Ts 284/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 6 czerwca 2023 r. Pozycja 213 POSTANOWIENIE z dnia 8 grudnia 2022 r. Sygn. akt Ts 284/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej E.K. w sprawie zgodności: 1) § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dn i a 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwo kata z urzędu (Dz. U. poz. 1714, ze zm.) w zakresie, w jakim „ różnicuje sytuację majątkową (wynagrodzenie) pełnomocnika w razie jego wyznaczenia przez S ąd z urzędu oraz w razie wy- stępowania jako podmiot reprezentujący stronę z wyboru ”, z art. 64 ust. 2 w związku z art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Pol- skiej ; 2) § 4 ust. 2 rozporządzenia wskazanego w punkcie pierwszym w zakresie, w ja- kim „przy ustaleniu opłaty w wysokości wyższej, niż określona w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia nie uw zględnia zmiany wartości siły nabywczej pienią- dza jako elementu określającego adekwatność nakładu pracy adwokata, a tak- że w zakresie, w jakim przy ustaleniu opłaty w wysokości wyższej, niż w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia określa kwotę podwyższenia na 150% dla pełno- mocnika w razie jego wyznaczenia przez S ąd z urzędu, podczas gdy pełno- mocnik reprezentujący stronę z wyboru może otrzymać podwyższenie wyna- grodzenia podstawowego w wysokości 600% przy zastosowaniu tych samych kryteriów”, z art. 64 ust. 2 Konstytuc ji , p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. U Z ASA D NIENI E 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 listopada 2021 r. (data nadania) adwokat E.K. ( dalej: skarżąc a ), działająca w imieniu własnym , wystąpi ł a z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego . Wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z 5 lipca 2021 r. (sygn. akt […] ), na skutek apelacji wniesionej przez oskarżonego od wyroku Sądu Re jonowego w O. z 15 lutego 2021 r. ( sygn. akt […] ), utrzymano w mocy zaskarżony wyrok, a orzekając o kosztach m.in. OTK ZU B/2023 Ts 284/21 poz. 213 2 zwolniono oskarżonego od zwrotu należnych Skarbowi Państwa kosztów sądowych za po - stępowanie odwoławcze oraz zasądzono na rzecz skarżącej kwotę 516,60 zł tytułem kosztów nieopł aconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu w postępowaniu przed sądem drugiej instancji ( w postępowaniu przed sądem karnym pierwszej instancji oskarżeni nie byli reprezentowani przez pełnomocnika). Skarżąca , działając w imieniu własnym , wniosła zażalenie na rozstrzygnięcie zawarte w tym wyroku w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z 31 sierpnia 2021 r. (sygn. akt […] ; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego ) zaskarżone rozstrzygnięcie utrzymano w mocy. W uza - sadnieniu wyjaśniono, że skarżąca została ustanowiona dla jednego z oskarżonych obrońcą z urzędu na podstawie zarządzenia sędzi ego Sądu Rejonowego w O. z 25 maj a 2021 r. (sygn. akt […] ) . Następnie udzieliła oskarżonemu pomocy prawnej i uczestniczyła w jednym terminie rozprawy. Z godnie z § 17 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dn i a 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów n ieopła - conej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714, ze zm. ; dalej: rozporządzenie ) : „ Opłaty za obronę wynoszą: przed sądem okręgowym jako drugą instancją lub przed wojskowym sądem okręgowym jako drugą instancją – 420 zł” . Dlat ego zdaniem sądu tak ustalona kwota, podwyższon a o wartość podatku od towarów i usług ( tj. 516,60 zł brutto ) obliczona została poprawnie . Postanowienie Sądu Okręgowego wskazano we wnie - sionej skardze jako ostateczne rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). 2. Pismem z 5 kwietnia 2022 r. (data nadania) skarżąc a odpowiedziała na zarządzeni e s ędziego Trybunału Kons tytucyjnego z 22 marca 2022 r. (doręczone 29 marca 2022 r.) , wzy - wające do usunię c ia brak u formaln ego skargi konstytucyjnej. 