Ts 304/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 7 czerwca 2023 r. Pozycja 215 POSTANOWIENIE z dnia 8 grudnia 2022 r. Sygn. akt Ts 304/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej E.K. w sprawie zgodności: 1) § 4 ust. 1 rozporządzenia Min istra Sprawiedliwości z dn i a 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714, ze zm.) w zakresie, w jakim „ różnicuje sytuację majątkową (wynagrodzen ie) pełnomocnika w razie jego wyznaczenia przez S ąd z urzędu oraz w razie wy- stępowania jako podmiot reprezentujący stronę z wyboru ”, z art. 64 ust. 2 w związku z art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Pol- skiej ; 2) § 4 ust. 2 rozporządzen ia wskazanego w punkcie pierwszym w zakresie, w ja- kim „przy ustaleniu opłaty w wysokości wyższej, niż określona w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia nie uwzględnia zmiany wartości siły nabywczej pienią- dza jako elementu określającego adekwatność nakładu pracy ad wok ata, a tak- że w zakresie, w jakim przy ustaleniu opłaty w wysokości wyższej, niż w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia określa kwotę podwyższenia na 150% dla pełno- mocnika w razie jego wyznaczenia przez S ąd z urzędu, podczas gdy pełno- mocnik reprezentujący stron ę z wyboru może otrzymać podwyższenie wyna- grodzenia podstawowego w wysokości 600% przy zastosowaniu tych samych kryteriów”, z art. 64 ust. 2 Konstytucji , p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. U ZASA D NIENI E 1. W ska rdz e konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 14 grudnia 2021 r. (data nadania) adwokat E.K. ( dalej: skarżąc a ), działająca w imieniu własnym , wystąpi ł a z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego . Wyrokiem Sądu Okręgowego w K . z 24 września 2021 r. ( sygn. akt […] ), na skutek apelacji wniesionej przez oskarżonego od wyroku Sądu Re jonowego w O. z 6 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […] ), zaskarżony wyrok zmieniono w części oraz utrzymano w mocy w po - OTK ZU B/2023 Ts 304/21 poz. 215 2 zostałym zakresie , a także zasądz ono od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kwotę 516,60 zł brutto tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu w postępowaniu przed sądem drugiej instancji. Skarżąca , działając w imieniu własnym wniosła zażalenie na rozstrzygni ęci e zawarte w tym wyroku w przedmiocie kosztów nieo - płaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Postanowieniem Sądu Okręg owego w K. z 27 października 2021 r. (sygn. akt […] ; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego ) za ska rżone rozstrzygnięcie utrzymano w mocy. W uzasadnieniu wyjaśniono, że skarżąca została ustanowiona dla jednego z oskarżonych obrońcą z urzędu na podstawie zarządzenia Przewodniczącego II Wydziału Karnego Sądu Re jonowego w O. z 14 października 2021 r. (s ygn . akt […] ) . Następnie udzieliła oskar - żonemu pomocy prawnej i uczestniczyła w jednym terminie rozprawy. Z godnie z § 17 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dn i a 3 października 2016 r. w s prawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie opł aconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714, ze zm. ; dalej: rozporządzenie ) : „ Opłaty za obronę wynoszą: przed sądem okręgowym jako drugą instancją lub przed wojskowym sądem okręgowym jako drugą instancją – 420 zł” . Dlatego zd aniem sądu tak ustalona kwota, podwyższon a o wartość podatku od towarów i usług ( tj. 516,60 zł brutto ) obliczona została poprawnie . Postanowienie Sądu Okręgowego wskazano we wniesionej skardze jako osta - teczne rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 77 ust . 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). 2. Pismem z 5 kwietnia 2022 r. (data nadania) skarżąc a odpowiedziała na zarządzeni e s ędziego Trybunału Konstytucyjnego z 22 marca 2022 r. (doręczone 29 marca 2022 r.) wzywające do usunię c ia brak u formaln ego skargi konstytucyjnej. 