Ts 225/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 14 sierpnia 2026 r. Pozycja 126 POSTANOWIENIE z dnia 3 grudnia 2025 r. Sygn. akt Ts 225/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Wojciech Sych, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 1 6 kwietnia 2025 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M . J . , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 sierpnia 2023 r. (data nadania) M . J . (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 126 § 1 oraz art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „ogranicza znaczenie zwrotu pismo jedynie do formy papierowej, a zwrotu podpis wyłącznie do podpisu sporządzone[go] w formie określonej w art. 78 § 1 (…)” ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061), jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE. L Nr 257, s. 73) ; 2) art. 394 3 k.p.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 79 ust. 1 Konstytucji ; 3) art. 5 ust. 1; art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, OTK ZU B/2026 Ts 225/23 poz. 126 2 ze zm. ; dalej: ustawa skargowa ) lub „alternatywnie” ustaw a ta w całości w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu o odrzuceniu skargi, odrzuceniu zażalenia i wprowadza jednoinstancyjny, nieweryfikowalny, uznaniowy tryb postępowania w przedmiocie skargi”, jest niezgodna z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 2; art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji . Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 126 § 1 k.p.c. narusza prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy , ponieważ – zgodnie z „utrwaloną archaiczną wykładnią (…) opartą na nieobowiązującym stanie prawnym” – ogranicza pojęcie podpisu tylko do „podpisu konwencjonalnego wykonanego osobiście za pomocą przyrządu pisarskiego na papierze”. Powyższa wykładnia zakwestionowanego w skardze art. 126 § 1 k.p.c. jest także , jego zda- niem, niezgodna z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady UE. W tym zakresie skarżący przedstawił obszerny wywód mający dowieść, że w świetle prawa krajowego i „unijnego” doręczanie pism procesowych opatrzonych podpisem elektronicznym jest moż- liwe. W odniesieniu do zakwestionowanego w skardze art. 394 3 k.p.c. skarżący zarzucił, że na jego podstawie został „ukarany” za skorzystanie z „przysługujących” mu środków proce- sowych. Przepis ten pozwala bowiem na pozostawienie w aktach postępowania, bez nadania im dalszego biegu, uzasadnionych i dopuszczalnych prawem środków zaskarżenia lub wnio- sków procesowych dlatego, że w ocenie sądu zostały one złożone jedynie w celu przedłużenia postępowania. Skarżący podniósł, że w sprawie, w związku z którą wystąpił do Trybunału, na podstawie tego przepisu zostało naruszone jego prawo do „zweryfikowania przez przewidzia- ny ustawą inny skład sądu (…) fundamentalnej kwestii jaką była zasadność odrzucenia za- sadnej i pozbawionej braków formalnych skargi na przewlekłość postępowania”. Przepis ten narusza więc , jego zdaniem, prawo do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy, prawo dostępu do drugiej instancji sądowej (art. 176 ust. 1 Konstytucji), zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) i prawo do rzetelnej procedury (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Odnośnie zakwestionowanych w analizowanej skardze przepisów ustawy skargowej (alternatywnie całej ustawy) skarżący podniósł, że są one niezgodne z Konstytucją, ponieważ nie przewidują żadnej kontroli orzeczenia wydanego po raz pierwszy przez sąd rozpoznający skargę (na przewlekłość postępowania). W ten sposób pozbawiają skarżącego praw do: „dwu- instancyjności każdego postępowania sądowego”, „procedowania w sprawie” oraz „właści- wego sądu II instancji”. Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 16 kwietnia 2025 r. (doręczonym pełno- mocnikowi skarżącego 5 maja 2025 r.) odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, stwierdziwszy, że w zakresie, w jakim jej przedmiotem są: art. 126 § 1 (i art. 126 § 1 pkt 6 k.p.c.), art. 394 3 k.p.c., art. 5 ust. 1 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy skargowej, a także cała ustawa skargowa, nie spełnia ona podstawowej przesłanki wynikającej z art. 79 ust. 1 Konsty- tucji, a doprecyzowanej w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, natomiast w zakresie, w jakim jej przedmiotem jest art. 8 ust. 2 ustawy skargowej, skarga jest oczywiście bezzasadna. W zażaleniu z 12 maja 2025 r. (data nadania) skarżący zażądał skierowania przez skład orzekający „pytania prejudycjalnego” do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgod- ności art. 61 ust. 4 (błędnie oznaczonego jako art. 60 ust. 4) u.o.t.p.TK z art. 190 ust. 5 Kon- stytucji, a także z art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5 Konstytucji (s. 2 pisma procesowe- go; w petitum wniosku skarżący wskazał natomiast przepisy ustawy zasadniczej niemające związku ze sformułowanym żądaniem; tak samo skarżący postąpił w sprawie o sygn. Ts 265/23, zakończonej postanowieniem z 27 maja 2025 r. ) oraz zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania wniosku. Według skarżącego zgodnie z art. 190 ust. 5 Konstytucji „wszelkie orzeczenia Trybunału zapadają większością głosów. Konstytucja nie przewiduje OTK ZU B/2026 Ts 225/23 poz. 126 3 w tym zakresie wyjątku”. Wydanie przez Trybunał orzeczenia (postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze) w składzie jednego sędziego jest więc niezgodne z przywo- łanym przepisem ustawy zasadniczej. Skarżący wniósł także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie skargi do merytorycznego rozpoznania. W złożonym środku odwoławczym przedstawił raz jeszcze „przebieg postępowania jaki doprowadził do złożenia