Ts 273/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 14 lipca 2026 r. Pozycja 75 POSTANOWIENIE z dnia 5 lutego 2026 r. Sygn. akt Ts 273/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M . M . o zbadanie zgodności: § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1 800 , ze zm.) , w brzmieniu obowiązującym 17 czerwca 202 2 r., w zakresie, w jakim: 1) „przewiduje w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia spo łeczne- go i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym stawkę minimalną opłaty za czynności adwo- kackie w wysokości 180,00 zł, nie gwarantując tym samym stronie wygrywa- jącej proces zwrot [u] kosztów faktycznie poniesionych, przez co ogranicza prawo do sądu, jak również narusza prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz za- sadę równorzędności stron, obciążając ubezpieczonego niemal w całości cię- żarem kosztów zastępstwa prawnego, nawet w przypadku wygrania sporu i podwyższenia tej stawki przez [s] ąd ” , z art. 45 ust. 1 i art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskie j i art. 16 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze ( Dz. U. z 2022 r. poz. 1184 , ze zm. ) oraz z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji ; 2) „ przewiduje w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpiec zenia społeczne- go i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym stawkę minimalną opłaty za czynności adwo- kackie w wysokości 180,00 zł, nieodpowiadającą niezbędnemu nakładowi czasu pracy oraz stopniu skomplikowania sprawy pod względem faktycznym i prawnym i w związku z tym, nieadekwatną do wysokości rzeczywiście ob- owiązujących na rynku prawniczym stawek wynagrodzenia, przez co prze- rzucono obowiązek ponoszenia faktycznych kosztów świadczenia pomocy prawnej przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru – ze strony przegrywającej proces, na stronę [ , ] która proces wygrała ” , z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji i art. 16 ust. 1, 2 i 3 ustawy – Praw o o adwokaturze , OTK ZU B/2026 Ts 273/22 poz. 75 2 p o s t a n a w i a: 1) nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej w zakresie z badania zgodności § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (D z. U. poz. 1800, ze zm.) , w brzmie- niu obowiązującym 17 czerwca 2022 r., w zakresie, w jakim: a) „przewiduje w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubez- pieczeniom społecznym stawkę minimalną opłaty za czynności adwokackie w wysokości 180,00 zł, nie gwarantując tym samym stronie wygrywającej pro- ces zwrot [u] kosztów faktycznie poniesionych, przez co ogranicza prawo do sądu, jak również narusza prawo do odpowiedniego uksz tałtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz zasadę równo- rzędności stron, obciążając ubezpieczonego niemal w całości ciężarem kosztów zastępstwa prawnego, nawet w przypadku wygrania sporu i podwyższenia tej stawki przez [s] ąd ”, z art. 45 ust. 1 i art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze oraz z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , b ) „ przewiduje w sprawa ch o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubez- pieczeniom społecznym stawkę minimalną opłaty za czynności adwokackie w wysokości 180,00 zł, nieodpowiadającą niezbędnemu nakładowi czasu pracy oraz stopniu skomplikowania sprawy pod względem faktycznym i prawnym i w związku z tym, nieadekwatną do wysokości rzeczywiście obowiązujących na rynku prawniczym stawek wynagrodzenia, przez co przerzucono obowią- zek ponoszenia faktycznych kosz tów świadczenia pomocy prawnej przez pro- fesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru – ze strony przegrywają- cej proces, na stronę [ , ] która proces wygrała ”, z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji ; 2) odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w pozostałym zakresie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 listopada 2022 r. (data nadania) M . M . (dalej: skarżący), reprezentowany p rzez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący ubiegał się o jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu, który był następstwem wypadku w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej w 2019 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego ( dalej: Szef WSW ) w S . decyzją z 25 maja 2020 r. odmówił przyznania skarżącemu tego świadczenia. Sąd Rejonowy w K . IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 17 czer wca 20 22 r. (sygn. akt […] ) na skutek odwołania skarżącego (reprezentowanego przez adwokata) zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał skarżącemu odszkodowanie, a ponad- to zasądził na jego rzecz od pozwanego Szefa WSW w S . kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosz- tów zastępstwa procesowego . Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach był § 9 ust. 2 rozporzą- dzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz . 1 800 , ze zm.; dalej: rozporządzenie) . OTK ZU B/2026 Ts 273/22 poz. 75 3 Pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie na postanowienie o kosztach zastępstwa procesowego, zawarte w powyższym wyroku. Wskazał, że § 9 ust. 2 rozporządzenia jest nie- zgodny z Konstytucją, a koszty zastępstwa procesowego powinny zostać przyznane na pod- stawie § 2 pkt 5 rozporządzenia w wysokości 2 400 zł lub co najmniej sześciokrotności staw- ki określonej w rozporządzeniu (tj. 1 080 zł) . Sąd Okręgowy w K . IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 27 wrz eśnia 2022 r. (sygn. akt […] ; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego ) oddalił powyż- sze zażalenie. W uzasadnieniu wskazał m.in., że jest zobowiązany stosować powszechnie obowiązujące ustawy i rozporządzenia, które korzystają z domniemania zgodności z Konsty- tucją do czasu ewentualnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Postanowienie Sądu Okręgowego (doręczone pełnomocnikowi skarżącego wraz z uza- sadnieniem 27 października 2022 r.) zostało wskazane w skardze konstytucyjnej jako osta- teczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Uzasadniając zarzuty sformułowane w punkcie 1 petitum skargi skarżący wskazał, że art. 9 § 2 rozporządzen i a jest niezg o dny z prawem do sądu oraz zasadą równości i równo- rzędności stron w zakresie dotyczącym zwrotu kosztów zas t ępstwa procesowego. Skarżący podjął decyzję o ustanowieniu pełnomocnika w przekonaniu, że w razie wygrania sprawy jego przeciwnik ( Szef WSW w S . ) zrekompen s uje mu poniesione wydatki, poczynione w celu obrony jego praw przed sądem. Tymczasem zaskarżony przepis przeni ó sł na niego obowiązek pokrycia w zasadzie całości kosztów zastępstwa procesowego . Gdyby skarżący miał tę świa- domoś ć , po poczynieniu kal k ulacji ekonomicznych m ó głby w ogóle nie zdecydować się na wystąpienie z (jak się okazało – oczywiście zasadnym) roszcz e niem na drogę postępowania sądowego . Kwestionowane stawki nie spełniają ponadto ż a dne g o z kryteriów limitacyjnych określonych w art. 31 ust. 3 Kon sty t ucji (wynikają z rozporządzenia, a nie z ustawy – nie jest spełniony warunek legalności ; nie realizują żadnego z celów uznanych za doniosłe konsty t u- cyjnie – nie jest spełnio n y warunek celowości ; por. s. 6 - 9 skargi). W kontekście zarzutów stawianych w punkcie 2 petitum skargi skarżący podkreślił, że w praktyce wyłącznie jedna strona – ubezpieczony – jest obciążona kosz t ami sądowymi i ry- zykiem związanym z prowadzeniem sprawy. W sprawach objętych zaskarżonym pr z episem przeciwnikiem procesowym jest państwo, a ograniczenie odpowiedzialności procesowej zwią z anej z kosztami postępowania do kwoty 180 zł nie jest uzasadnion e interesem publicz- n ym (nie mobilizuje do usuwania naruszeń przed procesem, lecz może prowadzić do faktycz- nego tolerowania uchybień ). Obecna regulacja r ażąco godzi w prawo własności strony, której roszczenie zostało uznane za zasadne, bo zwrot kosztów zastępstwa pro c esowego nie rekom- pensuje znacznego uszczerbk u w mają t ku zwyci ę zcy procesowego. Przepis ten traktuje w sposób uprzywilejowany organ rentowy, który – jako państwowa jednostka organizacyjna – pokrywa ze środków Skarbu Państwa (a więc ze środków publicznych) całość obsługi praw- nej sporu. Ponadto skarżący zauważył, że stawka przewidziana w zaskarżonym przepis i e nie była waloryzowana przez ponad 7 lat, jej realna siła nabywcza z uwagi na inflację została obniżona o ponad 30,5 % i jest nieadekwatna do stawek ryn k owych oraz stopnia skompliko- wania i pracochłonności spraw . Brak reakcji Ministra Sprawiedliwości na zmiany ekonomicz- ne spowodował, że analizowana regulacja całkowicie odbiega od swojego celu i w sposób nieproporcjonalny prowadzi do ograniczenia praw majątkowych stron postępowania w spra- wach o świadczenia