3. Kwestionowanemu w skardze przepisowi § 4 ust. 1 rozporządzenia w zakresie, w jakim „różnicuje sytuację majątkową (wynagrodzenie) pełnomocni ka w razie jego wyzna - czenia przez sąd z urzędu oraz w razie występowania jako podmiot reprezentujący stronę z wyboru”, skarżąca zarzuciła, iż stanowiąc podstawę postanowienia Sądu Okręgowego, doprowadził do naruszenia zasady „ równej ochrony jego praw mająt kow ych ”, do którego doszło „ na poziomie rozporządzenia wydanego bez stosownego upoważnienia ze strony ustawodawcy ” (art. 64 ust. 2 w związku z art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji). Natomiast kwestionowanemu w skardze przepisowi § 4 ust. 2 rozporządz eni a w zakresie, w jakim „przy ustaleniu opłaty w wysokości wyższej, niż określona w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia nie uwzględnia zmiany wartości siły nabywczej pieniądza jako elementu określającego adekwatność nakładu pracy adwokata, a także w zakresie, w ja kim przy ustaleniu opłaty w wysokości wyższej, niż w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia określa kwotę podwyższenia na 150% dla pełnomocnika w razie jego wyznaczenia przez sąd z urzędu, podczas gdy pełnomocnik reprezentujący stronę z wyboru może otrzymać podw yżs zenie wy - na grodzenia podstawowego w wysokości 600% przy zastosowaniu tych samych kryteriów”, skarżąca zarzuciła, iż stanowiąc podstawę postanowienia Sądu Okręgowego, doprowadził do naruszenia zasady równej ochrony jej praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Kon sty tucji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytu cyj na podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar - OTK ZU B/2023 Ts 304/21 poz. 215 3 dze konstytucyjnej dalszego biegu, jeżeli skarga nie spełnia wymogów określonych w ustawie i usunięcie jej br aków nie jest możliwe, gdy braki te nie zostały usunięte w terminie albo gdy skarga jest oczywiście bezzasadna. 2. Jak stanowi art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, skarga konstytucyjna powinna zawierać wskazanie, która konstytucyjna wolność lub praw o skarżącego i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone. Skarga konstytucyjna jako środek prawny inicjujący postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym ma bowiem charakter abstrakcyjno - konkretny, gdyż jej wnie - sienie wymaga wykazania naruszenia pra wa podmiotowego i ostatecznego orzeczenia jako środka naruszenia (elementy kontroli konkretnej) oraz niekonstytucyjności podstawy prawnej orzeczenia (element kontroli abstrakcyjnej), a także istnienia związku pomiędzy naruszeniem prawa podmiotowego a pozos tałymi przesłankami (zob. wyroki pełnego składu TK z: 17 lipca 2013 r., sygn. SK 9/10, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 79; 25 września 2019 r., sygn. SK 31/16, OTK ZU A/2019, poz. 53 oraz postanowienie pełnego składu TK z 11 czer wca 2008 r., sygn. SK 48/07, OTK Z U nr 5/A/2008, poz. 93). Jeśli związek ten nie wynika z treści badanej skargi oraz wydanego w sprawie ostatecznego orzeczenia, skarga nie spełnia wymogu okre - ślonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK (zob. postanowienia TK z: 22 maja 2018 r., sygn. Ts 27/17 , OTK ZU B/2018, poz. 119 ; 14 listopada 2019 r., sygn. Ts 13/19, OTK ZU B/2020, poz. 63). W przeciwnym razie żądanie kontroli w trybie skargi konstytucyjnej byłoby oder - wane od rozstrzygnięcia kształtującego prawa lub obowiązki skarżącego jako konkretnego, zindywidualizowanego podmiotu (zob. wyrok z 3 czerwca 2020 r., sygn. SK 36/19, OTK ZU A/2020, poz. 23). Skarżąca zakwestionowała konstytucyjność § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spra wiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosz tów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urz ędu (Dz. U. poz. 1714, ze zm.; dalej: rozporządzenie). 