji nie jest źródłem wolności ani praw o cha- rakterze podmiotowym, dlatego może być podstawą sk argi konstytucyjnej tylko wtedy, gdy sformułowana w nim zasada demokratycznego państwa prawnego zostanie odniesiona do OTK ZU B/2017 Ts 55/17 poz. 175 2 norm Konstytucji, które wyrażają konkretne wolności i prawa. Art ykuł 77 ust. 1 Konstytucji jest natomiast nieadekwatnym wzorcem kontroli. Statuuje on zasadę odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez organy władzy publicznej w wyniku ich bezprawnych działań (bez- czynności) w zakresie wykonywania zadań publicznych, jednak w sprawie, z związku z którą została wniesiona skarga do Trybunału , nie rozstrzygano o tym, czy w związku z postanowie- niami komornika wymierzającymi skarżącemu grzywnę, uchylonymi przez Sąd Rejonowy w W. , skarżący poniósł szkodę. Dla oceny art. 77 ust. 1 Konstytucji, jako wzorca kontroli , istotne – zdaniem Trybunału – jest także to, że zakwestionowany w skardze art. 98 § 1 k.p.c. nie zawiera żadnych regulacji odnoszących się do ewentualnego odszkodowania za wyrzą- dzoną szkodę. Z kolei ostatni z wzorców kontroli zakwestionowanego w skardze przepisu – art. 45 ust. 1 Konstytucji – został powołany przez skarżącego w związku z art. 77 ust. 1 Kon- stytucji, który – jak ustalił Trybunał – jest nieadekwatnym wzorcem kontroli. W zażaleniu sporządzonym przez pełnomocnika, złożonym w Trybunale 12 czerwca 2017 r. (data nadania), skarżący za kwestionował postanowienie Trybunału w całości. Zarzucił w nim Trybunałowi po pierwsze, naruszenie prawa do właściwego sądu (art. 45 ust. 1 Kon- stytucji i art. 190 ust. 5 Konstytucji) przez merytoryczne rozpoznanie skargi w składzie jed- nego, a nie pięciu sędziów Trybunału (art. 37 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK). Po drugie, bezzasadne przyjęcie, że „skarga nie nadaje się do rozpoz nania”. Zdaniem skarżącego spełniała ona wszystk ie wymogi wynikające z ustawy o TK, nie była przy tym oczywiście bezzasadna. Skarżący wskazał w niej, że zaskarżony przez niego art. 98 § 1 k.p.c. „narusza istotę prawa do sądu i rzetelnej procedury procesowe j niezbędnej w demokratycznym państwie prawa, w ten sposób , iż norma ta pozbawiła skarżą- cego prawa do zwrotu poniesionych celowo kosztów procesu , w tym w szczególności zwrotu kosztów wpisu od skargi na czynności komornika oraz kosztów stawienia się na rozp rawie, na którą skarżący został wezwany do osobistego stawiennictwa”. W związku z tym, wbrew sta- nowisku Trybunału przedstawionym w skarżonym postanowieniu, wskazane przez niego – jako podstawa skargi art. 2 i art. 77 ust. 1 Konstytucji – są prawidłowe. W przekonaniu skar- żącego, w świetle przepisów ustawy o TK, wnoszący skargę „nie ma obowiązku udowodnie- nia zasadności zarzutów skargi, a nawet nie ma obowiązku ich uprawdopodobnienia”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyj- nej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie roz- poznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawi- dłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sfor- mułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze kon- stytucyjnej. 3. Skarżący zarzucił, że postanowienie Trybunał u z 24 maja 2017 r. narusza art. 45 ust. 1 i art . 190 ust. 5 Konstytucji, ponieważ – jako orzeczenie merytoryczne – zostało wyda- ne w niewłaściwym składzie. Odnośnie do tych zarzutów Trybunał zwraca uwagę na to, że s karga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu przez Trybunał na posiedzeniu niejawnym. Trybunał w składzie jednego sędziego (art. 37 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p. TK) bada, czy spełnia ona wszystkie OTK ZU B/2017 Ts 55/17 poz. 175 3 przesłanki, które zostały określone w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowane w u.o.t.p. TK. Rozpoznanie to s łuży wyeliminowaniu – już w początko wej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Dopiero po ustaleniu, że skarga spełnienia wszystkie prawem przewidziane wymagania, Trybunał przekazuje ją do merytorycznego rozpoznania . Wówczas, w zależności od przedmiotu skargi, Prezes Trybuna- łu wyznacza do jej rozpoznania skład trzech lub pięciu sędziów (art. 37 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK ). W sprawach szczególnie zawiłych Prezes Trybunału może zarządzić rozpoznanie skargi w pełny m skład zie (art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e u.o.t.p. TK). Postanowieniem z 24 maja 2017 r. Trybunał odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, ponieważ ustalił, że nie spełnia ona podstawowych warunków określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzo- wanych w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK. Dokonana przez Trybunał o cena skargi po d wzglę- dem spełnienia przez nią konstytucyjnych i ustawowych przesłanek jest oceną formalną, a nie merytoryczną, dlatego postanowienie z 24 maja 2017 r. zostało wydane przez Trybunał w składzie jednego, a nie pięciu sędziów. 4. Na uwzględnienie nie zasługują także pozostałe zarzuty sformułowane w zażaleniu. 4.1. Skarżący dowodzi, że w analizowanej sprawie art. 77 ust. 1 i art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji są adekwatnymi wzorcami kontroli. S karżący wydaje się zatem nie dostrzegać tego , że kwestią sporną w sprawie, w związku z którą wniósł skargę do Trybunału było ustalenie, czy komornik sądowy (organ egzekucyjny) może zostać obcią- żony kosztami postępowania skargowego, w sytuacji, gdy skarga była uzasadniona, a nie to, czy skarżący w związku z działaniami komornika poniósł szkodę. Skarżący stawia błędną tezę, że art. 77 ust. 1 Konstytucji jest adekwatnym wzorcem w każdej sprawie, w której w przekonaniu wnoszącego skargę do Trybunału dochodzi do naruszenia jego praw majątko- wych. Skarżący nie zainicjował postępowania, w którym domagałby się naprawienia szkody. Tym samym jego argument jest obarczony błędem petitio principii : aby doc hodzić odszko- dowania z uwagi na wydanie rozstrzygnię cia opartego na – jego zdaniem – niekonstytucyj- nym przepisie, skarżący domaga się przed Trybunałem stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu, powołując wzorzec dotyczący odszkodowania. Najpierw powinien zaś wykazać, że zaskarżony przepis jest niezgodny np. z art. 45 ust. 1 Konstytucji, a następnie dochodzić od- szkodowania, i gdyby ta droga była zamknięta, to mógłby kwestionować przepis, który ją zamyka. Dopiero wtedy art. 77 ust. 1 i art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji byłyby adekwatny mi wzorcami kontroli. 4.2. Odnośnie natomiast do zarzutu, zgodnie z którym art. 2 Konstytucji może być samodzielną podstawą skargi konstytucyjnej Trybunał stwierdza, że skarżący nie wziął pod uwagę , po pierwsze, tego, że przeciwny pogląd został wyrażony w postanowieniu pełnego składu Trybunału z 23 stycznia 2002 r. (Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). Po drugie, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o TK odstąpienie o d poglądu prawnego wyrażo- nego w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie wymaga wydania orzeczenia w takim sa- mym składzie. Mając powyższe na względzie , Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 ustawy o TK – nie uwzględnił zażalenia.