skargi konstytucyjnej”, gdyż , co pod- kreślił, ma on zasadnicze znaczenie dla rozpatrywanej sprawy. Wskazał ponadto, że do mery- torycznego rozpoznania skargi nie jest konieczne wydanie przez sąd orzeczenia. Do narusze- nia praw może bowiem dojść – tak jak w sprawie , z którą wystąpił do Trybunału – przez niewydanie żadnego aktu stosowania prawa. Skarżący zarzucił także, że Trybunał nie rozpo- znał sformułowanych w skardze alternatywnych zarzutów niekonstytucyjności całego aktu prawnego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada prze- de wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Odnośnie do żądania skarżącego skierowania przez skład orzekający wniosku („py- tania prejudycjalnego”) do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania ex officio . W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbada- nie hierarchicznej zgodności aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału wyłącznie pod- mioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konsty- tucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w u.o.t.p.TK wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Ma- jąc powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w zażale- niu wniosek nie wywołuje żadnych skutków procesowych (por. postanowienia TK z: 23 paź- dziernika 2023, sygn. Ts 6/23, OTK ZU B/2023, poz. 303 ; 7 marca 2024 r., sygn. Ts 260/22, OTK ZU B/2024, poz. 179 oraz 27 maja 2024 r., sygn. Ts 77/22, OTK ZU B/2024, poz. 200). Jednocześnie należy zauważyć, że z przywołanego przez skarżącego art. 190 ust. 5 Konstytu- cji nie wynika, iż Trybunał nie może wydawać żadnych orzeczeń w składzie jednoosobowym. Przepis ten wyraża jedynie zasadę podejmowania rozstrzygnięć w sytuacji, w której skład Trybunału jest wieloosobowy. Nie wyklucza jednak, aby przepisy ustawowe (tj. przepisy u.o.t.p.TK), które zgodnie z art. 197 Konstytucji określają między innymi tryb postępowania przed Trybunałem, umożliwiły wydawanie rozstrzygnięć o odmowie nadania skardze konsty- tucyjnej dalszego biegu w składzie jednego sędziego (zob. postanowienie TK z 13 marca 2014 r., sygn. Ts 276/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 166). 3. Trybunał stwierdza, że zarzuty postawione w zażaleniu nie podważają podstaw od- mowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu . OTK ZU B/2026 Ts 225/23 poz. 126 4 3.1. Skarżący nie wziął p od uwagę tego, że postanowienie Sądu Okręgowego w K . (dalej : Sąd Okręgowy) z 13 lipca 2023 r. (sygn. akt […] ) , które wskazał jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest orzeczeniem wyłącznie formalnym. Odrzuca ono bowiem niedopuszczalne z mocy prawa zażalenie skarżącego na postanowienie odrzucające jego skargę na przewlekłość postępowania (postępowanie w sprawie skargi na przewlekłość jest bowiem postępowaniem jednoinstancyjnym) . Dlatego wbrew temu , co skarżący podn iósł w zażaleniu , S ąd O kręgowy nie badał sprawy ponownie jako sąd odwoławczy. Badał jedynie, czy w obowiązującym stanie prawnym skarżącemu przysługiwał środek odwoławczy. Z tego powodu ani art. 126 § 1 oraz art. 126 § 1 pkt 6 , art. 394 3 ust awy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm.; dalej: k.p.c.) ani art. 5 ust. 1 i art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2021 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm. ; dalej: ustawa skargowa ) nie były przedmiotem zaintere- sowania S ądu O kręgowego . 3.2. Bezzasadna jest sformułowana w zażaleniu tez a , jakoby „[u]strojodawca (…) nie uzależnił prawa do wniesienia skargi konstytucyjnej od wydania formalnie orzeczenia lub decyzji, ale faktu iż orzeczono (dokonano czynności także nieformalnie) o określonym stanie naruszającym prawa podmiotowe strony” (s. 5 zażalenia). Trybunał zwraca uwagę na to, że w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji warunkiem rozpo- znania skargi konstytucyjnej jest wydanie na podstawie zaskarżonego aktu normatywnego wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, w którym orzeczono ostatecznie o konstytucyj- nych wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego. Wprawdzie przedmiotem kontroli w postępowaniu skargowym jest kwestia zgodności z Konstytucją objętego skargą aktu nor- matywnego , niemniej wcześniejsze wydanie „ostatecznego orzeczenia” przez sąd bądź organ administracji publicznej jest warunkiem sine qua non zainicjowania tej formy kontroli przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wynika to z przyjętej przez polskiego ustrojodawcę konstruk- cji skargi konstytucyjnej, zgodnie z którą instytucja ta służy uruchomieniu postępowania o charakterze nadzwyczajnym i subsydiarnym w stosunku do innych środków i procedur ochrony konstytucyjnych wolności i praw skarżącego. W związku z tym ustawodawca zobo- wiązał wnoszącego skargę do dołączenia do niej wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia (art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p.TK), wydanego po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK). 3.3. Trybunał zauważa, że skarżący nie odniósł się do stwierdzonej przez Trybunał bezzasadności skargi w zakresie, w jakim jej przedmiotem jest art. 8 ust. 2 ustawy skargowej. 3.4. Niezasadny jest zarzut, jakoby Trybunał , odmawiając skardze konstytucyjnej dal- szego biegu , nie wziął pod uwagę tego, że jej przedmiotem jest alternatywnie cała ustawa skargowa. Skarżący nie dostrzegł tego, że w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia (pkt 2.3.) Trybunał wskazał, że w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowującego go art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK niedopuszczalne jest formułowanie zarzutu niezgodności z Kon- stytucją całego aktu normatywnego . Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.