2.1. Pierwszy zakwestionowany przepis (§ 4 ust. 1 rozporządzenia) stanowi jedynie ogólną regułę ustalania opłat w sposób określony w innych przepisach tego rozporządzenia, w wysokości nie wyższej niż p rzedmiot wartości sporu. Sprawa, w związku z którą wniesiono skargę konstytucyjną, prowadzona była w trybie przepisów prawa postępowania karnego i nie obejmowała wartości przedmiotu sporu. W skardze konstytucyjnej skarżąca nie przedstawiła również bezpośre dniego związku zachodzącego między treścią wskazanego wzorca kontroli a zawartym w tym przepisie odesłaniem do rozdziałów 2 - 4 tego rozporządzenia w zakresie katalogu stawek za poszczególne rodzaje czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu w sprawach cy wilnych, ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych (rozdział 2), karnych i o wykroczenia (rozdział 3) lub w innych sprawach (rozdział 4). Tymczasem kwestionowana norma prawna może zostać poddana kontroli w trybie skargi konstytucyjnej jedynie wówczas, gd y determinuje treść orzeczenia przyjętego za podstawę skargi w tym jego aspekcie, w którym skarżący upatruje naruszenia przysługujących mu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym (zob. postanowienie pełnego składu TK z 6 lipca 2005 r., sygn. SK 27/0 4, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 84). N aruszenie wolności i praw, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, powinno mieć bowiem charakter osobisty oraz bezpośredni (zob. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). Z tego względu wniesiona skarga konstytucyjna w części, w jakiej kwestionuje konsty - tucyjność § 4 ust. 1 rozporządzenia, nie spełnia wymogu formalnego wynikającego z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 2.2. Drugi zakwestionowany przepis (§ 4 ust. 2 r ozporządzenia) dotyczy natomiast możliwości ustalenia, po uwzględnieniu okoliczności wskazanych w tym przepisie , opłaty OTK ZU B/2023 Ts 304/21 poz. 215 4 w wysokości wyższej niż wynikająca ze stawek zasadniczych, określonych w rozdziałach 2 - 4 rozporządzenia, jednak nie wyższych niż 150% ic h wartości. Zdaniem skarżącej przepis ten nie uwzględnia zmiany wartości siły nabywczej pieniądza jako elementu określającego adekwatność nakładu pracy adwokata oraz limituje wysokość opłaty należnej adwokatowi ustanowionemu z urzędu do wysokości 150% opła ty zasadniczej, podczas gdy przepisy dotyczące ustalania górnej granicy wysokości opłaty należnej adwokatowi ustanowionemu z wyboru, przewidują w tożsamych rodzajowo sprawach, stawkę nie wyższą niż 600%. Jednak skarżąca nie wskazała argumentów potwierdzają cych zasadność ustalenia na jej rzecz opłaty w wysokości wyższej niż 150% podstawowej wartości. Przeciwnie, w uzasadnieniu ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w sprawie wyjaśniono, że skarżąca nie wykazała, jakich czynności adwokackich podjęła się w toku pełnionych obowiązków obrońcy z urzędu, które uzasadniałyby podniesienie zasądzonego wynagrodzenia. Dlatego mając na względzie ocenę faktyczną i prawną całokształtu okoliczności sprawy, orzekające w sprawie sądy nie znalazły podstaw do jakiegokolwiek podw yższenia opłaty na rzecz skarżącej. Z treści wydanych w sprawie orzeczeń nie wynika bowiem, by zdaniem orzekających w sprawie sądów, nakład pracy skarżącej jako adwokata zwłaszcza w zakresie, o którym mowa w § 4 ust. 2 rozporządzenia , przemawiał za podwyżs zeniem opłaty na jej rzecz. Tym bardziej w treści wydanych w sprawie orzeczeń, nie znajduje podstaw zarzut skarżącej, iż zasadnicza wysokość opłat nie może zostać ustalona w stopniu wyższym niż 150% do wysokości 600% jej zasadniczej wartości, ponieważ orze czenia wydane w sprawie nie opierały się na takich ocenach. Z tego względu wniesiona skarga konstytucyjna w części, w jakiej kwestionuje konstytucyjność § 4 ust. 2 rozporządzenia, nie spełnia wymogu formalnego wynikającego z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK. 3. W tym stanie rzeczy badana skarga konstytucyjna nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, co zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK stanowi podstawę odmowy nadania jej dalszego biegu . PO UCZENI E Na podstawie art. 6 1 ust . 5 u.o.t.p. TK skarżące j przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.