z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego (por. s. 1 0 - 1 7 skargi). Prezes Trybunału Konstytucyjne go zarządzeniem z 1 lutego 2023 r. (doręczonym skarżącemu 21 lutego 2023 r.) wezwał skarżącego do udokumentowania daty doręczenia orzeczenia wskazanego jako ostateczne. Skarżący wykonał powyższe zarządzenie w piśmie z 28 lutego 2023 r. (data nadania). Zarządzeniami s ędziego T rybunału K onstytucyjnego z 30 stycznia 2024 r. i 21 maja OTK ZU B/2026 Ts 273/22 poz. 75 4 2025 r. (doręczonym i skarżącemu 6 lutego 2024 r. i 29 maja 2025 r.) s karżący został wezwa- ny do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) dokładne określenie wol- ności i praw konstytucyjnych wynikających z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3, a także art. 92 ust. 1 zdanie pierw- sze Konstytucji oraz sposobu ich naruszen ia ; 2) odpowiednie uzupełnieni e uzasadnienia skar- gi ; 3) poinformowani e o wniesieniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia od wskazanego w skardze ostatecznego orzeczenia ; 4) doprecyzowania powołanego w skardze brzmienia § 9 rozporządzenia oraz art. 16 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1184, ze zm.) oraz 5) udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu ostatecz- nego orzeczenia. Skarżący ustosunkował się do powyższ ych zarządze ń w pi s m ach z 9 lutego 2024 r. i 30 maja 2025 r. ( daty nadania). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania. 2. Po wstępnym rozpoznaniu skargi konstytucyjnej Trybunał Kon stytucyjny stwierdza, że spełnia ona przesłanki nadania jej dalszego biegu (art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK) w części określonej w punkcie 1 sentencji niniejszego postanowienia. Skarga konstytucyjna została sporządzona przez pełnomocnika z wyboru , który przed- łożył pełnomocnictwo szczególne . Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną. Od postanowienia Sądu Okrę- gowego w K . IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 27 września 2022 r. (sygn. akt […] ; dalej: postanowienie S ądu O kręgowego ) nie przysługuje ż aden zwyczajny środek za- skarżenia. W sprawie skarżącego nie złożono także nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi, zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Postanowienie S ądu O kręgowego zostało doręczone pełnomocnikowi skar- żącego wraz z uzasadnieniem 27 października 2022 r. , a s karga została złożona w Trybunale 22 listopada 2022 r. (data nadania). Określony został przedmiot kontroli , tj. § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawie- dliwości z dnia 22 paździer nika 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.; dalej: rozporządzenie), w brzmieniu obowiązującym 17 czerwca 2022 r. (por. art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK). Skarżący wskazał, które jego konstytucyjne wolności i prawa zostały naruszone oraz w jaki sposób (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK) , p rzedstawił także uzasadnienie sformułowa- nych w skardze zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Skarga zawiera również wymagane informacje o stanie faktycznym i nadzwyczajnym środku zask arżenia (por. art. 53 ust. 1 pkt 4 i 6 u.o.t.p.TK) oraz załączniki (por. art. 53 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 u.o.t.p.TK). 3. Skarga konstytucyjna nie spełnia natomiast w ymogów formalnych umożliwiających nadanie jej dalszego bieg u w zakresie, w jakim skarżący żąda zbadania zgodności § 9 ust. 2 rozporządzenia z art. 16 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1184 , ze zm.; dalej: Prawo o adwokaturze). OTK ZU B/2026 Ts 273/22 poz. 75 5 Zgo dnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, w skardze konstytucyjnej można podnosić je dynie zarzuty niezgodności zaskarżonej regulacji z konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącego. Wskazanie odpowiedniego (konstytucyjnego) wzorca kontroli jest w związku tym jedną z podstawowych przesłanek merytorycznego rozpoznania sprawy (por. art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). W zakresie odnoszącym się do art. 16 Prawa o adwokaturze skarga jest więc obarczo- na nieusuwalnym brakiem formalnym, uniemożliwiającym nadanie jej dalszego biegu (por. art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK) . Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na punkt 2 postanowienia w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.