3. Kwestionowanemu w skardze przepisowi § 4 ust. 1 rozporządzenia w zakresie, w jakim „różnicuje sytuację majątkową (wynagrodzenie) pełnomocnika w razie jego wyzna - czenia przez sąd z urzędu oraz w razie występowania jako podmiot reprezentujący stronę z wyboru”, skarżąca zarzuciła, iż stanowiąc podstawę postanowienia Sądu Okręgowego, doprowadził do naruszenia zasady „ rów nej ochrony jego praw majątkowych ”, do którego doszło „ na poziomie rozporządzenia wydanego bez stosownego upoważnienia ze strony ustawodawcy ” (art. 64 ust. 2 w związku z art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji). Nato - miast kwestionowanemu w skardze prze pisowi § 4 ust. 2 rozporządzenia w zakresie, w jakim „przy ustaleniu opłaty w wysokości wyższej, niż określona w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia nie uwzględnia zmiany wartości siły nabywczej pieniądza jako elementu określającego adekwatność nakładu pracy adw okata, a także w zakresie, w jakim przy ustaleniu opłaty w wysokości wyższej, niż w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia określa kwotę podwyższenia na 150% dla pełnomocnika w razie jego wyznaczenia przez sąd z urzędu, podczas gdy pełnomocnik reprezentujący stronę z wyboru może otrzymać podwyższenie wynagrodzenia podstawowego w wysokości 600% przy zastosowaniu tych samych kryteriów”, skarżąca zarzuciła, iż stanowiąc podstawę postanowienia Sądu Okręgowego, doprowadził do narusze - nia zasady równej ochrony jej praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. OTK ZU B/2023 Ts 284/21 poz. 213 3 Zgodnie z art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar - dze konstytucyjnej dalszego biegu, jeżeli skarga nie spełnia wymogów określonych w ustawie i usunięcie jej braków nie jest możliwe, gdy braki te nie zostały usunięte w terminie albo gdy skarga jest oczywiście bezzasadna. 2. Jak stanowi art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, skarga konstytucyjna powinn a zawierać wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone. Skarga konstytucyjna jako środek prawny inicjujący postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym ma bowiem charakter abstrakcyjno - konk retny, gdyż jej wnie - sienie wymaga wykazania naruszenia prawa podmiotowego i ostatecznego orzeczenia jako środka naruszenia (elementy kontroli konkretnej) oraz niekonstytucyjności podstawy prawnej orzeczenia (element kontroli abstrakcyjnej), a także istnie nia związku pomiędzy naruszeniem prawa podmiotowego a pozostałymi przesłankami (zob. wyroki pełnego składu TK z: 17 lipca 2013 r., sygn. SK 9/10, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 79; 25 września 2019 r., sygn. SK 31/16, OTK ZU A/2019, poz. 53 oraz postanowienie pe łnego składu TK z 11 czerwca 2008 r., sygn. SK 48/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 93). Jeśli związek ten nie wynika z treści badanej skargi oraz wydanego w sprawie ostatecznego orzeczenia, skarga nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK (zob. postanowienia TK z: 22 maja 2018 r., sygn. Ts 27/17 , OTK ZU B/2018, poz. 119 ; 14 listopada 2019 r., sygn. Ts 13/19, OTK ZU B/2020, poz. 63). W przeciwnym razie żądanie kontroli w trybie skargi konstytucyjnej byłoby oder - wane od rozstrzygnięcia kszta łtującego prawa lub obowiązki skarżącego jako konkretnego, zindywidualizowanego podmiotu (zob. wyrok z 3 czerwca 2020 r., sygn. SK 36/19, OTK ZU A/2020, poz. 23). Skarżąca zakwestionowała konstytucyjność § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714, ze zm.; dalej: rozporządzenie). 2.1. Pierwszy zakwestionowany przepis (§ 4 us t. 1 rozporządzenia) stanowi jedynie ogólną regułę ustalania opłat w sposób określony w innych przepisach tego rozporządzenia, w wysokości nie wyższej niż przedmiot wartości sporu. Sprawa, w związku z którą wniesiono skargę konstytucyjną, prowadzona była w trybie przepisów prawa postępowania karnego i nie obejmowała wartości przedmiotu sporu. W skardze konstytucyjnej skarżąca nie przedstawiła również bezpośredniego związku zachodzącego między treścią wskazanego wzorca kontroli a zawartym w tym przepisie ode słaniem do rozdziałów 2 - 4 tego rozporządzenia w zakresie katalogu stawek za poszczególne rodzaje czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu w sprawach cywilnych, ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych (rozdział 2), karnych i o wykroczenia (rozdzia ł 3) lub w innych sprawach (rozdział 4). Tymczasem kwestionowana norma prawna może zostać poddana kontroli w trybie skargi konstytucyjnej jedynie wówczas, gdy determinuje treść orzeczenia przyjętego za podstawę skargi w tym jego aspekcie, w którym skarżący upatruje naruszenia przysługujących mu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym (zob. postanowienie pełnego składu TK z 6 lipca 2005 r., sygn. SK 27/04, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 84). N aruszenie wolności i praw, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konsty tucji, powinno mieć bowiem charakter osobisty oraz bezpośredni (zob. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). Z tego względu wniesiona skarga konstytucyjna w części, w jakiej kwestionuje konsty - tucyj ność § 4 ust. 1 rozporządzenia, nie spełnia wymogu formalnego wynikającego z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. OTK ZU B/2023 Ts 284/21 poz. 213 4 2.2. Drugi zakwestionowany przepis (§ 4 ust. 2 rozporządzenia) dotyczy natomiast możliwości ustalenia, po uwzględnieniu okoliczności wskazanych w tym przepisie , opłaty w wysokości wyższej niż wynikająca ze stawek zasadniczych, określonych w rozdziałach 2 - 4 rozporządzenia, jednak nie wyższych niż 150% ich wartości. Zdaniem skarżącej przepis ten nie uwzględnia zmiany wartości siły nabywczej pieniądza jako elementu określającego adekwatność nakładu pracy adwokata oraz limituje wysokość opłaty na leżnej adwokatowi ustanowionemu z urzędu do wysokości 150% opłaty zasadniczej, podczas gdy przepisy dotyczące ustalania górnej granicy wysokości opłaty należnej adwokatowi ustanowionemu z wyboru, przewidują w tożsamych rodzajowo sprawach, stawkę nie wyższą niż 600%. Jednak skarżąca nie wskazała argumentów potwierdzających zasadność ustalenia na jej rzecz opłaty w wysokości wyższej niż 150% podstawowej wartości. Przeciwnie, w uzasadnieniu ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w sprawie wyjaśniono, że skarżąc a nie wykazała, jakich czynności adwokackich podjęła się w toku pełnionych obowiązków obrońcy z urzędu, które uzasadniałyby podniesienie zasądzonego wynagrodzenia. Dlatego mając na względzie ocenę faktyczną i prawną całokształtu okoliczności sprawy, orzeka jące w sprawie sądy nie znalazły podstaw do jakiegokolwiek podwyższenia opłaty na rzecz skarżącej. Z treści wydanych w sprawie orzeczeń nie wynika bowiem, by zdaniem orzekających w sprawie sądów, nakład pracy skarżącej jako adwokata zwłaszcza w zakresie, o którym mowa w § 4 ust. 2 rozporządzenia , przemawiał za podwyższeniem opłaty na jej rzecz. Tym bardziej w treści wydanych w sprawie orzeczeń, nie znajduje podstaw zarzut skarżącej, iż zasadnicza wysokość opłat nie może zostać ustalona w stopniu wyższym niż 150% do wysokości 600% jej zasadniczej wartości, ponieważ orzeczenia wydane w sprawie nie opierały się na takich ocenach. Z tego względu wniesiona skarga konstytucyjna w części, w jakiej kwestionuje konstytucyjność § 4 ust. 2 rozporządzenia, nie spełnia w ymogu formalnego wynikającego z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 3. W tym stanie rzeczy badana skarga konstytucyjna nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, co zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK stanowi podstawę odmowy nada nia jej dalszego biegu. POUCZENI E Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.